Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Voorbeeldfunctie voor iedereen

Het valt te betreuren dat er een menselijk drama op massamediaschaal nodig was om het debat over verkrachting op te drijven.
woensdag 8 april 2015

Als bij toverslag wordt het wijdverbreide probleem erkend en tonen beleidsmakers hun bereidheid om het daadwerkelijk aan te pakken. Mooi toch?

De acht aangiftes per dag die worden opgetekend, komen zelfs niet in de buurt van het reële aantal feiten. Uit onderzoek blijkt dat negen van de tien slachtoffers nooit aangifte doen. Uit schaamte, uit angst om niet ernstig genomen te worden. Dat die angst wel degelijk gegrond is, zo blijkt uit perverse en aanmatigende opmerkingen, facebookstatussen en tweets van mensen “die beter zouden moeten weten”. Zo bleek ook uit de recente #wijoverdrijvenniet-storm op de sociale media. Meisjes en vrouwen getuigden over wat hun overkwam en over de reacties die ze vervolgens over zich heen kregen. Wie verkracht wordt, rekent na de feiten veelal af met ongeloof en beschuldigingen, in plaats van empathie en troost te ontvangen.

Wie een verkrachting wil aangeven, moet ook bewijzen kunnen leveren. Laat dat nu net lastig liggen. Wie geen verwondingen kan aantonen, heeft weinig om op terug te vallen. Getuigen zijn er zelden. Zo wordt een aangifte al snel een kwestie van woord tegen wederwoord. De kans dat je je gelijk haalt, is dus behoorlijk klein. Geen wonder dat een beschadigde vrouw ervan afziet om de pijnlijke gebeurtenissen in gênant detail met wildvreemden te delen zonder veel garantie op een louterende uitkomst.

Voorbeeldfunctie

Wanneer feministische groepen het ontslag eisen van een decaan, die op zijn publieke facebookprofiel verkrachting minimaliseert of excuseert, dan is het die straffeloosheid die speelt. Dat de wet vrouwen niet kan beschermen, is al ondraaglijk genoeg. Dat – al dan niet hooggeplaatste – individuen slachtoffers stigmatiseren en kleineren, is er te veel aan.

Dat Willem Elias een voorbeeldfunctie heeft, zo klinkt het. Natuurlijk heeft hij die. Maar hebben we niet allemaal een voorbeeldfunctie? Wat met de bakker die elke ochtend tientallen boterkoeken verkoopt aan tieners die thuis geen tijd hadden om te ontbijten, mag die wel ongestoord en zonder gevolg geweld vergoelijken dat jongens ongevraagd hun hand tussen een stel meisjesbenen stoppen? Wat met de zwembadopzichter die ziet hoe een stel tieners meisjes hun badpak afstropen, voor de grap. Is het aanvaardbaar dat die eens grinnikt en de meisjes vertelt dat ze er maar niet zo uitdagend moeten bijlopen? Heeft niet elke ouder, en dus het merendeel van de bevolking, een voorbeeldfunctie?

Wetten en waarden

Ik ken weinig vrouwen, al dan niet slachtoffers van verkrachting, die bezwaar hebben tegen een strenger en vooral afdwingbaar rechtssysteem dat seksueel geweld remedieert. Dat dat nodig is staat buiten kijf. De vraag is of het volstaat. We hebben wetten tegen discriminatie en drugs, tegen rijden onder invloed en diefstal. De ene wordt al strikter toegepast dan de andere, onder meer omdat het ene misdrijf nu eenmaal makkelijker te bewijzen valt dan het andere.

Het spreekt vanzelf dat wetten gemaakt zijn om na te leven. Dat een overheid erover moet waken dat ze ook daadwerkelijk nageleefd worden en dat er gesanctioneerd wordt wanneer wetten worden overtreden. Maar wat met die enorme grijze zone? Wat met de moraal achter die wetten? En kan je moraal wel afdwingen? 

We kunnen mensen aanklagen of hun ontslag eisen zo vaak we willen, hoe terecht zo'n aanklacht ook moge zijn, zonder een diepgeworteld en algemeen aanvaard ethisch kader raken we amper vooruit. Waar ligt de grens tussen vrije meningsuiting (waar we sinds Charlie Hebdo zo’n vurig pleitbezorger van blijken te zijn) en aantoonbare discriminatie? Of bedoelen we dat vrije meningsuiting enkel van toepassing is voor ideeën die we zelf aanhangen?

Hoog tijd dus voor een waardendebat bovenop een wettendebat. De wet dient om waarden te beschermen, niet andersom. Dat debat speelt zich bij voorkeur niet af op sociale fora, waar empathie en luisterbereidheid uitblinken door afwezigheid, maar in levensechte dialoog. Laat die dialoog traag zijn, met af en toe wat stilte tussendoor. Denken en luisteren zijn lastig wanneer je onafgebroken aan het woord bent.

Educatie

Waarden overdragen, daar hebben we de ietwat wat stoffige term educatie voor bedacht. Die educatie moet verder gaan dan een campagnespot van de overheid of een lessenpakket rond discriminatie of seksisme. “It takes a village to raise a child”, zo luidt een van oorsprong Afrikaans gezegde. Dat dorp in kwestie bestaat al lang niet meer. Maar dat de opvoedkundige kwaliteit van de leefomgeving van belang is voor de burgerschapsvorming en aanzienlijk bijdraagt aan de preventie van heel wat maatschappelijke problemen, daarover zijn experten en leken het eens.

Die leefomgeving, dat zijn u en ik en alle anderen. Dat zijn overheden, de ouders, de leraar, de bakker en de voetbaltrainer, maar ook de media die ons een spiegel zouden moeten voorhouden, maar dat zelden doen.

Aan al wie met de ogen rolt of verveeld gaat zuchten van zodra er iemand haar of zijn ongenoegen uit over een artikel of kop in P-magazine, misplaatste seksistische grapjes of kontknijperij op het wielerpodium: de grens tussen wat kan en wat niet is geen muurtje waar je in een wip over springt. Beeldvorming is het veld waarop we zaaien wat we later hopen te oogsten. Tijd om na te denken welke oogst we beogen en ons daarnaar te gedragen.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

4 reacties

  • door Stef Hublou Solfrian op woensdag 8 april 2015

    Heel mooi betoog, straalt glans uit ook juist omdat het spreekt over een betere toekomst. - Zelf ga ik door het leven met dat Afrikaanse adagium voortdurend in het hoofd. In de woonwijk waar we wonen, Casablanca, neem ik al vele jaren verantwoordelijkheid om de kinderen en tieners mee op te voeden. Elk klein contact telt. Ik laat hen 'waarden' aanvoelen in de gesprekken, in het samenzijn met de speelse hond, in de manier waarop ik kijk als de jongeren (vaak van exotische origine) zaken doen die ik meen krtiisch te moeten bekijken. - "Het oog van de meester maakt het paard vet" luidt een heel bijzondere, heel oude zegswijze. In die tijd was men arm, en vet staat dan ook voor gezond, rijk, gelukkig, welvarend. Vriendelijke maar kritische, aanwezigheid bieden, het is een vergeten maar werkelijk wonderbare manier van werken aan een betere wereld, aan betere relaties. En dat is een supergoed pad, want met Lytta Basset denk ik er zo over: "Le ciel, c'est des relations célestes". - Hard, gevoelloos spreken van (mannelijke) kennissen over vrouwen laat ik daarom ook nooit onbeantwoord. We moeten aan een betere 'lucht' werken. Aan een beter 'klimaat'. Mentaliteiten veranderen slechts heel traag, maar elke discussie kan daaraan meewerken, zo weet de historicus. Ook die tussen 'gewone mensen' overal waar we komen. Waakzaamheid is een mooie deugd. Woorden kunnen moorden. Gisterenavond heb ik vanuit het publiek in de stadsschouwburg nog ons aller Marcel Van Tilt tot de orde geroepen toen die tijdens de voorstelling "Manische mannen" het publiek op bepaald moment meende te mogen toevoegen "Fuck you!!". - In zijn reactie sprak hij onder anderen "Dat zat er naast" (over zichzelf).

  • door Paul JJ Beliën op donderdag 9 april 2015

    Bij Illich's testament De rivieren ten noorden van de toekomst (zie bijvoorbeeld hier: http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2015/03/02/ivan-illich-mensen-hebben-alleen-hoop) dacht ik bij de H 5 De criminalisering van de zonde en 16 Geweten: Wij stoten vandaag op de juridisering van zowel het maatschappelijk-publieke als het persoonlijke leven. Verdampt op die manier het onderscheid niet tussen het persoonlijke ethische aanvoelen en het juridisch geïnstitutionaliseerde samenleven? Illich wijst erop dat de omzetting van de persoonlijke ethische tekortkoming in de overtreding van een juridische norm of wet, wordt de weg van het persoonlijk falen, de belijdenis daarvan en de mogelijke vergeving, de weg van crimineel gedrag en veroordeling tot een straf. Deze ontwikkeling heeft feitelijke contraproductiviteit voor gevolg: juridische instellingen worden onbeheerbaar, onbetaalbaar als inefficiënt (de rechtspraak zelf, maar evenzeer de organisatie van de strafuitvoering). Daar bovenop ontstaat sociale contraproductiviteit: gezagsverlies van de juridische instelling én de initiatiefnemer, de wetgevende instantie. (Deficiënties door complexiteit en onsamenhangendheid van wetgevend werk brengen de rechtsgang in het gedrang. Groeiend ongenoegen ontstaat vanwege – eventueel vermeende - sociaal-economische ongelijke behandeling.) Tenslotte is er het derde niveau in Illichs volledige analyse van contraproductiviteit: de symbolische contra-productiviteit: Hoe intoxiceren onze maatschappelijke instrumenten ons? Bij groeiende vrijheidsbeperking en gebrek aan voeding voor het autonoom persoonlijke geweten en de verantwoordelijkheidszin, rest slechts de angst voor het overtreden van de wet zonder het persoonlijke aanvoelen van wat goed en wat tekortschieten is.

    • door Stef Hublou Solfrian op vrijdag 10 april 2015

      Inderdaad. Ik sta achter auteurs die oproepen samen te werken op weg naar een samenleving waar minder seksuele verkrachtingen van vrouwen door mannen gebeuren. (Hoewel vrouwen ook jongens en mannen verkrachten, dat is minder bespreekbaar!). In deze verbetering van het samenleven zal het geweten inderdaad cruciaal zijn. En hoe verwerft een jongen een geweten, ook juist in eerbied (of is dat te sterk, is respect al genoeg?) voor de vrouw? Mij lijkt dit vooral plaats te grijpen in de opvoedende omgang en dialoog tussen de moeder en de zoon. Daar knelt het schoentje. Moeder de vrouw wordt met luide stem uit de thuiswoning geroepen om rollen op te nemen in de maatschappij. Daar is nood aan, die zit te mannelijk in elkaar. Maar op die manier mist een hele generatie kinderen, jongens en meisjes, kansen om diepgaand opgevoed te worden. Een vervangmoeder of crèchedame kan voor tien kinderen immers niet even goed opvoedingswerk leveren als de (liefst verstandige, warme, voldoende afstandelijke) moeder (en liefst ook de vader) thuis. Torfs heeft het al geregeld helder beschreven: het is omdat er sinds jaren minder gevoeligheid leeft rond Waarden, lees er is minder ethische gevoeligheid, minder gewetensonderzoek, dat er zoveel verwacht wordt van Normen. Wetten maken dat het de spuigaten uitkomt. In het volkslliedje schuilt veel wijsheid: "Mijn knie kapot, mijn broek vol scheuren?... Moeder is thuis, wat kan er mij gebeuren!?". De vriendelijke, waakzame nabijheid van ouders en andere familieleden is niet licht te vervangen door een professioneel system. Jammer maar het is niet anders, het is een Diepe Waarheid.

  • door Stef Hublou Solfrian op vrijdag 10 april 2015

    In aanvullling op mijn eerste reactie wil ik toch even de aandacht trekken op een vreemde paradox. In een samenleving waar we godzijdank los zijn gekomen van de vroegere topzware normering vanwege de katholieke kerk in zaken van erotiek... en waar we tegelijk dankzij de biowetenschappen goed zijn gaan beseffen dat de natuur haar eigen dynamieken kent, dat een mens gedreven wordt door ingeboren én door opvoedende verhalen versterkte en door belevenissen gestructureerde motieven ("een mens is nooit alleen biologie maar ook altijd biografie" stelde de seksuoloog Piet Nijs in zijn tijd zeer terecht), daar zien we dat ondanks dat alles toch aan meisjes en vrouwen meer dan ooit 'vrijheid' wordt gegund het lichaam en de erotische lok-signalen die daarmee samen gaan zichtbaar te laten maken in de publieke sfeer.... De last én de schuld van het komen tot goede relaties, zonder lichamelijk geweld, wordt daardoor eenzijdig naar de man verplaatst. "De man moet zich beheersen". Soms wordt dat onhoudbaar, ook voor heel redelijke mannen. In die zin gaan vrouwen vandaag de dag wreed en oneerlijk om met mannen. Het erotische signaal is zeer ambivalent. De vrouw wil vrouwelijk zijn, en dus op de man inwerken, maar de man mag niet te heftig reageren... - De taal distileerde na eeuwen toch bepaalde misschien wel eeuwig geldende waarheden in uitdrukkingen als "je mag de kat niet op het spek binden", "je mag de poes niet bij de melk zetten". - De feminisering van de samenleving, die onmiskenbaar grote voordelen heeft, (denk maar aan de mateloosheid waarmee de man bleef moorden tijdens de laatste twee wereldoorlogen!), begint op dit moment ook pijnlijk zichtbare nadelen mee te brengen. Wordt het heersende normbesef niet stilaan overdreven door het vrouwelijke perspectief gekleurd?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties