Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Boekrecensie

“Ik voel, daarna denk ik, en dus besta ik”

Ook over onze darmen blijken bestsellers te kunnen worden geproduceerd. De jonge Duitse Giulia Enders schreef het boek “De mooie voedselmachine”. In hoeverre onderscheidt het zich van lifestyletitels over koken en gezondheid? Is heilzaam leven voor iedereen weggelegd? Valt er in “De mooie voedselmachine” een waarde te vinden die het persoonlijke overstijgt?
vrijdag 20 maart 2015

In Duitsland werden er van Darm mit Charme 800.000 exemplaren verkocht, 100.000 maal ging het boek al in de Lage Landen over de toonbank. Er bestaat geen twijfel over dat De mooie voedselmachine. De charme van je darmen van de Duitse studente geneeskunde Giulia Enders (1990) veel mensen aanspreekt. Dat er een groot (potentieel) publiek bestond voor de materie van de darmen, besefte Enders maar al te goed. Voedselintoleranties en -allergieën, sensitiviteit maar ook algemene darmproblemen vormen immers voor een steeds groter deel van de bevolking een serieus dilemma.

“Spijsverteringsproblemen verdelen onze maatschappij in twee groepen: de ene groep maakt zich zorgen om zijn gezondheid en let goed op zijn voeding, en de andere maakt zich zorgen omdat ze bijna geen maaltijd meer voor hun vrienden kunnen klaarmaken zonder inkopen te doen bij de apotheek”. (p. 66)

De voedselindustrie speelt handig in op deze tweedeling. De bevolkingsgroep met voedselproblemen moet grijpen naar minder voor de hand liggende producten en vindt die in natuurvoedingswinkels maar ook steeds vaker in de gewone supermarkten. Zo vind je tegenwoordig lactose- of glutenvrije varianten van veel producten. Maar een ingrediënt of twee minder betekent vaak een hogere prijs. Daar zit niet enkel het product zelf voor iets tussen maar ook de, in principe, kleinere afzetmarkt. Exclusiviteit kost geld, wat dan weer voor zorgt voor een nog exclusievere doelgroep.

In welke mate deze als het ware ‘uitselectering’ van het doelpubliek zal evolueren, daar valt het raden naar. Wel is zeker dat ook de boekenindustrie mee op de trein springt. Boekenwinkels hebben nu hele rekken vol met boeken over anders koken en zelfs gewoon gezonder eten. De mooie voedselmachine is geen kookboek maar speelt in op een steeds groter wordende vraag.

Descartes

Door haar betoog steeds te onderbouwen met recent wetenschappelijk onderzoek, kan Enders een stevig statement maken. En dat statement kan als volgt worden geformuleerd: ‘hoe meer je weet over je probleem, hoe beter je het kan begrijpen en hoe meer je het kan aanvaarden en zelfs verbeteren’. Op die manier laat ze ook zien dat ze de situatie van vele lezers ook echt begrijpt. Want spijsverteringsproblemen gaan veel verder dan buik- of maagpijn. Je hele leven wordt erdoor beïnvloed en niet zelden ontstaat er, los van allerlei andere sores, een negatieve stemming.

Enders beschrijft dit uitgebreid en haalt enkele uiterst interessante inzichten naar voren. De relatie tussen darmen en hersenen is namelijk veel groter dan gedacht. Ze communiceren constant met elkaar. Aan de hersenen de keuze wat te doen met de informatie van de darmen. Bij mensen met darmproblemen is de drempel om informatie te blokkeren veel lager en vandaar dat de hersenen ook vaker de negatieve informatie van de darmen omzetten in een negatieve stemming of op zijn minst een algemeen onaangenaam gevoel.

Bepaalde stoffen worden door bijvoorbeeld voedselintoleranties ook niet opgenomen, zoals het gelukshormoon serotonine, en dit heeft een effect op het gemoed. Enders durft dus veel verder te gaan dan een klassieke samenvatting van het spijsverteringsstelsel en stelt duidelijk dat het ‘ik’ voor een groot deel mee wordt bepaald door de darmen. Ze relativeert René Descartes’ beroemde uitspraak “ik denk, dus ik besta” en oppert dat niet enkel de hersenen een beslissende stem hebben maar ook de darmen. “Ik voel, daarna denk ik, en dus besta ik”. (p. 137)

Schoonheidsfoutjes

De mooie voedselmachine vormt een mix van algemene kennis over het spijsverteringsstelsel, recente wetenschappelijke ontdekkingen, interessante weetjes en af en toe een persoonlijk verhaal. Die mix werkt goed maar kent ook mindere momenten. Dat het boek een groot publiek wil aanspreken en daarom de absolute leek voor ogen heeft, is begrijpelijk en logisch. Maar als het knauwen van voedsel wordt vergeleken met een “voetbalelftal” of “meisjes in tutu met balletschoentjes” (p. 82), voel ik me als lezer toch wel enigszins onderschat.

Of in de origineel Duitstalige versie dezelfde kinderachtige woorden worden gebruikt, kan ik moeilijk beoordelen maar zeker is dat de Nederlandstalige versie sterk is gericht op de Noord-Nederlandse markt en dat ik daar als ‘Vlaamse’ lezer af en toe moeite mee heb gehad. Dat in het hoofdstuk over de ontlasting steevast wordt gesproken over “poep” voor stoelgang, kan nog worden verdragen. Maar als er woorden zoals “tonnetjesplee” (p. 109) worden gebruikt, groeit er tijdelijk een afstand tussen Enders’ betoog en mij.

Laten we het schoonheidsfoutjes noemen. Want de laagdrempeligheid van het boek zorgt er ook voor dat Enders de leuke verhalen vertelt die voorafgingen aan grote wetenschappelijke ontdekkingen. Zo blijkt dat het nut van de probiotica-bacteriesoort E. coli Nissle 1917 pas werd ontdekt nadat een soldaat terugkeerde uit de Balkanoorlog en als enige geen last van diarree meldde. In de stoelgang van de soldaat trof men de genoemde bacteriesoort aan en vele onderzoeken later erkent de wetenschappelijke wereld het belang ervan. Waarvoor de samenleving deze soldaat dankbaar mag zijn. De door hem veroorzaakte toevalstreffer heeft een grote stap vooruit betekend in het darmonderzoek.

In volledig wetenschappelijke artikelen zal je zulke weetjes nooit vinden maar dat maakt Enders’ boek net zo toegankelijk. Onderzoek begrijpen begint bij de basis en als die basis een van diarree gespaarde soldaat blijkt te zijn, heeft die soldaat zijn plek zowel in de maatschappij als in het boek. Op die manier wordt het soms opsommende karakter van het boek ook wat onderuit gehaald. Simpelweg een reis door het spijsverteringsstelsel maken met de lezer is interessant maar wordt al snel eentonig.

Tools

De lezer heeft de vrijheid om uit het boek te halen wat hij/zij belangrijk vindt. Hoewel er veel valt te veralgemenen over ons lichaam, heeft iedereen zijn eigen unieke bacteriële vingerafdruk in de darmen en bijgevolg is niet elke paragraaf even relevant voor iedereen. En die minder relevante delen zijn sneller gelezen dan de andere. Dat wil niet zeggen dat het boek enkel is toegespitst op mensen met spijsverteringsproblemen. Op een luchtige manier bijleren over de darmen aan de hand van recente wetenschappelijke ontwikkelingen geeft de lezer de tools om zijn eigen levensstijl te evalueren.

Enders legt vaak het verband tussen ons immuunsysteem en onze darmen. Wie zijn darmen niet goed verzorgt door bijvoorbeeld stress of eentonige voeding, tast ook zijn/haar immuunsysteem aan. Tijdens haar betoog is Enders ook heel duidelijk als het om bacteriën gaat: koester ze. Als je je afvraagt waarom, kan ik je ten zeerste aanraden om naar het boek te grijpen. Al was het maar voor een eerste kennismaking. Want was het boek altijd even interessant en relevant? Neen. Maar was het boek toch interessant en intrigerend genoeg om het van begin tot eind te lezen? Absoluut.

Kennis is macht. Macht over je eigen lichaam en geest. Wat dan weer leidt tot rust. Uiteindelijk gaat het om veranderingen binnenin onszelf, die ons de kans geven om ook grotere veranderingen teweeg te brengen.

Giulia Enders: De mooie voedselmachine. De charme van je darmen. Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, 2014, 251 p., ISBN 9024565863

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.