about
Toon menu
Reportage

“Ge moet nog altijd mens blijven”

Terwijl bewezen is dat cultuur helpt met de rehabilitatie van gedetineerden, blijft een gevangenis met een blijvend kunstaanbod een vreemde eend in de bijt. "PAROL! Schrijven en kunst over muren en grenzen heen" tracht hier verandering in te brengen. Het wil de kloof tussen samenleving en gevangenis dichten. PAROL! geeft een stem aan de woordeloze massa die anders alleen het nieuws haalt bij spectaculaire ontsnappingspogingen: de gedetineerden.
maandag 3 november 2014

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Geprojecteerde dagboekfragmenten met intieme spijtbetuigingen. Foto’s van binnen de kasteelgevangenis in Hoogstraten. Een video-installatie die het persoonlijke leven van gedetineerden documenteert. Keramiekjes met gevatte poëzie over het leven ‘binnensmuurs’. Beklemmende zwart-witportretten.

De kunst die de workshops tot nu toe voortbrachten, is even uiteenlopend als interessant. Spijt, protest, anonimiteit en gemis zijn veelvoorkomende thema’s. Maar sommige kunstwerken of schrijfsels zitten barstensvol optimisme, hoop en humor.

Waarom doen gedetineerden mee met zo’n kunstzinnig project? Wat levert het volgens hen op? En welke boodschap wil het uitdragen? Er was maar één manier om er achter te komen: Ik ging het hen vragen.

Out of the box

Voor heel wat gevangenen was het de eerste keer dat ze regelmatig schreven en met kunst bezig waren. Ze omschreven het project dan ook als een eye-opener. Eén van de gedetineerden, Manolito, had het over het therapeutisch effect van de workshops. “Ik ondervond dat schrijven deugd deed omdat ik zaken van me af kon schrijven. Het was echt een pak van m’n schouders”, getuigde hij.

De vrolijke Wim, die drie jaar gevangenisstraf kreeg omdat hij zonder accreditatie een trein bestuurde, nam deel aan een workshop met slachtoffers van gedetineerden. “Vóór de workshop zat ik in een heel diep putje”, bekende hij. “Ze heeft me erdoor getrokken. De deelnemers hebben heel veel steun aan elkaar gehad. We hebben nog steeds regelmatig contact.”

Jimmy, die ‘zit’ omwille van een overval, vond dat de workshops hem out of the box-denken aanleerden. De vlotte Lucien sprak dan weer over de goede band tussen de deelnemers. Hij liet zich voor een installatiekunstwerk ingipsen tot aan het middenrif. “Het was best een uitdaging, want het vergde van mij veel vertrouwen in de persoon die me ingipste”, aldus Lucien. Dat was volgens hem niet mogelijk geweest zonder de goede band tussen de deelnemers.

Een beer met een hart

De gedetineerden lieten zich ook verbaasd uit over het effect van de workshops op medelotgenoten. Wim vertelde over “nen echte beer”, het type van wie je zou verwachten dat hij niet een erg uitgebreid gevoelenspalet heeft, of het toch niet zou tonen. Maar op één van de workshops gaf dit harde type zich volledig bloot.

“Ik dacht: “Hé, kijk, dienen beer heeft ook een hart”, zei Wim. “Over het algemeen zijn gedetineerden niet erg open over hun gevoelens.”

De bedeesde Dimitri sprak over eenzelfde ervaring in Tilburg waar hij “een heel hard type” zag wenen tijdens één van de workshops. “Dat heeft me echt iets gedaan”, getuigde hij. 

Als een kijkdoos











De meeste gedetineerden zien het project niet alleen als een kans tot zelfontwikkeling, maar ook als een instrument om een boodschap aan de buitenwereld te brengen. Manolito, bijvoorbeeld, vertelde me dat hij wou tonen wat vrijheidsberoving precies inhoudt. Hij vreesde dat hij geen oprechte tweede kans zou krijgen, maar bleef hoopvol. Tijdens de fotografieworkshop koos Manolito ervoor om een trap te fotograferen. “Het licht aan de bovenkant van de trap staat symbool voor betere tijden. Je moet de trap beklimmen om het licht te bereiken. Maar het vergt veel doorzettingsvermogen.”

Jimmy trok een foto van zichzelf in de cel, voorovergebogen met een terneergeslagen air. “De boodschap die ik wou uitdragen, is de realiteit van het gemis,” getuigde hij.

De diepzinnige Werner wou aan de buitenwereld tonen dat ze slechts een afstandelijk en vertekend beeld heeft over gedetineerden en het gevangenisleven. “De gevangenis is als een kijkdoos”, legde hij uit. “Een kijkdoos met een klein gaatje. De gevangen kijken naar de buitenwereld door dat kijkgaatje. En omgekeerd.”

Haantjesgedrag doorbroken

Ik sprak met twee ‘externen’ – zoals men in de gevangeniswereld niet-gedetineerden bestempelt – op een gemeenschappelijke schrijfworkshop van PAROL!. Beiden waren danig onder de indruk van het hoge niveau en het gemak waarmee de gedetineerden hun gevoelens op papier zetten.

“Ik had haantjesgedrag verwacht, maar het tegendeel was waar”, vertelde Kris die in een centrum voor illegalen werkt. Ze wees erop dat het enorm belangrijk is dat men dit haantjesgedrag doorbreekt, op welke manier dan ook. “Want wat als ze daarmee naar buiten komen?” vroeg ze zich luidop af.

Eenzelfde geluid kwam van de gedetineerden zelf. Ik kreeg een luid klinkend “Ja!” op mijn vraag of een gevangenis een blijvend kunst- en schrijfaanbod hoort aan te moedigen. Dimitri somde het mooi op: “Ge moet nog altijd mens blijven, hè.”

PAROL! is een geesteskind van Creatief Schrijven. Voor meer informatie over PAROL!’s tentoonstellingen en workshops kan je terecht op www.parol-art.eu

reageer

Er zijn nog geen reacties op dit artikel.