Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Herbronnen, over besparen en winst in cultureel erfgoed

Bij alle besparingen op cultuur die nu en binnenkort ontstaat, valt de aandacht voor wat er al bestaat makkelijk weg. "Erfgoed is een belangrijke duurzame en hernieuwbare grondstof in ons gewest, met zowel inherente als expliciete waarde. Een overkoepelend Collectieplan Vlaanderen, geschraagd door een investerende en faciliterende overheid, verhoogt de slagkracht van ons rijk patrimonium." Een pleidooi voor wat van ons allemaal is.
maandag 29 september 2014

Het regent cijfers deze dagen. Besparingscijfers. Maar behalve wat gemiezer in het veld, lijkt het vooral te waaien. Een zucht van verlichting: "Het draait dan toch misschien minder erg uit dan de vernietigende cijfers die een maand geleden in de lucht hingen". Het verschil tussen een hand en een arm amputeren. Of het perverse effect van verglijdende perspectieven?

De afgelopen decennia is de zorg voor erfgoed in Vlaanderen uitgebouwd in musea, archieven, bibliotheken, erfgoedcellen… Het zijn merendeels publieke of semipublieke instellingen, waar overheden mee waken en verantwoordelijk zijn voor die collectieve erfgoedzorg. Everything connects? Maar met het gevolg dat, als diezelfde geconnecteerde overheden "moeilijke maar noodzakelijke keuzes" doorvoeren – er moet nu eenmaal bespaard worden – het erfgoed monddood lijkt gemaakt… Wie kan het dan nog een stem geven?

Collectief goed

In de erfgoedsector is het doorgaans nogal stil. Dat zal enerzijds wel aan het type mensen liggen dat er werkzaam is. Zorgzaam voor de dingen van vroeger die we willen bijhouden voor nu en later: boeken, kunst, archiefstukken, dingen van alledag…
Het is het soort werk dat een duurzame, doordachte langetermijnaanpak vraagt. Niet meteen het soort werk dat meesurft op de mediatieke waan van de dag.

Bovendien wacht die erfgoedsector al zowat sinds het jaar 2000 op 'de grote inhaalbeweging'. Pech gehad dat bij de invoering van een ambitieus Vlaams Cultureel-Erfgoeddecreet als jongste telg in het cultuurbeleid in 2008 net ook de crisis haar intrede deed. En dus werden de grote ambities abrupt in de kiem gesmoord. Het erfgoedveld werkte intussen geduldig en onverminderd naarstig voort: dweilen met de kraan open.

Maar het zal misschien nog wel méér liggen aan het feit dat erfgoed collectief goed is. De commons, gemeengoed, en zo een beetje van velen van ons, meer nog: van ons allemaal. Ja, de diversiteit van erfgoed in te beelden, samen met alle mogelijke mensen die er betekenis aan kunnen geven: iedereen dus. Voor dit veld hebben erfgoedwerkingen gezorgd die op allerlei manieren ingebed zijn in publieke instanties: musea, erfgoedcellen, archieve,… een goed interagerend veld.

Herkapitaliseren

Laat ons wel wezen. Everything connects? In tijden van crisis en wanneer onzekerheid sluimert, wanneer tal van maatschappelijke, sociale, economische uitdagingen de beleidsinzet om ter hardst en snelst nodig hebben, lijkt erfgoed niet meteen de grote prioriteit. Toch is erfgoed een stabiele en loyale partner, een verzekerde investering, zeg maar. En erfgoed wil best dienstbaar zijn. Het is tenslotte een bron voor ons allen, toch? En een bron die onuitputtelijk lijkt.

Erfgoed is een fantastische duurzame en hernieuwbare bron voor Vlaanderen, met zowel inherente als expliciete waarde. Heeft de toets der tijd doorstaan, haar waarde bewezen, duurzaamheid aangetoond. Het blijkt telkens multi-inzetbaar, te herkapitaliseren, te herinvesteren – om het in de termen van deze regering uit te drukken. Jawel, erfgoed blijft ons herbronnen. Erfgoed blijft! Ze is een referentie.

Een bron van identiteit, gemeenschapsvorming, verbondenheid, continuïteit in onze samenleving. Een bron van mogelijkheden en opportuniteiten ook, voor creativiteit en innovatie, voor toerisme en beleving, voor internationale profilering, voor city marketing, voor educatie. Voor elke nieuwe generatie opnieuw een bron van kennis, van inspiratie, van maatschappelijke inzet en nieuwe vormen van culturele, economische, sociale valorisatie.

Van de werken van Breughel of Van Eyck waarvoor bezoekers uit de hele wereld naar onze musea afreizen, langs het geheugen van historische gebeurtenissen in archieven, de groten der literatuur in de erfgoedbibliotheken, via de ontelbare stoeten en feesten die lokaal telkens weer duizenden mensen op de been brengen, of het meesterschap van de ambachtsman en zijn instrumenten en skills en de instrumenten die daarvoor nodig waren of de met de hand gemaakte kunstwerken die daaruit zijn voortgekomen, over bv. de archieven van de VRT die de televisiekijkers vandaag op vele manieren een gulle lach ontlokken of een spiegel voorhouden…

Het register is breed en divers, een spiegel van onze rijke samenleving zelf. Mooi zo, zo willen we het graag.

Gebenchmarkt

Minister van Cultuur, Sven Gatz, je hebt een topbevoegdheid, ontegensprekelijk. Je bevindt je op het knooppunt van alle beleid. Met hongerige ogen kijkt men vanuit andere beleidsdomeinen naar erfgoed. Toerisme ziet het als inspiratie- en wingewest, onderwijs als drager van onze taal en geschiedenis, economie als bron van kennis, inspiratie, innovatie en hergebruik, noem maar op.

Maar er is grote reden tot bezorgdheid, beste minister. We zijn ook wel bezorgd, want erfgoed mag dan wel de lof op Vlaanderens glorieuze verleden zingen, het moet bovenal vandaag en morgen een bron van identiteit, gemeenschapsvorming, verbondenheid, continuïteit en leren in onze samenleving kunnen betekenen. En we dragen de verdomde verantwoordelijkheid om het erfgoed door te geven aan wie na ons komt, in goede staat en als een weerspiegeling van onze eigen tijd.

Dat doe je niet zomaar. Dat doe je niet met een grove kaasschaaf. En al helemaal niet in een veld dat onderweg nog niet eens halfweg gefinancierd is geraakt voor de ambities van een overigens voluit internationaal 'gebenchmarkt' Cultureel-Erfgoedbeleid dat Vlaanderen op de kaart wil zetten. Trop is te veel…

Geen bier zonder brouwers, geen erfgoed zonder erfgoedwerkers, professionele en hobbyisten. Regionale diversiteit van ons erfgoed, als bier met al zijn verschillende kleuren en smaken. Net als de biercultuur is erfgoed een bindend element in de samenleving. Gelaagdheid en diversiteit zorgen voor een goede ontginning door zowel vereniging als onderzoeksinstelling en verwerking. In een straf netwerk: everything connects!

Onze verwachtingen voor de Vlaamse regering mogen dan ook best die warme zorg uitdrukken.

Hernieuwbare grondstof

Minister van Cultuur Sven Gatz bevindt zich hier misschien wel in het centrum, op het knooppunt, niet alleen van onze samenleving en de waarden die het vertegenwoordigt, maar ook van alle beleid. Nogmaals, Sven Gatz, je hebt een topbevoegdheid, ontegensprekelijk. Ons doen en laten, ons wezen en zijn, onze economisch en ethisch handelen, onze internationale trots, onze veelheid van identiteiten. Cultuur zorgt voor duurzaamheid in onze samenleving, respect, ethiek, samenzijn,... 

Cultuur zorgt voor welbevinden en geeft rust en helpt welzijns- en gezondheidswerkers. Erfgoed is een belangrijke duurzame en hernieuwbare grondstof in ons gewest, met zowel inherente als expliciete waarde. Een overkoepelend Collectieplan Vlaanderen (dat een beeld geeft van zowel materieel als immaterieel erfgoed), geschraagd door een investerende en faciliterende overheid, verhoogt de slagkracht van ons rijk patrimonium.

Erfgoed mag dan wel een bron zijn met onuitputtelijk ogende mogelijkheden, een hernieuwbare bron die steeds maar lijkt aan te groeien en nieuwe dimensies en sporen blijkt te genereren, maar we moeten onderweg de bron zelf niet vergeten om ook dié met zorg te omgeven waardoor ze ons kan blijven voeden en gezond blijft. Om nu ons – en straks onze kinderen en kleinkinderen en generaties – vooruit te kunnen blijven aandrijven.

Daarom houden we hier met de vele andere collega’s een warm pleidooi. Voor een hart boven hard. We willen zelf geen taboes in ons vaandel dragen, maar rekenen en hopen ook op boeiende gesprekken en een fair overlegd beleid. Met return on investment voor de Vlaamse regering. Want een bloeiende economie kan misschien de beste basis zijn voor een bloeiende kunst en cultuur, nog veel zekerder is het dat een bloeiend erfgoed altijd grondstof is voor een bloeiende economie. Waar wacht u dan nog op?

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.