Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Help, de robots komen

Dit is een verhaal over robots. Ze zijn razendsnel. Ze denken, rijden, scannen, schrijven, praten, wandelen en rekenen. En allemaal tegelijk als het moet. De rol van de mens als belangrijkste productiefactor neemt hierdoor af. Er is iets op til. Maar nemen robots ook ons werk over?
maandag 27 april 2015


Hoe robots met ons werk gaan lopen (of toch niet?)

De mens krijgt concurrentie van de robots. Het bejubelde en bekritiseerde onderzoek van Carl Frey en Michael Osborne becijferde dat maar liefst 47% van de Amerikaanse jobs op termijn op de tocht staat.[i] Deze professoren brachten in 2013 zo’n 702 beroepen in kaart, gecategoriseerd tussen 0 (niet te automatiseren) en 1 (makkelijk te automatiseren). Recreatietherapeuten (0.0028) en toezichthouders op machines kwamen er volgens hun methode het best uit. Telemarketeers, horlogereparateurs, belastingadviseurs, verzekeraars en dataverzamelaars (allemaal 0,99) het slechtst. De Europese denktank Breugel deed deze oefening over voor ons continent.[ii] Voor de EU-28 lag het gemiddelde hoger (54%). Voor België lag het op 50,38%. Uitschieters waren Roemenië (61,93%) en Portugal (58,94%). De ING-studiedienst onderzocht dit dan voor ons land.[iii] Volgens hen haalt bijna 49% het niet. Vooral administratieve medewerkers (93%), verkopers (61%) en huishoudhulp (67%) dreigen kopje onder te gaan. Besluit: de helft van ons huidige job-aanbod zal anders zijn, of helemaal niet meer zijn. Een vrij onthutsende vaststelling. Maar wat moeten we daar nu eigenlijk allemaal van denken?

De relatie tussen technologische ontwikkelingen en structurele werkloosheid is qua onderwerp vrij controversieel. Je doet hier net niet aan waarzeggerij. Je kan dus alleen maar ontwikkelingen vaststellen.

Al vroeg in de Industriële Revolutie raakte een aantal mensen verontrust door technologische aanpassingen, zoals de introductie van de stoommachine. Het meest spraakmakende voorbeeld waren de Luddieten. Deze textielarbeiders uit Midden- en Noord-Engeland vreesden dat de geautomatiseerde weefgetouwen hun jobs zouden inpikken. Ze gingen over tot het systematisch vernietigen van weefgetouwen. Ze koesterden geen haat tegen deze machines, maar voelden wel angst voor de gevolgen hiervan: want wat met inkomensverlies, hongersnood en meer ongelijkheid? Het waren tenslotte gewoon een losse groep individuen die het beste voor hadden met hun gezinnen.[iv]

Maar terwijl stoommachines, en later elektronische apparatuur, ontslagen tot gevolg hadden, werden er in andere industrieën en sectoren wel nieuwe en meer specifieke jobs gecreëerd. Er vond een verschuiving plaats van geautomatiseerde industrieën naar niet-geautomatiseerde industrieën. In de literatuur staat dit principe bekend als the Luddite fallacy. Iemand als Jo Libeer, gedelegeerd bestuurder van VOKA, bleek hier onlangs (impliciet) aanhanger van.[v] In 2003 kwam de rechts-libertaire Canadese professor Alex Tabbarok op de proppen met deze vaststelling: ‘Het is een drogredenering te stellen dat robots ons werk zo maar gaan overnemen. De samenleving heeft nog nooit en masse te lijden gehad onder dit fenomeen. De geschiedenis geeft onheilspellers geen gelijk’.[vi] Toch neemt dit niet weg dat het gelijk ons binnenkort wel eens kan inhalen. Elke periode van technologische ontwikkeling is kwalitatief anders dan de voorgaande.[vii]

Sinds de jaren 1990, en zeker sinds de begindagen van The Internet Age, namen de ideeën over automatisering en de mogelijke gevolgen ervan, een vlucht vooruit. Werknemers zouden niet en masse omgeschoold kunnen worden tot fysici, informatici of technici. Men stelden zich niet alleen, de vraag hoe die werkloze massa in hemelsnaam aan werk zou geraken?[viii] Ook hoe die dan zijn werk als werknemer zou beleven?[ix] Als je weet een vervangbaar onderdeel te zijn van een strak geoliede automatiseringsmachine, wat dan met ‘arbeid als zingever’? Een grote groep mensen zou dus met moeite het hoofd boven water kunnen houden. Profetische woorden?

De moderne arbeidsmarkt wordt stilaan gekenmerkt door een toename aan goedkope banen in de dienstensector en een afname van beter betaalde functies in de industriële productie. De arbeidsmarkt raakt gepolariseerd. De onder- en toplaag drijven als gigantische ijsplateaus verder uit elkaar. Onderzoek aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) treedt dit bij. Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee merken op dat we momenteel een immense automatiseringsgolf doormaken in een nieuw soort machinaal tijdperk waar nu ook de zogenaamde niet-routineuze jobs worden bedreigd. Deze kwalitatieve verschuiving brengt het automatiseringsdebat op een ander niveau. De laatste jaren nam werkgelegenheid in de privésectoren danig af, terwijl de output steeg. Er is dus een ontkoppeling gaande.[x] Productiviteit, ontwikkelingsprocessen en innovatie stijgen, maar mediane inkomens dalen, de koopkracht van gezinnen geraakt aangetast en er zijn minder beschikbare jobs.

Een belangrijke tegenstem was die van econoom David Autor (ook van MIT). Hij twijfelt of technologische verandering wel de grote boeman is voor dit immens Amerikaanse jobverlies. Hij geeft grif toe dat er iets gaande is, maar ook dat nog geen enkel onderzoek exact de vinger op de wonde legt. De aard van onze jobs evolueert onmiskenbaar wel. Ze zijn niet meer zo kwalitatief als vroeger. Er zijn een heleboel bullshit jobs bijgekomen (met dank aan David Graeber en de manier waarop de Nederlandse jonge wolf Rutger Bregman deze discussie hierover ook bij ons introduceerde[xi]). Er is een uitholling gaande van de middenklasse.[xii] Noem hen gerust het nieuwe precariaat (Guy Standing).

De meningen zijn dus verdeeld. Zo’n 48% van heel wat technologieprofessionals en -economen is er daarenbovenop rotsvast van overtuigd dat er binnen tien jaar een hele reeks jobs verdwenen zijn.[xiii] Zo ook Paul Krugman. De Nobelprijswinnaar steekt zijn sympathie voor deze groep ‘Neo-Luddieten’ of ‘maximalisten’ niet onder stoelen of banken. Ook Krugman stelt vast dat er een kwalitatieve verschuiving plaatsvindt, een trend waarvan recent onderzoek van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) aantoont dat het op dit vlak niet echt betert.[xiv]

Kiva-robots in de magazijnen van amazon.com

Wat te doen?

Onze samenleving polariseert. Er rommelt wat. Er moet dus iets gebeuren op de lange termijn. De oplossingen van Libeers stuk zijn ontoereikend. De vele analyses uit De Standaard en Knack bieden weinig soelaas. Zij observeren. Maar beleidsmakers kunnen niet op hun lauweren rusten, zelfs al loopt het niet allemaal zo’n vaart.

Iedereen is het er over eens meer te investeren in onderwijs. Van Frey en Osborne tot Rutger Bregman, van The Economist tot Brynjolfsson en McAfee. ‘Creativiteit’, stellen Frey en Osborne, ‘is datgene wat aangemoedigd en versterkt moet worden via een sterk verankerd en breed gedragen onderwijsnetwerk. Creatieve en sociale intelligentie blijven ons voordeel ten opzichte van robots. Laat ons daar op inzetten.’

Alles hangt dus af in welke mate het huidig arbeidsmarktklimaat kwalitatief wordt aangetast. Het debat kan niet langer in de marge worden gevoerd. Politici, beleidsmakers, adviesorganen en brede sociale beweging moeten dit bovenaan de agenda zetten. Er zit een automatiseringsgolf aan te komen. Doen we daar niets aan of af als nonsens, dan krijgen we idiote politieke reacties, aangedikt met slechte maatregelen, onvoorbereid werk en nul visie op dit brede maatschappelijke probleem. Dan wordt de automatisering een terminale ziekte met uitzaaiingen waar we als samenleving niets meer tegen in te brengen hebben.

We moeten blijven investeren in sociale en educatieve voorzieningen. Werknemers, van welk allooi ook, moeten de kanskrijgen zich bij te scholen. Onderwijs in Vlaanderen moet er op afgestemd worden, maar ook vorming op de werkvloer. Enerzijds hebben we wel nood aan ingenieurs, technische middenkaders en professionele informatici, maar we mogen de andere zijde zeker niet uit het oog verliezen. School creatieve, kritisch denkende geesten; individuen die out-of-the-box kunnen denken en er niet voor terugdeinzen de dingen in vraag te stellen. Zo niet, dan dreigt een belangrijk basisbestanddeel van ons sterk socialiserende cement te verdwijnen. En zitten we echt in de penarie.

[i] Carl B. Frey. en Michael Osborne (2013). The Future of Employment: How Susceptible are Jobs to Computerisation?, OMS working Paper, 71 p., online op: http://www.oxfordmartin.ox.ac.uk/downloads/academic/The_Future_of_Employment.pdf. Frey en Osborne geven toe dat hun methode limieten heeft. De prijs voor arbeid en kapitaal en/of politiek verzet werden niet in gecalculeerd. Ze houden daarnaast ook geen rekening met het feit dat je gewoonweg ook andere dingen kan doen tijdens je werkuren. Dat zijn belangrijke variabelen.

[ii] Bowles, J. (2014). ‘The Computerisation of European Jobs’ in: Breugel – Improving Economic Policy. Op http://www.bruegel.org/nc/blog/detail/article/1394-the-computerisation-of-european-jobs/.

[iii] Anthony Baer en Philippe Ledent, De technologische revolutie in België, in: ING Focus – Werk, 9 februari 2015, online op https://about.ing.be/Over-ING/Press-room/Press-article/De-technologische-revolutie-in-Belgie.htm.

[iv] Kevin Binfield. Writings of the Luddites. Baltimore, John Hopkins University Press, 2004, pp. 3-7.

[v] Jo Libeer, ‘Wees niet bang van de robot’ in: De Standaard - opinie, 10/02/2015.

[vi] Alex Tabarrok, ‘Productivity and Unemployment’ in: Marginal Revolution, 31/12/2003, http://marginalrevolution.com/marginalrevolution/2003/12/productivity_an.html.

[vii] Riccardo Campa. ‘Technological Growth and Unemployment: A Global Scenario Analysis’ In: Journal of Evolution & Technology, Vol 24 (1), February 2014, p. 87.

[viii] Jeremy Rifkin, The End of Work. The Decline of The Global Labor Force and the Dawn of the Post-Market Era. New York: Putnam Publishing Group, 1995, pp. 34-39.

[ix] Robert Ayres, Turning Point. The End of the Growth Paradigm. London: Earthscan Publications, 1998, pp. 94-98.

[x] Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee. The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies. New York/London: W.W. Norton & Company, pp. 107-117.

[xi] Rutger Bregman. Gratis geld voor iedereen en nog vijf grote ideeën die de wereld kunnen veranderen. Amsterdam, De Correspondent, 2014.

[xii] David Autor. Polanyi’s Paradox and the Shape of Employment Growth. Paper prepared for Federal Reserve Bank of Kansas, Jackson Hole Conference, 22 Augustus 2014, pp. 29-30. Online op: http://economics.mit.edu/files/9835.

[xiii] Aaron Smith en Janna Anderson, ‘AI, Robots and the Future of Jobs’ in : PEW Research Center – Internet, Science & tech, 06/08/2014, op http://www.pewinternet.org/2014/08/06/future-of-jobs/.

[xiv] International Labour Organisation, Global Wage Report 2014/15: Wages and income inequality, International Labour Office, Geneva, 2015, pp. 62-63.

Deze bijdrage verscheen eerder in Samenleving en politiek, jg.22/nr. 4, april 2015 

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

6 reacties

  • door Jan Willems op dinsdag 28 april 2015

    Zeer interessante tekst met aardig wat nuttige informatie en links. Heel dat gedoe over automatisering: in hoeverre is dat geen bangmakerij? Met de bedoeling: ‘Mensen, kijk uit, want je job en inkomen staat op de tocht, dus hou je maar gedeist en stel geen te hoge of helemaal geen looneisen.’ Bovendien wordt door de ‘aanbidders’ van de robots zelden of nooit de vraag gesteld wie er de eigenaar van is. Dat is toch nogal belangrijk, zou ik zo denken. Is het bovendien ook niet kinderlijk naïef te denken dat dankzij de robots de weg naar het aards paradijs is aangelegd? Tot slot nog dit. Recentelijk is er nog wat te doen geweest over de gemeentelijke belasting op drijfkracht. Achterhaald, zo luidde het volgens sommigen. Mij best, maar laat ons dan de robots belasten. Oei, het Voka, het VBO en Unizo staan nu al op hun achterste poten.

  • door JohanGroenroot op dinsdag 28 april 2015

    Toenemende robotisering en automatisatie is een feit. Erkenning van robotimpact op werkgelegenheid kan de bangmakerij met het 'activeringsmonster' waar veel mensen onder lijden doen afnemen.Er zou een obi of onvoorwaardelijk basisinkomen kunnen ingevoerd worden. De snelheid van de automatisatie hangt natuurlijk af van het soort job, de sector en vooral, de mate van syndicale bescherming.

    Vastklampen aan het idée fixe 'totale tewerkstelling' zoals de klassieke gemeenschapspartijen sp-a en n-va is niet realistisch maar zou misschien bij benadering bereikt kunnen worden door de 30-u week in te voeren. De vraag is nog maar of iedereen solidair zou zijn om 15 à 20 % loon in te leveren voor het recht op arbeid voor iedereen?

    Op langere termijn zal de enige mogelijke optie die nog rest om de waan van 'totale tewerkstelling' economisch mogelijk te maken de piste van onbetaalde dwangarbeid zijn. De invoering van verplichte gemeenschapsdienst voor langdurig werkzoekenden is een eerste conservatieve stap in die richting.

  • door Lemming op dinsdag 28 april 2015

    Spijtig dat een onvoorwaardelijk basisinkomen niet wordt aangehaald in het artikel. Meer en betere educatie is goed, maar als er minder jobs zijn, kan niet iedereen (voltijds) aan het werk blijven. We evolueren naar een wereld met minder jobs, volgens mij kan enkel een basisinkomen vermijden dat meer en meer mensen in armoede terechtkomen.

    • door spacemonkey op dinsdag 28 april 2015

      'T ja zowat alles evolueerd of beter verandering is een basis gegeven van de natuur zelf.Doch laat het duidelijk wezen dat die natuurlijke verandering zich strikt genomen *binnen* de grenzen van natuurkundige basis wetten voltrekt. Ma.w er is steeds een bepaald (door de natuur strikt begrensd) universum/kader waar binnen bepaalde dingen vorm krijgen en andere niet. Robotica - ICT technologie en vele andere menselijke (uit) vindingen zijn opzich geen natuurlijke creatie's en passen veel eer in ons al even on-natuurlijk complex sociaal-economisch model.De pro's en con's en de impact van deze dingen op mens en omgeving, beginen stilaan hollecaust achtige proporties aan te nemen.Technologie voor de mens ja, tegen de mens en vooral de etisch morele waarden van een samenleving , neen.We zij al lang de grenzen van het logisch aannemelijke voorbij. Op ecologisch, demografisch, moreel vlak.Jaarlijks schuift de grens van het moment waarop we met zijn allen *verbruikten* wat het planetair eco-systeem aanvullen kon , meer op in de richting van over the limit.Basis inkomen, werken, pensioen, nieuw jobs is een kant van de flip coin.Water - voeding grondstoffen etc de ondere kant ervan.3,5 miljard mensapen werden er 6,8 en enkel techneuten en voor de realiteit blinde mensen neman aan dat moeder aarde 10 of 15 miljard mensapen kan herbergen.Daar komt die robotica en andere idiotieën boven op.Je moet voorwaar redelijk infantiel of van enige realiteits zin gespeend wezen om (te blijven) aannemen dat dit alles goed aflopen kan.De natuur blijft haar wetten trouw en trekt dit wel recht. De menselijke insekten (als klein onderdeeltje) van moeder natuur gaan dat meer en meer op een *pijnlijke* manier ervaren.Basta.

  • door Carlos Pauwels op dinsdag 28 april 2015

    Even tussendoor. Een weetje: het woord sabotage zou komen van de pogingen tot het vernietigen van de weefgetouwen door de wevers door er op te slaan met hun klompen of sabots.

    • door ria aerts op woensdag 29 april 2015

      Heel interessant. Nu een beetje humor. Als straks robotten al het werk doen en misschien zelfs robotten nieuwe robotten gaan ontwerpen en maken, wie heeft dan nog een inkomen om al de producten van die robotten te kopen? Of gaan de eigenaars van de robotten ons dan een basisinkomen geven om de producten van de robotten te kopen? Worden we pure consumenten? Of gaan de robotten nog enkel voor hun eigenaars produceren en klooien de anderen wat aan in de deeleconomie? Absurdistan?

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties