Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu

Hoofddoek en Kafka

De halfslachtige houding van onze instellingen tegenover het dragen van een hoofddoek is een schoolvoorbeeld van hoe men hier de rechten van minderheden probeert te beschermen. Hoe is het gesteld met de rechten van minderheden binnen de minderheid van de zogenaamde Belgen zonder Belgische roots? Hoe gaan de bureaucratieën om met minderheden binnen minderheden? Een getuigenis.
zondag 29 maart 2015

La démocratie, ce n'est pas la loi de la majorité, mais la protection de la minorité", is één van mijn favoriete citaten van Albert Camus. Dit principe is ook wat men in democratieën zoals in België, wel eens inconsequent en/of inconsistent, probeert na te streven.

Verklaring op eer

Maart 2015 begeef ik me op vraag van de administratie aan de loketten van stadhuis Gent om mijn Belgische identiteitskaart te vernieuwen. Door het vochtig en regenachtig weer waren mijn haren wild gekruld. Om mijn krullen wat plat te duwen, hun volume te temmen, trek ik mijn sjaal over mijn hoofd (foto 4).

Eenmaal aan het loket vraag ik of ik de keuze heb om met een hoofddoek een nieuw paspoort aan te vragen. De loketbediende bekeek me even aarzelend en zei: “Het hangt af van hoe je jouw hoofddoek draagt”. Enigszins verbaasd door haar antwoord, vraag ik haar: “Op hoeveel verschillende manieren kan men een hoofddoek dragen en welke manier is de juiste?” Hierop antwoordde ze dat de manier waarop ik het droeg, geen echte hoofddoek was. Ik droeg eerder een sjaal over mijn hoofd dan een hoofddoek, meende ze.

Aanvankelijk was ik helemaal niet van plan om met een hoofddoek aan een nieuwe aanvraag in te dienen maar nu dat het verhaal zo’n wending kreeg, wilde ik kost wat kost met mijn “sjaal”, die ik zelf als een hoofddoek beschouwde, op mijn nieuwe paspoort staan. Ik dring bij haar aan of ze bij haar overste kan navragen of ik zoals op foto 4 op mijn pas kan staan. Dat gebeurt. Haar overste geeft heel vlot mijn eerst ingediende foto (foto 8) terug en plakt foto 4 op mijn aanvraagformulier. Maar ik stond perplex van wat erna gebeurde.

"Niets kan zo bedrieglijk zijn als een foto", schreef Franz Kafka. Ik kreeg plots een verklaring onder mijn neus geschoven waarop stond: “Ik verklaar op eer dat ik om godsdienstige redenen een hoofddoek draag”. Met het tekenen van deze verklaring werd ik opnieuw godsdienstig. Ik weet echter nog niet welke God ik vanaf heden dien. De Perzische God, die letterlijk “jezelf” betekent?

Een sjaal of een hoofddoek: een haar verschil

Enkele jaren terug werd ik in een volkscafé te Gent, ’t Krochtje, door een man aangesproken omdat ik volgens hem eerst de Vlaamse normen en waarden moest respecteren voor ik me permitteerde het Vlaams-Belgische beleid te bekritiseren. Met een 33cc-pint in de hand keek ik hem verbaasd aan en vroeg om duiding. Hij verwees onmiddellijk naar de sjaal (foto 2) die ik over mijn hoofd droeg. Dat was volgens hem niet gepast in een café en het getuigde zeker niet van integratie aan het Vlaamse landschap.

Een paar jaar later tijdens een spaghetti-avond ter viering van het begin van het schooljaar, moest ik me, net zoals alle andere collega-leerkrachten als vrijwilliger, buiten de schooluren inzetten om deze schoolactiviteit op een geslaagde manier te laten verlopen. Hoewel onze school net zoals alle andere scholen van gemeenschapsonderwijs een pluralistische visie onderschrijft, mogen de leerkrachten en de leerlingen er geen hoofddoek dragen. Er is echter geen regelgeving over de lengte en de spanningsgraad van de rokken en shorts, de insnijding van de decolletés, lengte van de schoenhakken, etc. Ondanks het feit dat ik als vrijwillige leerkracht aan een schoolactiviteit buiten de schooluren inzette, werd ik door een van mijn oversten berispt omdat ik met mijn hoofddoek (foto 2) het gezag van de school provoceerde.

Kafka zou zich in zijn graf omdraaien als hij zou lezen dat ik bij de stadsadministratie een verklaring moet afleggen dat ik om godsdienstige redenen een “sjaal” draag, terwijl ik de man in de café en mijn schooldirectie ervan moet overtuigen dat ik om niet-godsdienstige redenen een “hoofddoek” draag. Waarom mag een vrijzinnige geen baas zijn over haar eigen hoofd? Indien alleen wie godsdienstig is op haar paspoort een hoofddoek/sjaal mag dragen, is iedereen die er geen draagt niet godsdienstig?

 Afghaanse versus Iraanse hoofddoek

Wie in Iran, Syrië, Libanon, Turkije, Jordanië, Marokko en Egypte heeft gereisd, weet meer over: 1. dat de manier waarop de vrouwen en ook mannen een hoofddoek dragen van plaats tot plaats verschilt; 2. dat de manier waarop Iraanse vrouwen een hoofddoek dragen, fundamenteel verschilt van alle andere landen waar het dragen van een hoofddoek bij wet niet verplicht is.

Zeven jaar terug, toen ik voor het eerst naar Iran wilde reizen, werd ik geconfronteerd met het feit dat mijn Belgische nationaliteit niet van tel was voor de Iraanse autoriteiten. Dat komt omdat mijn biologische vader een Iraniër is. Bovendien ben ik als kind van een moslimvader automatisch een moslim. De religie en de nationaliteit van de moeder zijn niet van tel. Het werd snel duidelijk dat ik alleen met een Iraans paspoort naar Iran kon reizen.

De eerste keer dat ik me tijdens de kantooruren zonder hoofddoek bij de ambassade van Iran aanmeldde, werd ik niet binnengelaten. Met mijn kap aan heb ik toen alsnog toegang weten te verkrijgen. De ambtenaar die me aan het loket ontving, moest plots lachen desondanks zijn ontevredenheid over mijn kap die ik in plaats van een hoofddoek over mijn hoofd had getrokken. De reden van zijn spot was de pasfoto die ik hem overhandigde (foto 3). Hij zei: “Het is duidelijk dat je heel lang niet naar Iran bent geweest. Ga eens naar daar en leer van Iraanse dames hoe ze een hoofddoek dragen.” Ik drong aan om te weten wat hij precies bedoelde. Volgens hem droeg ik mijn hoofddoek op een Afghaanse wijze, wat door doorsnee Iraniërs als te landelijk en ouderwets wordt beschouwd.

Werk zoeken

Ook bij het werk zoeken blijkt een gepaste pasfoto van groot belang. In 2002 was ik net afgestudeerd in marine en lacustrine wetenschappen aan de UGent. Geen haar op mijn hoofd dacht toen, dat ik als een hoogopgeleide jonge vrouw met discriminatie zou geconfronteerd worden op de arbeidsmarkt. Als jonge twintiger dacht ik dat feministen en antiracisten overdreven. Ik was tot dan toe nog niet geconfronteerd met enige discriminatie binnen het beschermde milieu van de universiteit.

Tot mijn verbazing vonden mijn studiegenoten die gelijktijdig met mij waren afgestudeerd en zich in dezelfde periode bij de VDAB inschreven, sneller hun weg naar de werkgevers. Tot drie maanden na mijn inschrijving bij de VDAB en intensief solliciteren was ik de enige van mijn jaar die zelfs nooit voor een persoonlijk gesprek was uitgenodigd.

Pasfoto en Vlaamse voornaam

De VDAB-consulente bij wie ik te raad ging om te weten hoe het kwam dat geen enkel bedrijf me contacteerde, vertelde me dat er niets mis was met mijn dossier. Zij merkte verrast op: “Ik zie nochtans dat in drie maanden 60 keren je gegevens werden opgevraagd en bekeken. Dat is redelijk veel”. Evenmin als ik kon de consulente niet goed begrijpen waarom ik tot dan toe door geen enkele werkgever was gecontacteerd terwijl mijn studiegenoten die in dezelfde databank, met hetzelfde studieprofiel zaten, wel gecontacteerd werden.

Plots zag de VDAB-consulent het licht: “Op je cv heb je geen foto geplaatst. Ben je getrouwd?” Toen ik antwoordde dat ik ongehuwd was maar wel samenwoonde, vroeg ze: “Is je partner ook een Iraniër?” waarop ik antwoordde dat hij een echte Vlaming was. Haar voorstel om mijn probleem op te lossen was als volgt: “Voeg een pasfoto aan je cv (foto 9), want sommige werkgevers denken helaas bij het lezen van je naam dat je misschien een hoofddoek draagt. Misschien kan je ook overwegen om de naam van je partner voor je eigen naam te plaatsen, zodat ze zien dat je een Vlaamse achtergrond hebt”. De naam van mijn partner voor mijn eigen naam plaatsen, vroeg ik geschokt? Ik was erg beledigd.

Dubbele uitsluiting

Iedereen met wie ik afgestudeerd was, was reeds via de databank van de VDAB bij de baggergigant Jan De Nul op gesprek geweest. Toen ik het bedrijf zelf contacteerde om te weten waarom ik er niet bij was, vertelden ze me dat ze mijn gegevens bij de VDAB niet hadden gezien. Ik mocht wel mijn sollicitatiebrief opsturen, iets wat mijn jaargenoten niet moesten doen. Ze werden spontaan uitgenodigd.

Ik ben echter nooit voor een gesprek uitgenodigd geweest. Hoewel mijn profiel identiek was aan dat van mijn studiegenoten, kreeg ik onmiddellijk een brief dat mijn profiel niet voldeed aan de vereisten van de functie.

Ten slotte ging de job naar een jongen van ons schooljaar, ondanks de vele sollicitaties van de meisjes voor de vacante plaats. Toen ik me via een kennis die bij Jan De Nul werkt, informeerde over de gang van zaken, kreeg ik te horen: “Voor buitenlandse projecten, vooral in de Golfregio, stellen ze geen vrouwelijke projectleiders aan omdat ze menen dat ze op terrein geen gezag kunnen afdwingen. Je weet zelf al te goed welke status de vrouwen in die Arabische Golfstaten hebben, hé”. Ik was gechoqueerd want zoiets verwachtte ik absoluut niet in een land waar gelijke rechten tussen vrouwen en mannen in de wet opgenomen zijn.

Hoofddoek en slinger van Foucault

Geboren en opgroeiend in Iran na de revolutie van 1979 was ik net als alle andere vrouwen verplicht om een hoofddoek te dragen. Ook meisjes die amper zeven jaar oud zijn, moeten vanaf de eerste inschrijving aan de school een hoofddoek dragen. Deze verplichting heeft ernstig verzet bij de Iraanse dames veroorzaakt.

Tijdens 36 jaar Islamitisch bewind in Iran hebben de Iraanse vrouwen hun haarlijn en kledij als strijdmiddel aangewend. Elk jaar schoof de verplichte hoofddoek een halve centimeter achteruit, de lange mantels werden korter, de wijde broeken werden strakker en de kleuren veranderden van grijs/zwart/donkerbruin/-blauw naar naar lichte pastel- en felle kleuren.

Met afkeer voor de verplichte hi’jab (het bedekken van haar en vrouwelijke rondingen) die ik als kind in Iran ervoer, heb ik lang geen begrip kunnen opbrengen voor vrouwen die uit vrije wil een hoofddoek wilden dragen. Nog niet zolang geleden vond ik hun strijd pietluttig in vergelijking met discriminatie op basis van sekse, naam, afkomst, godsdienst en seksuele geaardheid. Maar vanaf het moment dat ik ontdekte dat racisme en discriminatie de drijvende krachten zijn achter het hoofddoekverbod, heb ik mijn visie radicaal herzien.

Al enkele jaren draag ik over mijn hoofd van tijd tot tijd een sjaal, volgens sommigen een hoofddoek. Ik doe dat uit de overtuiging dat elke mens vrij mag dragen wat zij/hij wilt. Geen enkele autoriteit heeft de legitimiteit om zich met de persoonlijke kledingkeuze van mensen te bemoeien.

Wij zijn sowieso onderworpen aan sociale druk die vaak door stereotypen en vooroordelen wordt gestuurd. Een democratische overheid moet juist daarom de rechten van alle minderheden garanderen. Er is geen redelijk argument waarom minderheden binnen een minderheid, plots aan de dominante discours binnen die bepaalde minderheid, onderworpen moeten worden.

Franz Kafka zou zeker beamen dat iedereen het recht heeft om een hoofddoek/sjaal te dragen zelfs als dat niet om godsdienstige redenen is.

*****

Foto 2: Iraanse vrouwen: jonge generatie
http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/photo-contest/2012/entries/197083/view/

Foto 3: A Fashionable Revolution: Veiling, Morality, and Consumer Culture in Iran
http://ajammc.com/2014/03/11/a-fashionable-revolution/

Video: Iran's Fashion Renaissance- VICE Reports
https://www.youtube.com/watch?v=zEp8HzG8K5A

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

13 reacties

  • door jempi op maandag 30 maart 2015

    Een korte reactie. Kiezen voor een hoofddoek uit religieuze overwegingen in onze seculier samenleving is al een vorm van religieus extremisme.Het is als het ware een statement, een middenvinger opsteken tegen onze manier van leven.

    • door Wim Boone op maandag 30 maart 2015

      Voorstander van vrije meningsuiting, Jempi? Of enkel als het over cartoons in een magazine gaat? De auteur stelt trouwens duidelijk dat het dragen van een sjaal of hoofddoek voor haar geen betekenis heeft, behalve dat het een teken van vrijheid is. Ik vermoed dat je heel wat vrolijker door het leven zou gaan als je vestimentaire keuzes van anderen niet automatisch als een aanval op jouw opvattingen en overtuigingen zou zien...

      • door Dave op maandag 30 maart 2015

        Wel een hele tekst over iets dat geen betekenis heeft.

        Gooi die hoofddoek af, verbrand de bh, zet je van die door de mens uitgevonden goden af en LEEF, verdorie.

        • door Didier op dinsdag 31 maart 2015

          Wat een geluk dat er nog verlichte geesten zijn: eindelijk een definitie van wat het ‘leven’ is. Dat ruwweg een vierde van de wereldbevolking het daarmee niet eens zal zijn, is een te verwaarlozen bagatel.

      • door jempi op maandag 30 maart 2015

        Ik ben voor vrije meningsuiting in zijn breedste vorm. Daar hoort ook kritiek bij op diegenen die mijn vrije meningsuiting willen beperken. En u moest eens weten hoe vrolijk ik door het leven stap!

        • door Didier op dinsdag 31 maart 2015

          Als een kledingstuk op het hoofd van een ander voor jou al voldoende is om je bedreigd te voelen in je vrije meningsuiting, dan neem ik die 'vrolijkheid' met een grote korrel zout, en niet alleen dat for that matter.

          • door jempi op dinsdag 31 maart 2015

            Het gaat over veel meer dan een kledingstuk op het hoofd van een ander. Het gaat over een politieke(religieuze) ideologie die met alle geweld (zie maar wat er in de wereld rondom ons en hier trouwens ook gebeurd) mijn rechten wil beperken.

            • door Wim Boone op donderdag 2 april 2015

              Ik hoor niemand vragen om een verbod op het dragen van een lichtblauw hemd omdat ze het als symbool interpreteren voor een politieke ideologie (neoliberaal kapitalisme) die er enkel op uit is om hun rechten te beperken. Dit zou echt even absurd zijn als wat je zelf hierboven stelt, maar je hebt uiteraard wel het recht om deze mening te uiten. Net zoals iemand het recht heeft door het dragen van een hoofddoek een middelvinger op te steken, als er al iemand echt die intentie zou hebben.

      • door safiya op dinsdag 31 maart 2015

        Wim b. Goed gesproken. Ik als moslima draag mijn hoofddoek uit vrije wil en ik ben er heel trots op. Dat wil niet zeggen dat wij onze middelvinger op steken voor de belgische samenleving integendeel. In mijn straat wonen zuster 'nonnetjes' die dragen altijd en hoofddoek niemand die ooit opmerkingen geeft. In mijn buurt wonen ook joden die dragen en keppeltje en een krul.. Misschien is juist de belgische samenleving die ons en middelvinger opsteekt.

        • door jempi op dinsdag 31 maart 2015

          Vertel dat eens aan de talrijke personen die de klok rond bescherming nodig hebben omdat ze kritiek durfden te uiten op deze politieke ideologie, de islam. Ik denk niet dat dat de gezonde manier is om met kritiek om te gaan. I rest my case.

  • door nathaver op dinsdag 31 maart 2015

    Ik vind dit een heel goed artikel die de absurditeit van het hele hoofddoekverhaal goed schetst. In één van de reacties wordt gezegd : veel tekst over een sjaal ... maar wij hebben heel deze zaak opgeklopt, niet de hoofddoekdraagsters! Ik vind als vrouw dat niemand zich te moeien heeft met mijn kousen, roklengte, hakhoogte, sjaal, haartooi, décolté, ... ook niet omwille van culturele of religieuze redenen : dit is toch al te absurd anno 2015! Een pluralistische maatschappij moet de zichtbaarheid van alle overtuigingen toelaten ... die pluralistische maatschappij is toch het enige alternatief dat we hebben in de huidige diverse samenleving? Tenzij we een uniform willen invoeren voor elke verschijning van burgers in het openbaar zodat alle groepen, overtuigingen, ... er identiek uitzien aan de buitenkant? Ik heb enige tijd geleden binnen een sollicitatiegesprek de beste kandidate moeten weigeren van mijn werkgever (veel openbare besturen aanvaarden geen hoofddoeken tijdens de werkuren) : deze vrouw had veruit de beste kwaliteiten, ze zou in haar functie zelf niet eens met publiek in contact komen, mijn volledige team had geen probleem met dit gegeven, maar ze kreeg de job niet, gewoon omwille van het feit dat ze liever een sjaal op haar hoofd heeft. Zoiets is onvoorstelbaar en pijnlijk. Ik vermoed dat vele moslimmeisjes vandaag een hoofddoek dragen uit protest op onze stommiteiten eerder dan uit religieuze overtuiging. Nu zitten we vast. We hadden het ook anders kunnen aanpakken. We kunnen beter inzetten op sociale vaardigheden in het onderwijs, op het doorbreken van rollenpatronen, ... de ondergeschiktheid van de vrouw is niet iets dat iets dat te zien is op je hoofd maar in het hoofd van mannen en vrouwen (en lang niet alleen in dat van moslims trouwens).

    • door Dave op woensdag 1 april 2015

      Daar gaat het niet over. Vindt u het normaal dat er tegenwoordig 6-jarige meisjes een hoofddoek dragen? Is dat hun keuze of is deze opgedrongen door de ouders? Beseft een 6 jarig kind de volledige (religieuze) betekenis van de hoofddoek?

      Het erge is, dat dit kind zal opgroeien, en na een tijd er zelf van overtuigd geraakt dat ze het met vrije wil draagt. En die indoctrinatie is het absolute kwaad dat iedere religie in zich heeft (niet enkel de Islam).

      De discussie rond de hoofddoek is maar één element hiervan. We kunnen het evengoed hebben over de besnijdenis van pasgeborenen bij Joden, of het dopen/cummuniefeest bij Christenen. Het enige verschil is dat de hoofddoek zeer in your face is.

      • door safiya op donderdag 2 april 2015

        Waar zie je die 6 jarige meisjes die verplicht worden om en hoofddoek te dragen? Nou ik kom uit en moslimfamilie en ik kan je 100% verzekeren dat ik niemand ken in mijn omgeving die op 6 jarige leeftijd verplicht word met en hoofddoek. En als ik toch mijn kind en hoofddoek wil laten opzetten is dat mijn keus. ik zal mijn kind opvoeden hoe ik wil. Wij zeuren ook niet tegenover de ouders die hun kinderen en te korte short laten aantrekken waardoor hun bilnaad bena te zien is. Moslims worden gewoon geviseerd punt uit dit alles heeft niks met hoofddoeken te maken.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties