Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Interview

'Westen overdrijft dreiging IS'

Het Westen moet de dreiging van terreurgroep IS (Islamitische Staat) in de juiste context plaatsen. Dat stelt Rik Coolsaet, hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Gent, in een interview met Zaman Vandaag. ''Eerlijk gezegd heb ik de indruk dat we de dreiging sterk overdrijven'', benadrukt de hoogleraar.
maandag 15 september 2014

Ook over de beweegredenen van jongeren die zich aansluiten bij IS heeft Coolsaet een opvallende mening. Religie en jihadisme zijn volgens hem niet de voornaamste redenen waarom jongeren vertrekken naar Irak of Syrië.

Wat te doen tegen jongeren die zo sterk geradicaliseerd zijn dat ze het in hun hoofd halen om op duizenden kilometers van huis de grootste gruweldaden te plegen? Die vraag beheerst de West-Europese media al geruime tijd. Weinig mensen die je zo dicht bij het antwoord op die vraag kunnen brengen als internationale-betrekkingen-expert Rik Coolsaet. Zijn huidig onderzoek focust vooral op terrorisme, in het bijzonder jihadi-terrorisme.

Op de NAVO-top vorige week merkten we dat de Verenigde Staten en Europese landen het gevaar van IS heel ernstig nemen. Is hun vrees terecht?

''Eerlijk gezegd heb ik de indruk dat we de dreiging sterk overdrijven. IS in Syrië en Irak vormt geen directe bedreiging voor het Westen, maar wel voor de mensen in Syrië en in Irak. Ik vind het van heel weinig empathie getuigen dat we pas in krachtige bewoordingen over IS spreken, of ervan horen in de media of in de politiek als een Westerse gijzelaar op een gruwelijke manier onthoofd wordt. Maar over die 5000 tot 6000 mensen die in Syrië of in Irak vermoord zijn door IS, wordt niet gesproken.

De dreiging voor Europa en de VS is heel indirect. Er kan een gevaar komen van strijders die terugkeren. Zo was er het voorval in het Joods Museum in Brussel een paar maanden geleden, waar een Franse ex-Syriëstrijder vier mensen vermoordde. Dit werd vertaald naar het idee dat Syriëstrijders die terugkeren een groot risico vormen voor landen als Frankrijk, België en Nederland. Maar dat is niet zeker. We hebben maar één wetenschappelijke studie die een jaar geleden werd gepubliceerd en die handelde over buitenlandse strijders die de afgelopen twintig jaar van het Westen naar Bosnië, Afghanistan of Irak getrokken zijn. Het resultaat was dat 1 op 9 een probleem zou kunnen zijn. We zijn dus niet zeker, maar wel is het duidelijk dat niet elke strijder die terugkeert, een tikkende tijdbom voor zijn omgeving is.''

Zou men ook van hypocrisie of een dubbele standaard kunnen spreken als het Westen zich alleen maar bewust is van dreiging wanneer journalisten als James Foley en Steven Sotloff vermoord worden?

''Elk land is hypocriet. Dat heeft niets te maken met moslims of het Westen . Wanneer je de indruk hebt dat het gevaar veraf is, geef je er niet zo veel om als wanneer je het in de ogen kijkt. Ik herinner me dat toen de oorlog tegen het Sovjetleger in de jaren tachtig ten einde kwam, Tunesië, Libië en Marokko bang waren voor de veteranen die toen terug kwamen. Wat deed het Westen toen? Het zei niets en hoorde niets. Elk land is hypocriet, en het is alleen maar bezorgd voor het gevaar dat dichtbij is.''

Over het zogenaamde islamitische terrorisme of het terrorisme gepleegd in naam van de islam: er zijn veel meer moslims slachtoffer van radicalisme dan Europeanen of Amerikanen...

''Dat klopt. IS doodt en slacht westerlingen, maar doodt nog veel meer sjiieten, Koerden en soennieten. IS doodt iedereen die zich verzet. Een paar weken geleden was er een soennitische stam in Syrië, die bezwaren uitte tegen de organisatie en daarom werd afgeslacht. Soennieten vermoorden soennieten. Het is een extremistische groep en net als alle extremistische groepen denkt ze gelijk te hebben en iedereen te kunnen doden die tegen haar is, ongeacht godsdienst, filosofische overtuiging of etnische afkomst.''

De extremisten die nu actief zijn in Syrië en Irak beweren dat hun strijd ideologisch geworteld is in de islam. Maar ongetwijfeld liggen ook geopolitieke redenen aan de basis. Wat is het meest bepalend volgens u: de ideologische voeding of de geopolitieke?

''Ik denk geen van beide, eigenaardig genoeg. Voor diegenen die vertrekken uit Nederland, België of een ander Europees land, speelt ideologie een hele minieme rol.

Mijn gevoel is dat er sinds 11 september een soort van waterscheiding is tussen de experts over jihad en terrorisme. Sommigen proberen het te verklaren vanuit een godsdienst, of vanuit een ideologie gebaseerd op een godsdienst. Anderen, onder wie ikzelf, bekijken een veel algemenere dynamiek. Om het kort samen te vatten: de jongens en meisjes die nu vertrekken naar Syrië of naar Irak zouden net zo goed de jongens en meisjes kunnen zijn die dertig jaar geleden in een extreem-linkse terreurorganisatie zaten of voor de Tweede Wereldoorlog in de Spaanse burgeroorlog gingen strijden.

Die jongeren hebben een hele waaier van persoonlijke beweegredenen om te vertrekken. Sommigen zijn er inderdaad van overtuigd dat ze dat doen voor hun visie op de islam, al is dat volgens mij een minderheid. Een aantal heeft het gevoel geen perspectieven meer te hebben. Anderen hebben het gevoel dat ze gediscrimineerd worden, zijn op zoek naar avontuur, voelen zich slecht in hun vel, of willen hun criminele verleden achter zich laten.''

Jihadisme is dus niet het dominante mobiliserende gedachtegoed?

''Jihadisme is een ideologie die zich vandaag bedient van een religieus discours. Je kan de Koran niet verantwoordelijk achten voor wat er gebeurt in Syrië net zoals je Karl Marx niet kan verwijten in de negentiende eeuw Das Kapital geschreven te hebben omdat er een terroristische extreem-linkse stroming uit is gegroeid. Extreem-linkse terroristen en jihadi-terroristen verwijzen naar een boek met een kleine of een grote b. Ze gebruiken dat als een rechtvaardiging voor zichzelf en voor de buitenwereld van hun daden.''

Hoe moet een overheid daarmee omgaan?

''Elk land dat ermee geconfronteerd wordt, of het nu in West-Europa is, in de Verenigde Staten of zelfs in Australië, dat onlangs ook op de voorgrond kwam, worstelt met die vraag. Dat is ontzettend moeilijk, net omdat de motivaties van die jongeren zo individueel zijn. Je kan daar niet één antwoord op geven. Er is echt geen mirakeloplossing. Aangezien de motivaties voor radicalisering heel individueel zijn, moet de aanpak om dat tegen te gaan ook individueel zijn en op een zo laag mogelijk niveau plaats vinden: gemeentebesturen, lokale besturen, de plaatselijke gemeenschap, de vriendengroep en de familie.''

Een nationale task force vindt u dus geen goed idee?

''Het belangrijkste is dat een nationale task force of de activiteiten op het niveau van de Europese Unie of de Verenigde Naties een kader schetsen en dat verschillende landen of steden ervaringen samenbrengen en aan elkaar doorgeven. In Nederland heeft het gebrek aan een algemeen kader gemaakt dat er in Rotterdam een heel repressief beleid was en in Amsterdam net een heel tolerant beleid. Een nationaal kader geeft aan waarbinnen je kan werken.

Maar wat betreft deradicalisering is het beter zo veel mogelijk te zwijgen. Het is gemakkelijk voor een burgemeester om zich in de media op de borst te kloppen en te zeggen dat hij zeer repressief gaat optreden maar daarmee doet hij soms meer kwaad dan goed. Welzijnswerkers en straathoekwerkers zijn vaak veel beter geplaatst om te deradicaliseren dan we denken.''

U spreekt over individuele motieven. Maar jongeren van nog geen twintig jaar oud beslissen toch niet zomaar om naar Syrië te trekken. Er moet toch een netwerk zijn dat strijders ronselt?

''Toen al-Qaeda nog bestond als netwerk, had je nog wel veel top-down-rekrutering. Vandaag de dag gebeurt de rekrutering eerder bottom up. Jongeren zoeken elkaar op omdat ze dezelfde problemen hebben en omdat ze van mening zijn dat er iets moet gedaan worden. In die ‘kinship en friendship groups’, de wetenschappelijke benaming voor kennissenkringen en vriendenkringen, zet de radicalisering zich door. Er wordt ook niet zozeer gerekruteerd, maar eerder gefaciliteerd. Iemand die kennissen heeft in Syrië of Irak, kan bijvoorbeeld zijn contactgegevens doorgeven aan een vriend die van plan is naar daar te vertrekken. Er zijn een aantal netwerken die voortdurend van samenstelling veranderen, maar die elkaar informatie doorgeven. Er is dus geen internationale rekrutering meer.

De radicalisering speelt zich in heel kleine kringen af, bijna altijd buiten de gekende islamitische organisaties en buiten de moskeeën. Het gebeurt in een theehuis, in een sportclub, op de hoek van een straat, soms gewoon in de huiskamer, in de slaapkamer van jongeren die mailen en op YouTube en op social media informatie uitwisselen. Hierdoor is het veel moeilijker als overheid om daarop in te spelen, dan bij een duidelijk gestructureerd netwerk als al-Qaeda.''

Vindt u dat de moslimgemeenschap zich uitdrukkelijker moet distantiëren van IS, die in naam van de islam terreur en geweld zaait?

''Om te beginnen zijn er ontzettend veel fatwa's en preken van imams en verklaringen van alle mogelijke islamitische organisaties die zowel het terrorisme als wat er gebeurt in Syrië en Irak veroordelen. Maar dat haalt het nieuws niet. Er zijn voortdurend moslims en moslimorganisaties die luid hun afkeuring laten blijken, hoewel een dag erna nog het verwijt klinkt dat de moslims niets zeggen. Je moet dus ook willen luisteren.

Anderzijds begrijp ik ook dat moslims niet altijd even happig zijn om te reageren. Al sinds elf september heerst er een sfeer waarin er voortdurend verantwoording aan de moslims wordt gevraagd voor alles wat fout gaat. Dus ik kan me best indenken dat ze dat op een bepaald moment beu zijn. Zeker als je weet dat wat gebeurt in Syrië en Irak, eigenlijk niet de koran of de islam als grondslag heeft, is het vreemd dat een individuele moslim voortdurend moet zeggen dat hij daar niets mee te maken heeft.''

Onlangs was er een bomalarm in het centrum van Brussel door een verdacht pakje met Arabische opschriften. Later bleek dat het om een lege doos ging. Keren we terug naar een 'post-nine eleven syndroom' waarbij moslims bewust of onbewust vereenzelvigd worden met terreur?

''Je ziet op dit ogenblik een soortgelijke situatie. Ik vind dat de retoriek die vandaag gebruikt wordt om over IS te spreken dezelfde overdreven retoriek is als degene waarmee over al-Qaeda gesproken werd na 11 september. Die retoriek speelt IS, net als al-Qaeda destijds, in de kaart. Je stelt ze namelijk groter voor dan ze in werkelijkheid zijn. Zowel media als politici zouden hen opnieuw in het juiste perspectief moeten plaatsen."

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in Zaman Vandaag.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

5 reacties

  • door Tim Nijs op maandag 15 september 2014

    "...Ik vind het van heel weinig empathie getuigen dat we pas in krachtige bewoordingen over IS spreken, of ervan horen in de media of in de politiek als een Westerse gijzelaar op een gruwelijke manier onthoofd wordt. Maar over die 5000 tot 6000 mensen die in Syrië of in Irak vermoord zijn door IS, wordt niet gesproken..." Ik weet niet wie Coolsaet bedoelt met "we", waarschijnlijk 'de politici'. Maar toch wil ik even het collectief herinneren aan de berichtgeving in de media gedurende de eerste maanden van de burgeroorlog in Syrië. Een aanzienlijke groep binnen de publieke opinie was verontwaardigd dat burgers met de honderden per dag gedood werden. Alleen wist men toen niet naar wie of waar de vinger wijzen. Welke kogel kwam van de regering, van gematigde rebellen, van extremisten? Van IS was tijdens deze eerste maanden nog geen sprake in de media.

    Ook wil ik even tussendoor opmerken dat dit 'terrorisme in naam van de Islam' niet enkel van deze tijd is of zich enkel binnen moslimkringen afspeelt. Of waar denkt u aan bij de duizendjarige kruistochten in naam van de Katholieke kerk? Daarom sluit ik mij wel aan bij Coolsaet's mening dat "sommigen het gevoel hebben geen perspectieven meer te hebben, dat ze gediscrimineerd worden, op zoek zijn naar avontuur, zich slecht in hun vel voelen, of hun criminele verleden achter zich willen laten.''

    Tenslotte wil ik wel stellen dat ik soms op wrevel stoot als ik zeg dat IS een bende psychopaten zijn die op deze wereld niet thuis horen. Ik merk tegenstand net omwille van de verscheidene potentiële oorzaken die jongeren tot waanzin zoals het IS drijven. Dus laat me dit duidelijk stellen: ook ik begrijp de beweegredenen van jongeren om zich bij IS te voegen. Maar de harde kern van de groep, en de daden die zij stellen, of het nu inmenging is in de burgeroorlog die al 3 jaar geleden begonnen is, of het plegen van terroristische daden als extremistische religieuze groep, dat is onvergeeflijk en onmenselijk. Ik heb 'A second message to America' bekeken. Aanschouwen dat een onschuldig en onbeschermd persoon onthoofd wordt, is het meest misselijk makend gevoel dat ik ooit ervaren heb. Het gaat in tegen ieder gevoel van menselijkheid. Nee, ik ben geen hypocriet omdat ik mij als Westerling bedreigt voel omdat ik enkel deze video bekeken heb. Ik heb alles gezien. Van het eerste krantenartikel over de burgeroorlog, tot de video van de vervolging van honderd krijgsgevangenen van het Irakees staatsleger.

    Voor mij is er geen discussie over de al dan niet overdreven dreiging van IS, of over de hypocrisie van het Westen. IS zijn oorlogscriminelen die in een eerlijk proces moeten terecht staan voor hun daden. Waar wij debat over moeten voeren, is wat het Westen kan leren uit zijn fouten in de oorlog tegen Irak en Afghanistan. Waar wij over moeten debatteren, is wat het Westen moet doen om een humane samenleving te creëren in Syrië en Irak, in plaats van op te dagen als schietgrage held en even snel weer van het theater te verdwijnen.

  • door Mario8282 Mario8282 op maandag 15 september 2014

    ISIS/ISIL/IS/Al-CIAda (all globalist cabal creations) provide the NATO admission ticket 4 the M-East slaughter house. http://ow.ly/BsCIB

    • door ToranK op dinsdag 16 september 2014

      Het Westen krijgt volgens mij te maken met de gevolgen van hun doelloze ultraliberale beleid. Er is nog enkel plaats voor geldgewin, en massas besparingen. De politiek komt niet meer met goed nieuws, maar steeds met negatieve toekomstvisies. Sommige jongeren kunnen dit niet meer aan, en kiezen voor het (verkeerde) avontuur. Als zelfs hoogopgeleide jongeren kiezen voor het lege gedachtengoed van ISIL, dan hapert er vooral iets aan onze maatschappij.

  • door Jan-Willem Lammens op dinsdag 16 september 2014

    Zoals meestal ga ik mee in het genuanceerde standpunt van Coolsaet.

    Wat mij dan zorgen baart is het feit dat in de VS de oorlogstrommels luider en luider slaan.

    Als Obama volgende week de veiligheidsraad voorzit, en een coalitie van de welwillenden weet op te trommelen die waarschijnlijk quasi identiek zal zijn als in 2003, zal hij er misschien in slagen om Iran, Turkije, Jordanië... voor zijn kar te spannen, hoewel zij het natuurlijk omgekeerd zullen zien.

    De vraag is dan of het medicijn erger is dan de ziekte... Ik denk dat het minstens even erg zal zijn. Als IS zich tussen de bevolking terugtrekt... tjah... Wat een wespennest in wording. Ik bid alvast richting allah, jahwe, en god weet wie nog, dat de onschuldige zielen op de grond een manier weten uit te dokteren om beide pesten van zich af te schudden.

  • door dizid op zaterdag 14 november 2015

    Misschien moeten we de begrippen "Westen", "overdrijven" en "IS" wat beter definieren. Of kunnen we wat korter door de bocht en kan de auteur, na het gebeurde in Parijs gisterenavond, nu gewoon toegeven dat hij ongelijk had?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties