Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Boekrecensie

In stilte: Een filosofie van de afzondering

Wat kunnen een aantal heremieten ons leren over ons bestaan? Dit is de fundamentele uitgangsvraag voor de filosoof Jan-Hendrik Bakker.
dinsdag 5 mei 2015

In onze voorstelling is de hedendaagse kluizenaar vaak een boze oude man, of een uitbehandelde psychiatrische patiënt. Mannen zijn het vrijwel altijd, als we van de selectie van de auteur vertrekken. Twee zeer bekende Bijbelse voorbeelden komen ook niet aan bod: Johannes De Doper en Jezus Christus, wellicht omdat zij zich slechts een kleine periode afzonderden om daarna een krachtig openbaar leven te starten. De kritiek op de industriële ontwikkeling via de kluizenaars komt uiteindelijk neer op twee eenvoudige begrippen: Natuur en Gemeenschap.

De basis van de kritiek: het individualisme

De religie, het humanisme en economische voorspoed zijn de ontstaansfactoren van het hedendaagse individualisme, dat nu een massaverschijnsel is geworden. Het individualisme is door de hebzucht en de jaloezie van de mens uitgegroeid tot een bedreiging voor onze aarde en zelfs ons bestaan. Het antwoord komt voor de schrijver voor een deel uit het eenzame bestaan van de kluizenaars en de boodschap die zijn ons achter lieten via hun dagboeken en publicaties.

Uit de reeks van kluizenaars zijn er drie voorbeelden die ik er even wil uitlichten. Nietzsche’s mystieke leer van de Eeuwige terugkeer van het gelijke, een ontdekking die hij deed in de de Alpen bij Sils-Maria, heeft vele schrijvers en dichters geïnspireerd. Het is bovendien een leer die in een aantal opzichten raakt aan het boeddhisme. Aldus sprak Zarathoestra is nog steeds populair. In een volgende hoofdstuk komt er kritiek op Nietzsche: hij was de enige die de liefde voor de mens verwierp om te komen tot zijn idee van Ubermensch.

Groot is ook de invloed van Thoreau. Zijn natuurmystiek, en daarmee die van de hele Noord-Amerikaanse transcendentalistische beweging heeft nog steeds politieke dimensies. Walden zat in de rugzak van Christopher MacCandless. De oude schoolbus waarin hij bivakkeerde middenin de Alaskaanse wildernis, een stukje zuidwestelijk van Fairbanks, ligt nu op een pelgrimageroute; jonge mensen ondernemen de tocht omdat ze denken dat deze hen dichter bij zichzelf zal brengen. De demonstratieve manier waarop MacCandless (in de film) zijn spaargeld verbrandt en de extatische momenten van geluk die hij in de wildernis ervaart, zijn in feite een directe vertaling van de geest van Thoreau.

Een derde voorbeeld is het verhaal van de Unabomber. Kaczynski was een self-made bommenmaker die bompaketten verstuurde en een manifest tegen de technisch vooruitgang schreef, omdat dit de mensheid vernietigde. Toen hij uiteindelijk gevat werd, werd hij gek verklaard door de gerechtspsychiater. Voor de Unabomber was de strijd tegen de techniek een oorlog. Volgens de schrijver vergiste hij zich van tegenstander, niet de techniek, maar de mens is de tegenstander. De mens beslist immers over de aanwending van de techniek en kan ook positieve dingen zoals schone energie en een circulaire economie in de praktijk brengen.

Jan-Hendrik Bakker komt samen met zijn heremieten tot twee basiswaarden: de Natuur en de Gemeenschap. En indien we de twee in evenwicht met elkaar willen ontwikkelen dan moeten we heel goed nadenken hoe we met de Natuur en die Gemeenschap omgaan.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

3 reacties

  • door jan peeters op dinsdag 5 mei 2015

    Momenteel mogen we van de Gemeenschap niet veel verwachten. Van de Natuur wel, die doet haar ding zoals vanouds, ze houdt zich zonder kompleksen in stand. Het is de Menselijke Gemeenschap die een aanslag pleegt op de Natuur. We kweken als konijnen en ratten, maar zonder natuurlijke vijanden. Dus worden we elkaars vijand. We verkrachten de natuur op ongekende schaal door de ongebreidelde toename in onze Gemeenschap. Er staat geen rem op de explosie van de menselijke bevolking. Binnenkort leven we met tientallen miljarden mensen als sardientjes op elkaar en vechten we op leven en dood voor een plaatsje onder de zon.

    • door ria aerts op woensdag 6 mei 2015

      Een overdosis mens is ongezond, maar wat doe je er aan? We worden aangemoedigd om voort te planten, want anders zijn onze pensioenen niet meer betaalbaar en zakt onze economie in mekaar. Is dat niet het paard voor de kar spannen?

  • door Joop op vrijdag 8 mei 2015

    Niet alle 'afzondering' levert emotieloze ego-centristen op.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties