about
Toon menu
Interview

Schots referendum: "Meest intense politieke periode ooit"

Het referendum in Schotland heeft iets losgemaakt. De politieke geest is uit de fles. In sommige arme wijken waar bij gewone verkiezingen maar een handvol mensen gaat stemmen, nam nu meer dan 70 procent deel. "Ik heb nog nooit zo'n intense periode van politiek debat meegemaakt", zegt onderzoekster Maud Bracke die alles van op de eerste rij meemaakte.
vrijdag 19 september 2014

Maud Bracke woont en werkt al negen jaar in Schotland. Ze is senior lecturer aan de Universiteit van Glasgow. In die stad heerst de ontgoocheling. Het ja-kamp haalde er wel een grote meerderheid, maar in heel Schotland bleven de voorstanders van de onafhankelijkheid steken op 45 procent. “Net als ik hadden veel mensen verwacht dat het nipter zou zijn. Dat heeft natuurlijk te maken met de opiniepeilingen die een bepaalde sfeer gecreëerd hebben waardoor 45 procent nu als een grote nederlaag wordt gezien. Mocht je zes maanden geleden deze uitslag voorspeld hebben, zou iedereen je gek verklaard hebben.”

Tot in augustus was de kloof tussen ja en nee nog meer dan twintig procent. In één intense campagnemaand werd het verschil gehalveerd. “In de komende dagen zal men wel beginnen beseffen dat hier iets uitzonderlijks gebeurd is. Iets wat niemand voor mogelijk hield. Tegenover machtige krachten – de drie grote politieke partijen, de banken en zelfs internationale instellingen – kwam het ja-kamp toch dicht bij de 50 procent. Als je het zo bekijkt, is dit echt een opmerkelijke uitslag.”

George Monbiot, columnist bij The Guardian, merkte eerder deze week nog op dat slechts één Schotse krant zich achter de ja-stem schaarde. “Het ja-kamp had het hele establishment tegenover zich. Ook in Schotland, zelfs de Royal Bank of Scotland was tegen onafhankelijkheid. Slechts één krant was voor en het gaat dan nog enkel om de zondageditie van The Herald, The Sunday Herald dus. Ook de grote Britse kranten zoals The Guardian en The Times waren heel sterk tegen de onafhankelijkheid. Dan zwijgen we nog over de BBC.”

In Schotland kunnen ze ook kijken naar BBC Scotland. “Daar was de berichtgeving gelukkig iets evenwichtiger. Het probleem is vaak ook dat Britse media heel sterk op Londen gericht zijn. De internationale perceptie rond het referendum heeft daar onder geleden. De inhoud van Schotse kranten zit voor een groot deel achter een paywall. Ik wou vaak artikels doorsturen aan vrienden buiten Schotland maar dat lukte niet. Als je de Schotse kranten volgde, kon je wel snappen waarover dit ging. De Schotse kranten hadden even hun betaalmuur moeten slopen.”

Apart nationalisme

Volgens Bracke is het voor Europeanen moeilijk om het aparte karakter van het Schotse nationalisme te vatten. “Vaak wordt dit als een typische rechtse nationalistische beweging gezien. We hebben schrik voor afscheidingsbewegingen als Lega Nord in Italië. Zoals ook bij Catalonië gaat het dan om rijkere regio's die zich willen afscheuren van de rest van het land. Hier was het volledig omgekeerd.”

Verschillende gebieden in Schotland hebben in de jaren '80 zwaar geleden onder de deïndustrialiseringsbeweging van de toenmalige premier Thatcher. “De regio's die het meest hebben afgezien en nog altijd afzien, hebben ja gestemd. De Schotse premier Salmond heeft nog geprobeerd de olie-industrie in Abderdeen te verleiden voor de onafhankelijkheid maar dat is niet gelukt. Er zit dus ook een duidelijk klasse-element in de uitslag.”

De leeftijd om te mogen deelnemen aan het referendum werd verlaagd tot 16 jaar. “In de groep tussen 16 en 20 stemde bijna 70 procent ja. De ouderen stemden meer behoudsgezind uit angst om hun pensioen te verliezen. Dit is de eerste generatie die opgroeit met een Schots parlement en die niet meer zoveel belang hecht aan de Britse staat.”

Betekent dat dat de nee-stem op lange termijn dreigt uit te sterven? “Er wordt al gefluisterd over een nieuw referendum. Dat zou er bijvoorbeeld kunnen komen als de Britten in 2017 beslissen om uit de Europese Unie te stappen.”

Intens

Eén ding kan niemand ontkennen. Het referendum heeft iets losgemaakt. “Ik heb nooit zo'n intense participatie meegemaakt aan politieke debatten van hoog niveau. Er waren tal van politieke festivals, culturele evenementen en debatten. Soms gebeurde dat zelfs spontaan. Op George Square, het centrale plein in Glasgow, was het de afgelopen weken elke avond feest. Het is moeilijk om vandaag al te zeggen wat er met die energie gaat gebeuren.”

Hoe komt het dat een referendum zoiets kon losmaken? “Het gaat over andere antwoorden vinden op de economische crisis. Over hoe je de welvaartstaat kan wapenen tegen het neoliberalisme. Dat heeft zoveel nieuwe ideeën opgeleverd. Vanuit linkse hoek in de rest van het Verenigd Koninkrijk hoor je nu dat alle linkse krachten in het hele land de handen in elkaar moeten slaan. Samen voor een sociale agenda zonder nationalisme. Maar dat zal tijd kosten want daar heb je nog niets zo'n sterke beweging.”

“Misschien kan het referendum voor een schokeffect zorgen in heel het land. Want ook al heeft ja verloren, het establishment is toch in zijn blootje gezet geweest. Ze wisten echt niet hoe ze moesten reageren en hadden geen duidelijke voorstellen. De politieke elite was totaal verbaasd over wat er gebeurde in Schotland. Tienduizenden mensen gingen voor het eerst stemmen. De opkomst bedroeg 85 procent. In de armste wijken buiten Glasgow ging meer dan 80 procent stemmen terwijl dat bij de gewone verkiezingen amper 20 procent is.”

Kan die beweging kringen veroorzaken die tot buiten het Verenigd Koninkrijk deinen? “De Schotse ja-beweging is in de fout gegaan door te weinig bondgenoten te zoeken in Europa. Ze hadden meer moeite moeten doen om uit te leggen dat het Britse politieke systeem geblokkeerd zit. De Schotten stemmen centrumlinks, maar krijgen een rechts beleid. Met tien procent van de bevolking die ze uitmaken in het Verenigd Koninkrijk kunnen ze nooit hun stempel drukken. Het beleid is ook heel hard gericht op Londen en het welzijn van de financiële sector. Onder de huidige premier Cameron werd dat alleen maar duidelijker.”

Cameron en ook Brown beloofden heel snel meer bevoegdheden voor het Schotse parlement. Devolution heet dat proces. "Het is helemaal niet duidelijk wat er van die beloftes zal komen. Een aantal parlementsleden van Ukip en de conservatieven hebben al laten verstaan dat ze elke poging tot verdere devolutie zullen tegenhouden. Bovendien zal er niets gebeuren voor de verkiezingen van 2015. Er is ook spanning tussen de Tories en Labour over de kwestie van een Engels deelparlement. We staan ongetwijfeld voor lange en gecompliceerde onderhandelingen in Westminster en, weer eens, slechts een minderheid van Schotse MP's die daar invloed kunnen op uitoefenen."

In Groot-Brittannië heerst wellicht nog meer dan in de rest van Europa de apolitiek. “Je hebt hier in 2003 wel nog een grote beweging gehad tegen de oorlog in Irak, maar over het algemeen geldt dat steeds minder mensen actief zijn binnen politieke partijen of sociale bewegingen. Het gevoel leeft dat er toch niets aan te doen is. Veel mensen moeten niets hebben van de besparingen maar denken dat er toch niets aan te doen is. We hebben nu eenmaal te maken met krachten die veel sterker zijn dan ons. In Schotland heeft het referendum die apolitieke sfeer doorbroken.”

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.