Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

Schotland verandert ook zonder referendum

Afgelopen september vond in Schotland een onafhankelijkheidsreferendum plaats dat besliste over de toekomst van het land. Daarbij diende de bevolking één simpele vraag te beantwoorden: ‘Zou Schotland een onafhankelijk land moeten zijn?’ Van de stemgerechtigde burgers koos 55,3 procent voor ‘NO’, 45,7 procent vinkte de optie ‘YES’ aan. Op die manier bleef Schotland deel van het Verenigd Koninkrijk.
donderdag 12 februari 2015

Op het eerste gezicht veranderde er dus niets. Niettemin valt op dat het referendum diverse diepgaande gevolgen had voor Schotland en haar inwoners. Dat valt al af te leiden uit beweringen van nieuwbakken Schots premier Nicola Sturgeon.

Sturgeon is eveneens partijvoorzitter van de SNP. De nationalistische, linkse Scottish National Party is momenteel de grootste van Schotland en maakte het referendum mogelijk. De partij ijvert al lang voor een onafhankelijk Schotland. Sturgeon noemde het referendum recentelijk in een opiniestuk op Newsnet.scot “de belangrijkste democratische gebeurtenis" uit haar leven. Vlak na het referendum beweerde ze zelfs op de BBC dat “Schotland nooit meer hetzelfde zal zijn”.

Deze laatste uitspraak mag wel wat genuanceerd worden, vindt Philip Rouwenhorst, doctoraatsstudent aan de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in de Schotse onafhankelijkheidsstrijd. “Het gaat om een strijd die reeds eeuwen aan de gang is. Het laatste referendum is een significante gebeurtenis in de Schotse onafhankelijkheidsgeschiedenis, maar heeft zeker niet alles definitief veranderd. Al kan je wel stellen dat de geest uit de fles is, en naar mijn mening is het ook niet uitgesloten dat deze generatie Schotten nog een keer zal mogen stemmen over een onafhankelijk Schotland.”

Dat een nieuwe stemming een optie is, blijkt uit enkele politieke en institutionele verschuivingen die het directe gevolg zijn van het referendum. Bovendien leven er duidelijke sentimenten onder de Schotse bevolking.

Intense debatten

Die sentimenten werden op de spits gedreven door de stemming over de Schotse onafhankelijkheid. “Het was interessant om te zien hoe, naarmate het referendum naderde, steeds meer twee verschillende kampen leken te ontstaan”, stelt Rouwenhorst. “Er gingen zelfs geluiden op dat mensen die tegen onafhankelijkheid waren geen echte Schotten zouden zijn, terwijl mensen die voor onafhankelijkheid waren soms werden weggezet als ondankbare radicalen die niets van Groot Brittannië moesten hebben.”

In de aanloop naar het referendum werd er naar Europese maatstaven dan ook veel gedebatteerd onder de bevolking. Over de onafhankelijkheid werden onder meer diverse druk bezochte lezingen, workshops en debatten georganiseerd. Het hoeft niet te verbazen dat een ongeziene 85 procent van de Schotten vrijwillig ging stemmen.

Zo kwam Schotland in het wereldnieuws en het land geldt algemeen als positief voorbeeld van politieke participatie. 

Eerste vrouwelijke premier

Dankzij het referendum kreeg Schotland tegelijk zijn eerste vrouwelijke premier. Alex Salmond, die er niet in slaagde om de meerderheid van de bevolking ‘YES’ te doen stemmen, besloot na de stemming af te treden als premier en als leider van de SNP. Vermoedelijk speelde daarbij het vooruitzicht op een maandenlange constitutionele onrust in Schotland mede een rol. Toenmalig vicevoorzitter Nicola Sturgeon volgde hem op.

De impact op het politieke systeem bleef echter niet beperkt tot deze Schotse positiewissel. De grootste veranderingen vielen op te tekenen aan de Britse zijde van het Verenigd Koninkrijk. Alhoewel het ‘YES’-kamp verloor, werd het ook in Londen duidelijk dat een niet langer te negeren deel van de Schotten het idee van een autonoom Schotland genegen is.

Brits premier David Cameron kondigde aan tegemoet te willen komen aan de wensen van het Schotse volk en stelde zich te zullen houden aan zijn belofte om bevoegdheden over te hevelen van Westminster naar Holyrood (het Schots parlement). De dag na het referendum lanceerde hij een commissie – de zogeheten ‘Smith-commissie’ – die de opdracht kreeg om voorstellen te ontwikkelen voor extra bevoegdheden die Schotland zou moeten krijgen.

Voorstellen van de Smith-commissie

Dik twee maanden later had de commissie haar aanbevelingen al klaar. Zo zou Schotland eigen belastinginkomsten via inkomensbelastingen kunnen verkrijgen en zou een bepaald deel van de BTW-inkomsten overgeheveld worden naar de regio. Daarnaast zou de ‘air passenger duty’ (de luchthaventaksen die passagiers betalen) volledig naar Schotland getransfereerd worden.

Deze voorstellen zorgden voor gemengde reacties. Cameron zei tegen de BBC “opgetogen” te zijn met het rapport waarin volgens hem de beloftes aan het Schotse volk gerespecteerd worden. Ook Lord Smith, de voorzitter van de commissie, vond in The Guardian dat het gaat om "de grootste transfer van bevoegdheden sinds de oprichting van het Schotse parlement waardoor Schotland sterker en autonomer zal worden”.

Schotland reageerde echter minder positief. John Swinney, de vicepremier van Schotland en lid van de SNP, vond dat de voorstellen te beperkt zijn. Hij had het tegen de BBC over een “gemiste kans” om Schotland de volledige bevoegdheid over sociale zekerheid en welzijn te geven.

Volgens Rouwenhorst vindt ook een groot deel van de Schotse bevolking dat de voorgestelde maatregelen niet ver genoeg gaan. “Bovendien leeft dat gevoel onder mensen die tégen de onafhankelijkheid hebben gestemd. Velen van hen waren namelijk wel voor een verdere decentralisering van de bevoegdheden, maar een volledige onafhankelijkheid was voor hen simpelweg een stap te ver.”

‘English Votes for English Laws’

Alhoewel er dus sprake is van een overdracht van bevoegdheden, schuilt er een addertje onder het gras. Premier Cameron kondigde na afloop van het referendum aan om de macht van de Schotse parlementsleden te verminderen door hun stemrecht te ontnemen over affaires die enkel Engeland aanbelangen. Daarom gaf hij de Smith-commissie ook de opdracht om voorstellen te ontwikkelen die helderheid moeten geven over deze problematiek van de ‘English Votes for English Laws’.

Eind januari werden de voorstellen van de Smith-commissie door het Britse parlement in een wetsvoorstel gegoten. Dat zou na de Britse verkiezingen in mei ten uitvoer gebracht worden.

‘The National’

Het onafhankelijkheidsreferendum had ook een impact op het Schotse medialandschap. Zo werd de krant The National opgericht in november. Het is het eerste Schotse dagblad (buiten The Sunday Herald, de zondagseditie van The Herald) dat pro-onafhankelijkheid is. Gevraagd naar het waarom van deze nieuwe krant, verklaart hoofdredacteur Richard Walker in de Britse pers dat de uitkomst van het referendum aantoonde dat er sprake was van een democratisch deficit. Tijdens het onafhankelijkheidsreferendum verdedigde namelijk enkel de genoemde Sunday Herald de pro-onafhankelijke visie, terwijl 45 procent van de kiezers, ofwel ruim 1,5 miljoen burgers, ‘YES’ stemde. Ruimte genoeg dus voor het ontstaan van een nieuwe krant.

De vraag is natuurlijk of de Schotse bevolking, gelet op de diverse politieke ontwikkelingen die zich ontvouwden naar aanleiding van het referendum, vandaag nog steeds dezelfde mening is toegedaan als tijdens het referendum. Volgens Rouwenhorst is dit moeilijk te bepalen. “Het is gevaarlijk om algemene conclusies te trekken uit de huidige polls. Want de opiniepeilingen in de aanloop naar het referendum verschilden vaak van elkaar. De meest recente poll van What Scotland Thinks stelt dat 49 procent van de Schotten vandaag voor onafhankelijkheid zou stemmen en 44 procent tegen. De overige 7 procent zou twijfelen. Drie weken geleden was er echter sprake van een omgekeerde uitkomst.”

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

2 reacties

  • door Lukas De Vos op vrijdag 13 februari 2015

    gewoon een korrektie: 55,3 + 45,7 = 101 % - lijkt me nogal stalinistisch geteld.

    Lukas

  • door chris debruyne op vrijdag 13 februari 2015

    mooi dat er ook rekening wordt gehouden met de wensen van een groot deel van de bevolking, zij het een minderheid. Maar stel dat men na 5 jaar terug een referendum organiseert in Schotland, en de uitslag geeft een 55% voor onafhankelijkheid..... hoe gaat men dan rekening houden met de wensen van de 45%?

    't is een beetje het spiegelbeeld van wat zich voordeed toen landen (de burgers van) zich konden uitspreken voor of tegen toetreding tot Europa. Was de uitslag negatief, dan werd enkele jaren (en de nodige mediacampagnes) later, terug een referendum georganiseerd. Eenmaal de uitslag positief voor toetreding: gedaan met referenda.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties