about
Toon menu

Uit haat tegen het geloof

Onlangs verklaarde paus Franciscus in Rome aartsbisschop Oscar Arnulfo Romero van San Salvador tot 'martelaar'. Hij werd volgens de paus vermoord vanwege 'haat tegen het geloof'. Deze stap zet de deur open om verder te gaan in de richting van de zaligverklaring van de aartsbisschop die op 24 maart 1980 in volle eucharistieviering vermoord werd.
donderdag 5 maart 2015

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

In 2005, ter gelegenheid van de 25e herdenking van de moord, hoorde ik uit de mond van de toenmalige aartsbisschop, de Spanjaard Fernando Saénz Lacalle in San Salvador, in diezelfde zin lovende woorden uitspreken over het 'martelaarschap' van zijn voorganger. Hij vertrok echter niet vanuit het gedachtegoed van de huidige paus. Integendeel, hij vroeg zich af welke rechtgeaarde bisschop er niet van droomt om te mogen sterven tijdens de eucharistieviering. Door zijn uitspraak liet hij er geen twijfel over bestaan: hij had het niet begrepen op de gewettigde eisen van aartsbisschop Romero voor sociale en economische gerechtigheid ten overstaan van een dictatoriaal regime, waar de arme bevolking verdrukt werd.

En hier komen we dan terecht in 'een voor en tegen,' dat lang ophef maakte, vooral in het land zelf. Vanuit de linkse en progressieve kringen, de christenen die de bevrijdingstheologie aanhangen incluis, was men bang dat een proces voor zaligverklaring zou kunnen leiden tot recuperatie van de inzet en het sociaal engagement van de aartsbisschop. Men wilde niet dat het Vaticaan 'hun bisschop zou afpakken'. Een ander deel van de kerk daarentegen zag wel het voordeel in van roomse stappen om op die manier eerherstel voor de inzet van de aartsbisschop te bekomen. Want het moet gezegd, in de hitte van de strijd stond aartsbisschop Romero zowat alleen, geïsoleerd door de Salvadoraanse bisschoppenconferentie en op de vingers getikt door de dienstdoende vertegenwoordigers van het Vaticaan van toen.

Katholieke legergeneraals

Het is niet verwonderlijk dat Paus Benedictus XVI, de Beierse Joseph Aloisius Ratzinger, het proces lang tegengehouden heeft. Hij was een fervente tegenstander van de toenmalige bloeiende bevrijdingstheologie in Latijns-Amerika. Volgens hem werd te veel de nadruk gelegd op het sociale en politieke engagement van gelovigen die zich volop inzetten en te weinig op de kracht van het christelijk geloof. In diezelfde lijn trok de discussie zich door rond de inzet van aartsbisschop Romero. Was zijn dood het gevolg van de onvoorwaardelijke beleving van zijn geloof of veeleer van zijn sociale bewogenheid ten voordele van de armgehouden bevolking? Traditioneel werd in de kerk iemand als martelaar beschouwd wanneer hij vanwege zijn christelijk geloof door andersgelovigen of atheïsten gehaat en vermoord werd. Maar hier waren de daders katholieke legergeneraals en – in sommige gevallen 'vrome' – vertegenwoordigers van de begoede klasse.

Dat dit conflict ook vandaag nog altijd kerk en maatschappij in El Salvador sterk bezighoudt, vinden we onder meer terug in de houding van de huidige aartsbisschop José Luis Escobar Alas, die vorig jaar nog duidelijk maakte dat het verleden zwaar op de maag ligt en dat men er beter aan doet alleen naar de toekomst te kijken. Zo besloot hij om het archief van het aartsbisdom, opgebouwd door een collectief van advocaten en andere betrokkenen, uit het aartsbisdom te verwijderen. Dit indrukwekkend archief, bestaande uit duizenden en nog eens duizenden aanklachten van slachtoffers van de repressie en de oorlogsmisdaden van het leger tijdens het gewapend conflict, loopt het risico te verdwijnen.

Wraak nemen

Door het recente besluit van het Vaticaan is de conflictsituatie in het land opnieuw opgelaaid. Roberto d'Aubuisson, chef van een doodseskader, werd ervan beschuldigd de moord op aartsbisschop Romero georkestreerd en geleid te hebben. Hij zat er een tijd voor in de gevangenis, maar zijn aanhangers slaagden er door talrijke terroristische aanslagen in om hem terug vrij te krijgen.

Nog in 2010 hoorde ik, tijdens een ontmoeting tussen vertegenwoordigers van het aartsbisdom en leden van de internationale Oscar Romero-comités, de zus van Roberto d'Aubuisson het verlangen uitspreken om het slachtoffer van haar gewelddadige broer zalig verklaard te zien in Rome. Vandaag heeft voor de tweede opeenvolgende keer de partij, die de erfgenamen van het toenmalige gewapend verzet vertegenwoordigt, de verkiezingen gewonnen. Maar burgemeester en stadsbestuur van de hoofdstad zijn van de partij Arena, gesticht door de moordenaar van de aartsbisschop. Mogelijk willen zij op de recente stappen die het Vaticaan gezet heeft wraak nemen door een straatnaam in de hoofdstad te veranderen.

In de Sint Antonius Abtstraat werd in de jaren tachtig een equipe bestaande uit een priester en jonge christelijke basisvormers in het toenmalig bezinningscentrum door het leger vermoord. Vandaag wil het stadsbestuur die naam en wat er toen in die straat gebeurde uit het geheugen wissen door de naam te veranderen in de Roberto d'Aubuissonstraat. Wereldwijd sloeg het in San Salvador gevestigde internationaal secretariaat van Oscar Romero-comités alarm. Ook Jebron en de Brugse Basisgemeenschappen verzamelden handtekeningen om daar tegenin te gaan.

Schapen naar de slachtbank

Vermoord vanwege 'haat tegen het geloof.' Tijdens de vorige paus kon het niet, vandaag wel. Deze controverse leidt ons ook naar de vraag: wat is het geloof? De discussie geeft ons een beeld over de geloofsbelijdenis zoals die vandaag nog in de kerk beleefd wordt. Geloven in God, als iets van buiten de wereld, als iets van de toekomst, als iets voor na deze wereld en iets dat zich afspeelt buiten de geschiedenis om. Of geloof als inzet voor een meer menselijke samenleving, als kiezen voor de armen, ook als deze zich niet altijd gedragen zoals wij het zouden willen en zij aan onze verwachtingen niet beantwoorden.

Ook het woord 'martelaar' doet vele vragen rijzen. Wanneer kunnen we iemand als 'martelaar' aanzien? Iemand die sterft vanwege 'haat tegen het geloof'. Maar hoe? Als schapen naar de slachtbank geleid? De aartsbisschop Helder Camara van Recife in Brazilië zei indertijd dat hij zich liever honderd maal liet doden dan zelf iemand te doden. Vandaag is het moeilijk om te verwachten dat de katholieke kerk iemand als 'martelaar' zou beschouwen die met de wapens in de hand gesneuveld is.

Iets anders is de legitimiteit van het gewapend verzet op zich. Ik herinner me dat een vriend jezuïet in Guatemala mij einde de jaren zeventig toevertrouwde dat hij gesproken had met bisschoppen over de al dan niet gewettigdheid om de wapens op te nemen, ook vanuit christelijke kringen. Hun antwoord was, althans voor mij, onverwacht en verbluffend. Het was een schoorvoetend toegeven. Ja, maar. Op drie voorwaarden. Ten eerste, het gewapend conflict moet van korte duur zijn. Ten tweede, de voorziene sociale kosten en het bloedvergieten moeten minimaal zijn. En ten derde, de overwinning moet heel veel kans op slagen hebben. Uiteraard moeilijk te voorziene voorwaarden.

Ongediscrimineerd vermoorden

Christenen zijn vandaag termen als 'martelaar' en 'martelaarschap' wat ontgroeid. Anderzijds worden we er toch weer met de neus op gedrukt, nu we dagdagelijks over islamitische martelaren horen. 'Martelaars' die sneuvelen met de wapens in de hand. Mensen gewapenderhand doden zou nog te doen zijn, ook soldaten van een regulier leger worden in onze maatschappij en overal ter wereld niet als misdadigers aanzien en dikwijls zelfs als helden onthaald, zij het niet vanuit religieuze hoek als 'martelaren'. Maar onschuldigen, burgers en kinderen ongediscrimineerd vermoorden: dat heeft niets met martelaarschap te maken, als iemand daarbij zelf gedood wordt. Indien we in de geschiedenis zouden gaan krabbelen, is het niet uitgesloten dat we ook wel ergens op een of andere katholieke heilige zouden stoten, die niet alleen met wapens omging maar ook vanwege zijn wapenfeiten ten voordele van de kerk, tot martelaar verklaard werd. Ik sluit het niet uit. Maar vandaag zie ik het niet gebeuren.

Een maand voor zijn dood was aartsbisschop Romero in Leuven waar hij een doctoraat honoris causa kreeg. Traditiegetrouw komen om de vijf jaar de Oscar Romero-comités van over de wereld samen in San Salvador. Ook dit jaar vieren en herdenken theologen, pastorale werkers en leden van de internationale solidariteit het legaat van de bisschop die zei: 'Mij kunnen ze vermoorden, maar niet de stem van de gerechtigheid.'

reacties

2 reacties

  • door Piet De bisschop op vrijdag 6 maart 2015

    Goed werk Guido, dat je er ons in Vlaanderen aan herinnert. Aan deze onverkwikkelijke periode waarin alles zuidelijk van de VS bij ons (zo werd het in hoge tonen via politiek en pers verkondigd) werd afgemaakt als volgelingen van Cuba en Rood Gevaar. Internationale beïnvloeding is dus helemaal niet nieuw. Naast Oscar Romero is dit ook een ode ook aan de de Scheutisten Walter Voordeckers, Ward Capiau en Serge Berten die in Guatemala door rechtse eskaders (met steun van de VS) werden vermoord.

  • door Stefaan Hublou Solfrian Vojvoditz op vrijdag 6 maart 2015

    Zinvolle, verstandige, mensvriendelijke en christelijk verantwoorde bijdrage. De receptie van het levensoffer van de diepbewogen en voor de kansarmen strijdende bischop Romero is een casus waaruit nog maar eens blijkt hoe waardevol en diepmenselijk-authentiek de figuur van de huidige paus, de Argentijn die de naam Franciscus koos, wel is! Het contrast met de twee vorige pausen kon moeilijk scherper worden gesteld. Ik herinner mij twee straffe historische feiten in dat verband: paus Johannes Paulus II, Karol Wojtila, die op TV bij een bezoek aan een Latijns-Amerikaans land een lokale hooggeplaatste priester zo fel kapittelde, dat de voor hem op de grond liggende man met schokken op en neer ging, getroffen door de harde woorden en het letterlijk geheven vingertje van de Poolse pontifex... En wat paus Benedictus, Joseph Ratzinger, betreft, herinner ik mij een merkwaardige actie: in de bibliotheek geleid door de Vlaming Michel Coppin, (een priester die lange jaren het grote Missio heeft geleid, die mij de anecdote vertelde): Ratzinger bestuurde dagenlang de vele boeken over bevrijdingstheologie, en schreef op basis van die informatie een striemende, intelligente maar natuurlijk niet doorleefde en niet in de eerste plaats om rechtvaardigheid voor armen en zwakken bezorgde veroordeling van de Bevrijdingstheologie. Dit schrijf ik dus ook om medemensen van vandaag de ogen te openen voor de grote menselijke, gewetensvolle kwaliteiten van de huidige paus van het Christendom. En om het goedkope veroordelen van de huidige kerk in onze Vlaamse regio nog een beetje minder makkelijk te maken nog dit: onlangs, met Lichtmis, verspreidde de nieuwe pasto(o)r van de Universitaire Parochie van de KU-Leuven, prof. Jacques Haers s.j., de tekst die Romero sprak in Leuven kort voor zijn dood!

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties