Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Interview

Internationaal beroemde onderzoeker: "In België heb ik geen toekomst"

Aegirocassis benmoulae, het stokoude reuzezeemonster uit Marokko van ongeveer 480 miljoen jaar geleden, bijna even groot als voormalig Belgische basketbalspeler Thomas Van Den Spiegel (2m14), werd meer dan duizend uren uit de steen geprepareerd, twee jaar onderzocht en gereconstrueerd door de Belgische paleobioloog Peter Van Roy. De hele wereld was geïnteresseerd behalve, op twee foutieve artikels na, de Belgische pers. Alsnog een diepte-interview.
vrijdag 10 april 2015

Onderzoekers die schaarse fossielen uit het verre verleden van de aarde bestuderen, zijn al zeldzaam. Toch was het uitgerekend Peter Van Roy die het verhaal van het gigantische zeedier Aegirocassis benmoulae, een reuzegeleedpotige uit het Vroeg-Ordovicium (het fossiel is ongeveer 478 miljoen jaar oud), ontrafelde en daarmee aandacht kreeg in de ganse wereld. Hij was de voorbije drie weken de bekendste Belg onder de wetenschapslui. Uitgeput door die immense aandacht landde hij deze week op Belgische bodem .

Van Roy werd als een jonge student tot een volwassen onderzoeker “grootgebracht” aan de UGent, behaalde aan dezelfde universiteit zijn doctoraat in de Paleontologie en werkte daar later als Doctor-assistent. In het kader van zijn internationale carrière zette hij zijn onderzoek voort aan University College Dublin en daarna aan Yale University waaraan hij nu nog verbonden is.

In de afgelopen zeven jaar werd het onderzoek van deze Belgische onderzoeker tot vier maal in het gerenommeerde internationale wetenschapsvakblad Nature gepubliceerd. Na de recente publicatie van zijn archaïsche geleedpotige Aegirocassis benmoulae in Nature midden vorige maand, werd hij door de wereldpers bijna gestalkt. In enkele dagen tijd legde hij, exclusief dit interview, een twintigtal andere interviews af voor de internationale radio’s, tv’s, kranten, tijdschriften en wetenschapswebsites.

Zowat in alle landstalen van de wereld, van Arabisch tot Vietnamees, van Maltees tot Koreaans en Turks, van Engels tot Hebreeuws en Maleis, van Indisch tot Portugees en Spaans verschenen artikels over zijn innovatief onderzoek naar het gigantische zeemonster dat de fundamentele nieuwe inzichten in de vroege evolutie van de geleedpotigen en algemene evolutionaire tendensen verschaften.

Ook De Morgen en De Standaard wijdden een summier artikel aan Van Roys onderzoek. Eigenaardig genoeg hebben de beide kranten niet eens opgemerkt dat de leidende onderzoeker in dit geval een Belg was. Bovendien namen de beide kranten klakkeloos een foutief persbericht door persagentschap Belga over; het was vermoedelijk gebaseerd op een verkeerde interpretatie van een perstekst van de University of Oxford.

Resultaat: ze citeerden de tweede auteur Allison Daley van de University of Oxford in plaats van de hoofdonderzoeker Peter Van Roy van eigen bodem. Dit is nog altijd beter dan een eerder artikel van Van Roy uit 2010, dat de voorpagina van Nature haalde: deze publicatie kreeg helemaal geen aandacht in de Belgische pers.

Problematischer is dat zelfs de beperkte berichtgeving in de Belgische pers incorrect was. Het persbericht van Belga had het over “de oudste vertegenwoordiger van de zeedieren die zich voedde door het zeewater te filteren”. Correct is dat Aegirocassis het oudste voorbeeld is van gigantisme in een vrij levende planktoneter. Het eerste hoofdpunt van het artikel, dat de ontdekking van Aegirocassis nieuwe belangrijke inzichten oplevert in de vroege evolutie van de geleedpotigen, de grootste en meest succesvolle diergroep aller tijden, werd door de Belgische pers geheel over het hoofd gezien.

Gelijktijdig met de internationale mediabelangstelling voor Van Roys recentste publicatie in Nature, verscheen op de redactie.be een redelijk lang artikel over 220 miljoen jaar oude reuze-amfibieën, Metoposaurus algarvensis uit Trias die in een massagraf in de Algarve in het zuiden van Portugal werden gevonden en werden gepubliceerd in Journal of Vertebrate Paleontology. Waarom kregen deze reuze-amfibieën die reeds vroeger uit Europa gekend waren, meer inhoudelijke aandacht dan de reuze-“kreeft” van Van Roy?

Amfibieën zijn mediagenieker

“In tegenstelling tot ongewervelden (invertebraten), spreken de gewervelden (vertebraten) meer tot menselijke de verbeelding. De mensen vinden de vertebraten interessanter, vermoed ik, omdat ze zelf tot deze groep behoren. Ze kunnen zich makkelijker hierbij iets voorstellen. Het feit dat het Metoposaurus-massagraf zich in Europa bevindt, speelt waarschijnlijk ook een rol”.

“Je haalt nu eenmaal makkelijker de pers met een gewerveld dier dan met een ongewervelde. Wat ik vooral tekenend vind, is dat de enige twee korte artikels van amper 150 woorden die in de Vlaamse pers over mijn onderzoek verschenen inhoudelijk foutief waren. Dit staat in contrast met mijn ervaringen met de internationale pers, waar vele journalisten in hun interviews uitzonderlijk veel tijd en moeite besteed hebben om hun berichtgeving zo correct mogelijk te maken”.

“De fossielen van een uitgestorven groep amfibieën (temnospondylen) die in het zuiden van Portugal gevonden werden, zijn erg interessant maar behoren tot een geslacht dat reeds eerder gekend was van andere vindplaatsen in Europa. Metoposauriden in het algemeen zijn vrij courante fossielen in het Laat-Trias. Het fenomeen van massagraven is op zich ook goed gekend. Wat deze vondst interessant maakt, is dat deze fossielen voor het eerst op een nieuwe plaats in het zuiden van Portugal in een uitzonderlijk goede zijn staat gevonden en de informatie die ze verschaffen over de paleobiogeografie van de metoposauriden".

"Ons onderzoek brengt nieuwe inzichten in de vroege evolutie van geleedpotigen en overgang van jagers (macro-predatoren) naar gigantische planktoneters. Aegirocassis benmoulae, de anomalocaridide die we bestudeerden, ontstond uit een groep van roofdieren, ten tijde van een grootschalige planktondiversificatie. Deze tendens zien we veel later ook terug in bijvoorbeeld haaien en walvissen. De ontdekking van de veel oudere Aegirocassis toont hiermee aan dat de ontwikkeling van gigantische planktoneters uit een groep van roofdieren ten tijde van een planktondiversificatie een overkoepelende evolutionaire tendens is."

"We begrijpen nog niet zo goed de mechanisme ervan maar het lijkt evenwel aannemelijk dat bij een toename van diversiteit onder plankton een nieuwe voedselbron ontstaat die interessant is om te ontginnen. De evolutie van gigantische lichaamsafmetingen is hoogstwaarschijnlijk een verdedigingsmechanisme tegen andere predatoren. Een planktoneter heeft weinig of geen verweer tegen aanvallers in vergelijking met een actief roofdier. Door gigantische afmetingen te bereiken, wordt het dier echter te groot als prooi, en haalt het zichzelf als het ware van het menu”.

"Bovenal biedt Aegirocassis benmoulae belangrijke inzichten in de vroege evolutie van de geleedpotigen, de meest diverse en succesvolle diergroep aller tijden."

Weinig interesse voor fundamenteel onderzoek in Vlaanderen

“In Belgische context is er over het algemeen relatief weinig interesse voor fundamenteel onderzoek en zeker weinig of geen interesse voor macro-paleontologisch onderzoek. Wie zich bezighoudt met het soort paleobiologisch werk waar ik mijn tijd aan besteed, wordt vaak gezien als een halve freak. Bij ons is er nooit een echte traditie geweest wat dit soort onderzoek betreft. Dit is in tegenstelling tot landen zoals Tsjechië, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Canada en de Verenigde Staten, waar er een traditie is die teruggaat tot de jaren 1800."

"Hoewel er in bepaalde delen van de VS ontegensprekelijk een antiwetenschappelijke tendens bij een deel van de bevolking leeft, word ik vaak positief verrast door de algemene appreciatie en interesse voor wetenschap die er leeft. Wat mijn vakgebied betreft is het opmerkelijk hoeveel mensen er bijvoorbeeld kennis hebben van de geologische tijdschaal en hebben gehoord van de Burgess Shale, en het belang hiervan voor ons inzicht in de vroege evolutie van de dieren. Zoiets is gewoon ondenkbaar in België. Het feit dat de Belgische pers geen moeite heeft gedaan om een eigen stuk over dit onderwerp te schrijven, spreekt boekdelen over de interesse voor dit soort onderzoek in dit land.”

“Dat is ook de reden waarom ik ervoor koos om niet in België mijn onderzoek verder uitbouwen. Ik ben niet om economische of politieke redenen naar het buitenland getrokken maar om wetenschappelijke motieven. In België heb ik geen toekomst. Mijn leven in België is voorbij. Ik vind het ook niet erg dat er in België geen interesse is in wat ik doe, ik vind dat eerder tragikomisch hoe men met dit soort onderzoek omgaat”.

“Een deel van het probleem ligt ook bij het onderzoeksbeleid, waar er gebrek is aan opvolging. Een veelvoorkomend probleem is dat mensen na zes of negen jaar postdoctorale onderzoeksfinanciering te hebben ontvangen het einde van de lijn bereiken en er, ongeacht van hun prestaties, plots geen verdere mogelijkheden meer voor hen bestaan. Ondertussen hebben ze dan vaak wel een gezin opgebouwd en ze zijn niet meer in staat om naar buitenland te gaan. Wat doen ze dan? Ze ruilen hun wetenschappelijk onderzoek noodgedwongen voor ambtenarij, consultancy in een privébedrijf of ze belanden op de hoop hooggeschoolde werklozen die werkloosheidsuitkering moeten trekken in afwachting dat ze ergens misschien les kunnen geven. Is dat geen zonde van al het geld dat werd geïnvesteerd en bovenal een intellectuele verspilling?”

“Tot slot kan men zich soms ook vragen stellen bij de manier waarop onderzoeksfinanciering wordt toegekend. Dit is evenwel geen exclusief Belgisch probleem – overal waar er geld mee gemoeid is, kan men onvermijdelijk ongeregeldheden verwachten. Hierbij dient wel opgemerkt dat de structuren voor onderzoeksfinanciering in de VS over het algemeen transparanter zijn dan in Europa.”

 Wat is het nut van dit soort onderzoek?

“Het belang van fundamenteel onderzoek bestaat erin de wereld beter te begrijpen en zo nieuwe inzichten te krijgen. Als alles een nut moet hebben, waarom zouden we dan niet kunst en alle culturele en intellectuele zaken in het algemeen afschaffen? Wat voor nut heeft het om een opera bijwonen? Wat is het nut van literatuur en van muziek? Waarom zou je een film gaan bekijken? Entertainment, zegt u. Maar wat voor een direct nut heeft dat weer, behalve een tijdelijke bevrediging van verveling? Indien er geen interesse en aandacht zou zijn voor fundamentele vragen over hoe de wereld en ons universum functioneert, dan leven we in een trieste wereld. In mijn ogen leef je een vlak leven als je de fundamenten van ons bestaan niet eens in vraag stelt. De nieuwsgierigheid, de drang om de wereld rondom ons beter te begrijpen, is een fundamentele verrijking van het leven”.

“Bovendien, alle toegepaste wetenschappen hebben een fundamentele basis. Hoe konden we lasers ontwikkelen als we eens niet zouden weten dat licht uit fotonen bestaat? Ook de sociale impact van fundamenteel onderzoek mag niet onderschat worden. Denk maar aan de evolutietheorie van Darwin. Helpt zijn onderzoek je koelkast beter werken? Nee. Toch was zijn onderzoek één van belangrijkste en grootste intellectuele doorbraken aller tijde, met sociale en maatschappelijke implicaties die de zuiver wetenschappelijke wereld ver overstegen”.

“Het grootste gevaar van het marginaliseren van fundamenteel onderzoek is tweeledig. Als het fundamenteel onderzoek verwaarloosd wordt, loopt ook de toegepaste wetenschap die erop gebaseerd is vroeg of laat vast. En als de meerderheid van de bevolking niet eens de gezonde nieuwsgierigheid heeft om bepaalde zaken fundamenteel in vraag te stellen, dan zullen ze uiteindelijk de samenhang van gebeurtenissen zowel op wetenschappelijk, economisch als politiek vlak niet meer kunnen zien. Ze zullen alleen hun achtertuin kennen en dat soort vervlakking is gevaarlijk in een wereld die altijd maar complexer wordt”.

I do not suffer from being imprisoned in a lake. I suffer from living with fishes that never have the thought of the sea come to their minds! [Perzische schrijver Samad Behrangi, uit The little black fish]

*****

Links:

Human-Sized Lobster Was Once World's Largest Animal
https://www.youtube.com/watch?v=SXJx328evr4

Anomalocaridid trunk limb homology revealed by a giant filter-feeder with paired flaps
http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature14256.html#access

Giant sea creature hints at early arthropod evolution
http://news.yale.edu/2015/03/11/giant-sea-creature-hints-early-arthropod-evolution

Fossils of huge plankton-eating sea creature shine light on early arthropod evolution
https://theconversation.com/fossils-of-huge-plankton-eating-sea-creature-shine-light-on-early-arthropod-evolution-38520#comment_619026

Gigantic ancient arthropod was really 'a very peaceful guy'
http://www.reuters.com/article/2015/03/11/us-science-creature-idUSKBN0M725O20150311

Paleontologists find a 7-foot cousin to the cockroach
http://www.latimes.com/science/sciencenow/la-sci-sn-giant-arthropod-7-feet-long-20150310-story.html

Photos: Ancient Sea Monster Was One of Largest Arthropods
http://www.livescience.com/50111-photos-anomalocaridids-morocco-fossil.html

Un crustáceo gigante en tres dimensiones
http://www.elmundo.es/ciencia/2015/03/11/54fef488ca4741d2048b456e.html

Massagraf van monstersalamanders gevonden in de Algarve
http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/wetenschap/1.2283326

'Vriendelijk' zeemonster waarde 480 miljoen jaar geleden in onze zeeën rond http://www.demorgen.be/wetenschap/-vriendelijk-zeemonster-waarde-480-miljoen-jaar-geleden-in-onze-zeeen-rond-a2248468/

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

Eén reactie

  • door Stein op dinsdag 14 april 2015

    Goed artikel, bedankt! De innovatie in Belgie is erg problematisch, op vrijwel alle denkbare gebieden (overheid, media, bevolking maar ook de cultuur binnen veel onderzoeksgroepen zelf: te veel ons-kent-ons). Dat moet veel meer worden aangekaart, want Belgie vergooit veel te veel intellectueel talent op deze manier.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties