Vrijheid van meningsuiting en de ander
Jeroen Verhelst

Vrijheid van meningsuiting en de ander

donderdag 15 januari 2015 17:18

Vrijheid is een van die gekke begrippen waarbij de pure betekenis
zich in de sfeer van de utopieën bevindt. Vrijheid is dus waarschijnlijk
een van de meest gevierde utopieën. Mijn vrijheid stopt namelijk waar
die van een ander begint, zo luidt het mooie cliché. Mijn vrijheid is
dus  gelimiteerd, hoewel nu ook weer niet altijd. Ik ben bijvoorbeeld
vrij om een lelijk hemd te dragen, omdat ik daar niemand mee stoor, of
toch niet zo fundamenteel dat ik iemands vrijheid aantast. Ik ben ook
vrij om in een park te gaan zitten en heel luid op mijn verkeerd
gestemde gitaar te spelen en een beetje vals te zingen, maar al ietsje
minder. Ik ben dan weer niet vrij om iemand neer te schieten, zomaar,
omdat ik van mijn volle vrijheid wil genieten. Dan raak ik wel aan
iemands fundamentele vrijheid.

De tragedie die zich vorige week voltrok met de schietpartijen in het
gebouw van Charlie Hebdo en de Joodse kruidenierszaak brachten plots
een golf van passionele liefde voor de vrijheid en vooral voor de
vrijheid van meningsuiting teweeg. De hashtag #jesuischarlie werd
geclaimd door alle lagen en alle ideologieën, tot op het punt dat de
verbroedering opnieuw een wedstrijd werd. #Ikbenmeercharliedanjij
#Hoedurfjijjecharlietenoemen, etc. Vrijheid van meningsuiting is
inderdaad een onderdeel van de oerkracht die globale vrijheid is, en een
van de steunpilaren ervan. De vrijheid van meningsuiting moet, meer dan
ooit, absoluut zijn. Maar wat als ik met mijn vrijheid van
meningsuiting de vrijheid van een ander aantast? Of beter gezegd, wat
als ik met mijn vrijheid van meningsuiting de vrijheid van meningsuiting
van een ander aantast? Primeert mijn eigen vrijheid dan boven de ander?

Onze omgang met vrijheid en vrijheid van meningsuiting is op z’n
zachtst uitgedrukt bizar en op z’n sterkst eerder hypocriet, misschien
zelfs bij momenten op hetzelfde niveau van hypocrisie als dat we de
wereldleiders, die als poeslieve lammetjes arm in arm paradeerden voor
vrijheid, liefde en vrede, graag verwijten. Mohammed die een schaap
neukt zou moeten kunnen, maar oh wee als er een politicus op tv komt die
godbetert zijn job doet en zijn partijlijn probeert te verkondigen. Dan
komen rieken en harken naar boven en het schuim op de lippen.
Natuurlijk, het schelden en verbaal verbannen van onze
vertegenwoordigers van de politieke klasse valt ook onder die vrijheid
van meningsuiting.

Wanneer de voorzitter van de grootste partij van België een ideologie
haast crimineel noemt, dan valt dat ook onder de vrijheid van
meningsuiting, ook al viseert hij hiermee de vrijheid van meningsuiting
van een ander. Maar goed, de kalasjnikov blijft achterwege, toch? En oh
wee als iemand een hoofddoek zou dragen aan mijn loket, of in de iets
extremere gevallen zelfs gewoonweg in mijn buurt. Het zou mij zowaar in
mijn vrijheid kunnen aantasten. Religie heeft geen plaats in onze
samenleving, tenzij misschien in de cartoons op de voorpagina van onze
kranten, omdat we nu eenmaal moeten tonen dat wij onze vrijheden serieus
nemen.

En zo kan men verzanden in vrije uitingen over vrije uitingen over
vrije uitingen over vrije uitingen, totdat het begrip een ingewikkeld
kluwen en vooral een hol gegeven is. Want laat ons eerlijk zijn, het is
niet omdat we de volle vrijheid niet zouden gebruiken dat we aan
zelfcensuur zouden doen. Het is niet omdat ik persoon A niet afbeeld als
een bekend dictator of geen scheldtirades schrijf aan het adres van
persoon B, dat ik mijzelf teniet zou doen. Vrijheid van meningsuiting is
meer dan beledigen of provoceren, en dan nog. Beledigen is ook een
kunst, een die vooral geen kunst om de kunst mag worden. De vrijheid van
meningsuiting is pas een krachtig wapen als het, net zoals andere
machtige instrumenten, gericht en weldoordacht wordt ingezet. Al is
iedereen natuurlijk vrij om te doen en te laten wat hij of zij wil
(zolang mijn vrijheid maar niet in het gedrang komt, enzoverder
enzovoort).

Het laatste wat dit is, is een oproep tot het beperken van de
vrijheid van meningsuiting door middel van wetten of censuur, hoewel dit
uiteindelijk nu wel al het geval is en dat de meeste mensen zelfs
akkoord gaan met deze opgelegde beperkingen. Het is gewoon een
nuancering van de roep voor absolute, onversneden vrijheid, waarbij de
grens tussen vrijelijk gebruik van, in kader van bijvoorbeeld satire, en
het stellen van strafbare feiten niet altijd even duidelijk is en het
gezond verstand het soms haalt van een inhoudsloze hobby om anderen te
viseren. Een bedenking bij de zogenaamde universele Europese waarden,
die door de meeste Europeanen zelf heel verschillend worden
geïnterpreteerd. En een kleine, vrije bijdrage over de paradox van de
vrijheid van meningsuiting, die wel soms de vrijheden van anderen
viseert, tracht te beperken of aanzet geeft tot het beperken ervan.

De inhoud van de mening kan nooit objectief beoordeeld worden door
een ander, wat meteen ook de reden is dat het van buiten uit beperken
ervan onwenselijk is. In deze clash der beschavingsniveaus mag de vrije
meningsuiting niet aan banden worden gelegd, want dat is steeds een
straat zonder einde. Maar men mag ook niet de fout te maken om de
vrijheid van meningsuiting krampachtig om te zetten in een plicht tot
meningsuiting. Dat soort van principieel conflictdenken heeft op lange
termijn een grote verliezer, en dat is de, hoe contradictorisch het ook
klinkt, onze vrije samenleving

dagelijkse newsletter

take down
the paywall
steun ons nu!