Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Een antistatisch plan: vijf tips voor een veranderende cultuursector

In reactie op de besparingsmaatregelen op cultuur is er nu een voorstel dat niet in de defensieve reflex valt. Daartoe is de nood aan een nieuwsoortig maatschappelijk project te hoog. Misschien kan kunst leren van de politiek, dat een draagvlak niet groot hoeft te zijn om met succes voor een breed front de kracht van de verandering te propageren. Dan kunnen vijf aanbevelingen soelaas bieden.
maandag 29 september 2014

Op #HartBovenHard in Beursschouwburg van Brussel pleitte ik vorige maandag voor meer naïviteit in de cultuursector: kom met alternatieven, wek vertedering op en zeg daarmee dingen die anders onbesproken blijven. Want de cultuursector en de politiek hebben meer met elkaar gemeen dan we doorgaans denken. Beide missen een breed draagvlak.

Het vertrouwen van de burger in partijpolitiek, bijvoorbeeld, draait ergens rond de 20 procent. Het percentage burgers dat zich inlaat met de kunsten zit daar waarschijnlijk iets onder. Ons vertrouwen in de politiek in het algemeen is iets hoger. Dat danken ze aan wat opmerkelijke koppen die af en toe trefzeker weten te zeggen waar het op staat. Idem in de bredere cultuursector. Echt waar, ze zijn in hetzelfde bedje ziek.

De politieke succesverhalen kan de cultuursector dus maar beter incorporeren. Al is het maar bij gebrek aan beter. Vooral de kracht van verandering sloeg bij de laatste verkiezing aan. Dat de cultuursector iets soortgelijks probeert. Voilà mijn poging. Een antistatisch plan: vijf tips voor een veranderende cultuursector.


1)    Spreek met één stem en wees ambitieus

De cultuursector pakt breedsprakerig uit met ‘de waarde van cultuur’. Die is er ongetwijfeld, maar niemand die dat ziet. En vooral, er is niemand die dat uitdraagt. In reactie op de besparingen primeert het corporatistisch gekwek. De musea gaan ten onder. De podiumkunsten worden het zwaarst getroffen. In de muziek dreigt een braindrain. Ongetwijfeld. Maar op het totale Vlaamse budget is cultuur een druppel. Wat helpt het als jullie zelf de verdeel-en-heersstrategie gaan organiseren? Wees ambitieus. Het fiscaal gunsttarief van topsporters aanvallen siert jullie, maar het geeft een verkeerd signaal. Als jullie waarde zo groot is: dwing datzelfde gunsttarief dan gewoon ook zelf af. Toon jullie ballen! En wat met dat geneuzel in vzw'tjes? Wordt allemaal btw-plichtig. Dan kan jullie publiek straks abonnementen en lidgelden fiscaal aftrekken en jullie de 21 prodent op al jullie kosten. Goed voor iedereen, alleen niet voor de Vlaamse overheid. Ha! Dat is ambitie.

2)    Koloniseer de cultuurraad 

Oké, koloniseren is niet het juiste woord, maar het maakt wel een goeie titel. Want dit is maar het begin van de besparingen. Als straks alle Vlaamse middelen versast zijn naar het gemeentefonds, zijn jullie nog niet zeker van jullie centen. Lokaal gaan klagen en zagen zal niet helpen. Voor middelen hebben jullie eerst dat draagvlak nodig. En ik weet het: stedelijke of gemeentelijk adviesraden zijn niet sexy, laat staan een bron van vernieuwing of efficiëntie. Maar ze zijn wel de hefboom en het platform waarop de discussie moet gevoerd worden. Daarom: koloniseren! In heel wat steden organiseren de kunstenorganisaties nu al collectief overleg. Verbreed jullie coalitie, organiseer het debat publiek, leer daaruit en laat dat jullie werking leiden. Echt waar: de waarde van cultuur moeten jullie opnieuw bemiddelen. Begin er lokaal aan, waar cultuur nog dicht op het vel van burgers zit.

3)    Blijf massaal weg uit beoordelingscommissies

Elke subsidieronde zijn jullie misnoegd over de toegekende subsidies en is de minister kop van jut. Er komt geen nieuw talent bij, het is niet langer leefbaar...  Terwijl jullie zelf flink veel volk afvaardigen in de beoordelingscommissies die de minister adviseren over het toekennen van die subsidies. Wat doet dat met jullie geloofwaardigheid? Als jullie niet akkoord gaan met de uitgangspunten van het cultuurbeleid, blijft daar dan weg. Stuur jullie kat of op zijn minst de constitutie die Christophe Meierhans met een team experts van verschillende Belgische universiteiten uitwerkte. Die tekst toont politici alternatieve manieren om dergelijke beslissingen te nemen. Het kan hen alleen maar helpen en illustreert perfect de waarde van cultuur. Even doorbijten, het zal zeker in jullie voordeel uitdraaien.

4)    Collectiveer jullie middelen

Hier spelen twee vaststellingen. De besparingen vrijwaren de groten en hakken in op structuren in de bovenbouw. De kleintjes en de steunpunten: daar wil de minister verandering. Goed, dat is duidelijk. En de pendant met de politiek is snel gemaakt. Het moeilijk maken voor kleintjes is versnippering tegengaan. Dat van de steunpunten kan je vergelijken met het afschaffen van de senaat of de provincies. Wil je daar als sector tegen ageren, dan is er één oplossing: collectiveer jullie middelen. Zorg ervoor dat de kleintjes gemakkelijker kunnen samenwerken met de grote en co-financier zelf jullie steunpunten. Dan ben je alvast zeker dat ze bezig zijn met dingen die jullie relevant vinden in plaats van wat de politiek agendeert. Enkel het collectiveren van middelen zal jullie onafhankelijkheid vrijwaren. En, het is een stuk duurzamer. Daarom steunpunten: verander jullie businessmodel, breng andere stakeholders aan de tafel en reken op steun van de gehele sector. En grote: neem jullie verantwoordelijkheid!

5)      Zoek een nieuwe schaal

Op puur ideologische grond kan deze besparingen aangevochten worden. Dat moet iedereen die dat wil zeker doen, vooral de cultuursector. Contesteren ligt in jullie waarden. Maar laat niet na wat goed is te benoemen en daarmee aan de slag te gaan. De minister kiest met deze besparingsronde duidelijk voor twee schalen: internationaal en lokaal. Dat is evengoed een keuze voor glokalisering en basisdemocratie. Binnen deze duidelijke bestuurlijke keuze ligt het veld open voor een nieuwe culturele ruimte. Zoek die op. De wereld is een dorp en cultuur werkt als geen ander verbindend. Maar wat jullie nodig hebben is geen hoogdravend vertoog maar mensenmaat. En die vinden jullie alleen door de straat op te gaan. Niet alleen om te protesteren (zeker doen), maar ook door burgers uit hun huis en vanachter hun schermen te halen en die wereld, ons dorp een stem te geven.


Conclusie

Culturo’s, begrijp me niet verkeerd. Ik zie jullie graag. Ik deel jullie verontwaardiging, maar dit gaat niet enkel om jullie centen. Wie zegt trouwens dat we alles voor centen moeten doen? Kunnen we niet delen? Het gaat om de nood aan een nieuwsoortig maatschappelijk project. Wat voor samenleving willen we? En welke rol neemt de brede cultuursector daarin op?

Die vragen zijn veel groter dan enkel jullie sector. Daarom is #HartBovenHard zo belangrijk. Het opent het gesprek naar gezinnen, werknemer en werkgevers, studenten, onderwijs- en zorgverstrekkers, sociaal- en opbouwwerkers… We zoeken samen antwoorden. Jullie rol in dat gesprek is uniek. We hebben jullie unique selling proposition nodig: verbeelding, contestatie en publiek. Die rol moeten jullie ten volle uitspelen.

Pas als we antwoorden hebben op die grote vragen, kunnen we ten gronde over centen praten... mét de politici. Dus: zie het groter en speel jullie rol. To the full extent

Bart Rogé studeerde kunst en cultuurwetenschappen. Hij is bestuurder bij muziekclub De Kreun, de sociaal-artistieke organisaties Platform-K en Wit.h en het cultuurcentrum van Kortrijk. Sinds 2008 is het stafmedewerker voor Dēmos, kenniscentrum voor participatie en democratie. Hij is tevens politiek actief als voorzitter van Groen in Kortrijk. Hij schrijft deze bijdrage in eigen naam.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.