about
Toon menu
Boekrecensie

'Het idee Israël' kritisch bekeken door Ilan Pappé

Israëlisch historicus Ilan Pappé, bekend als auteur van 'The Ethnic Cleansing of Palestine' in 2007 bevestigt zijn krachtig analytisch inzicht met zijn nieuwste boek. 'The Idea of Israël. A history of Power and Knowledge' onthult de aard van het zionistisch project genaamd Israël.
woensdag 10 september 2014

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

De ondertitel A History of Power and Knowledge vat het boek goed samen. Hoe gaan machtsstructuren om met kennis en onderzoek van die kennis? Hoe worden feiten geïnterpreteerd? Illan Pappé legt de mechanismen achter het zionisme bloot.

Hij onderscheidt drie periodes in geschiedschrijving over Israël, zoals die door Israëlische historici werd beoefend. Van bij het ontstaan van de nieuwe staat in 1948 tot het begin van de jaren 1990 stonden zowat alle historici en andere wetenschappelijke onderzoekers ten dienste van het zionistische project 'Israël'. Ze zagen het als hun taak de geschiedenis zo te interpreteren en naar hun hand te zetten dat het zionisme gelegitimeerd werd als enig geldend paradigma.

Daartoe werden feiten aangepast, weggelaten, geherinterpreteerd en ideologische interpretaties werden voorgesteld als kritische analyse. Het zionisme werd 'definitief' in zijn enig aanvaardbare historische context geplaatst. Israël was voortaan een baken van het progressieve Verlichtingsdenken, de enige liberale democratie van het Midden-Oosten.

'Nieuwe' geschiedschrijving

Er waren van bij het prille begin uitzonderingen, die de dingen anders zagen. Zij waren echter zeldzaam en zonder meer uiterst marginaal. Betrokkenen betaalden er een zware tol voor, wat minstens de vernietiging van de eigen academische carrière – en dikwijls erger – tot gevolg had.

De staat Israël bestond al veertig jaar voor deze dissonante stemmen enig gehoor kregen in academische kringen. In de aanloop naar en de nasleep van de Oslo-akkoorden van 1994 was er een korte periode, waarin kritische analyse van de historische feiten enigszins mogelijk was. Pappé noemt dit de postzionistische periode.

Kunst, film, theater liet stemmen horen die tot dan taboe waren geweest. Palestijnen werden volwaardige protagonisten met eigen ideeën en motieven, niet langer karikaturale achtergrondfiguren die gedreven werden door primaire haat en nijd. Palestijnen kregen af en toe een sympathiserende hoofdrol toebedeeld.

In die korte periode waren er zelfs een beperkt aantal politici die 'kritische' noten lieten horen bij het verleden en de praktijk van de staat Israël. Die kritiek stelde het zionistisch project zelf niet in vraag, maar plaatste kanttekeningen bij de 'overdrijvingen', de 'extreme acties' die volgens hen 'contraproductief' waren voor Israël. Het duurde echter niet lang.

Neozionisme neemt over

Vanaf 2000 volgde de keiharde restauratie van het zionisme in een geactualiseerde en vooral geradicaliseerde vorm, het 'neozionisme'.  De kiem van kritisch inzicht was al bij al weinig levensvatbaar gebleken. Zelfs in de hoogtijdagen van deze postzionistische periode ging het over een minderheid van academici, journalisten en politici.

Vandaag zijn de machthebbers en hun acolieten in de academische wereld en de media weer volledig ingeschakeld in het project 'Israël'. Het zionisme is terug als de allesoverheersende ideologie. De apartheid in Israël zelf en de dagelijkse gruwel van de bezetting worden niet meer ontkend maar openlijk bevestigd – niet 'toegegeven' – en verdedigd als juist en rechtvaardig.

Alleen de terminologie wordt in vraag gesteld. Ja, in Israël hebben wij deze wetten, ja, die hebben deze gevolgen, maar dit is geen 'apartheid'. Ja, in Judea en Samaria (de bezette Westelijke Jordaanoever zoals die in Israël wordt genoemd) gebeuren gruwelijke dingen, maar dat is geen 'bezetting', dat is 'verdediging'. Ja, wij bouwen daar dorpen alleen voor Joden, maar dat is geen kolonisatie maar 'ontwikkeling'.

Wat de rest van de wereld over Israël denkt, is in feite irrelevant. Tenminste, zolang de Amerikaanse politieke elite achter het idee 'Israël' staat. Wat de EU over Israël denkt, is volgens Pappé's analyse van het hedendaagse zionisme nauwelijks relevant. Tot daar in een notendop The Idea of Israël.

De rol van het buitenland

Om hier iets aan te veranderen ziet Pappé het enige heil komen uit het buitenland.  “Israël, of beter het idee 'Israël' symboliseert voor een toenemend aantal mensen onderdrukking, beroving, kolonisering en etnische zuivering, terwijl daarentegen een slinkend aantal mensen dat idee zien als een verhaal van boetedoening, heldenmoed en historische rechtvaardigheid.”

Volgens Pappé is het geringe succes van de postzionistische beweging in Israël niet alleen een gevolg van de restauratiebeweging die ertegen ontstond. Zij die tot deze beweging behoorden, hadden dikwijls heel persoonlijke motieven om het leidende discours over Israël in vraag te stellen.

“De historici, sociologen, kunstenaars en auteurs die er in de jaren 1990 voor kozen om de slachtoffers van het zionisme – en later van de staat Israël – een stem te geven, deden dat omdat ze zelf tot een onderdrukte groep behoorden of omdat ze er voor kozen het comfort van de consensus te verlaten en de kant van de onderdrukten te kiezen.”

Politiek, media en kunsten

Pappé's boek onderzoekt methodisch de manier waarop de academische reproductie van kennis gebeurt over het idee 'Israël' en de ideologie erachter. Pappé kijkt daarvoor naar de politieke besluitvorming, naar de media en naar de wereld der kunsten, de filmwereld en de televisie, waarbij hij veel aandacht heeft voor documentaire films.

Volgens de mainstream intelligentsia was Israël “het ultieme en meest succesvolle project van de moderniteit en de Verlichting. In dat discours hadden de Palestijnen enkel een plaats als slechteriken zonder dieper motieven en zonder enige historische context. Gewoon slechte, bekrompen en ouderwetse mensen.”

Het prille begin

Een centrale plaats in de zionistische geschiedschrijving speelt het jaar 1948, het ontstaan van de staat Israël. Deze periode raakt immers de kern van het zionisme. Was de periode 1948-1990 grotendeels afgesloten voor kritische reflectie, toch waren er van in het begin kritische stemmen. Pappé toont hoe ideeën die nu als vernieuwend worden gezien, toen al werden verwoord.

Israël was van bij het begin voor bepaalde Joodse groepen allesbehalve een liberale democratie. Vanaf de eerste dag was Israël een land dat door Europese migranten werd gedomineerd en vormgegeven. Arabische Joden uit landen als Marokko en Irak werden wel aangetrokken, maar enkel om als goedkope werkkrachten de Palestijnse autochtone bevolking te vervangen.

Voor deze nieuwe Israëlische staatsburgers was hun nieuwe vaderland allesbehalve een vreedzaam paradijs. In de documentaires van die periode, de theaterstukken, de films, de tv-series kwamen zij amper voor, hoogstens als achtergrond. Alles en iedereen stond ten dienste van de Europese Joden, wier superioriteitsgevoel tegenover de niet-Europese Joden nauwelijks moest onderdoen voor hun diepe minachting voor de autochtone Palestijnse bevolkingsgroepen.

Joods-Joodse discriminatie

Voor die intern-Joodse sociale en economische discriminatie was tijdens de korte periode van het postzionisme ook veel aandacht. De restauratiebeweging van het neozionisme ging er even hard tegen tekeer als tegen de 'pro-Palestijnse' geschiedschrijving over het ontstaan van de staat Israël.

Het 'neozionisme' staat sterker dan ooit in de politiek, de academische wereld en de media. De nieuwe zionisten doen dit niet door de feiten en de analyse van de nieuwe geschiedschrijvers zoals Pappé te ontkennen. Integendeel, zij bevestigen de feiten. Zij geven er enkel een ander karakter aan. De nieuwe staat Israël heeft inderdaad de feiten begaan zoals ze door de kritische postzionisten worden beschreven. Dat was echter nodig en nuttig, omdat het een hoger doel diende. Dat uiteindelijke resultaat mag niet in vraag worden gesteld.

Vandaag staat het onderwijs in Israël ten dienste van het zionistische project 'Israël'. Elke wetenschappelijke pretentie moet wijken voor het hogere doel. Met critici van Israël – van academici zoals Pappé zelf tot organisaties als Oxfam en Amnesty International – mag geen intellectueel debat worden aangegaan. Verdedigers van de BDS-campagne moeten worden "aangevallen en bestreden, als in een oorlog, alle middelen die tot nu toe nog niet werden ingezet, moeten nu worden gebruikt. Dit is het slagveld voor het recht van Israël om te functioneren en zichzelf te verdedigen.”

Opvoeding is de sleutel

Pappé heeft met The Idea of Israël een zeer gedetailleerde en wetenschappelijk onderbouwde analyse gemaakt. Dit is geen optimistisch boek. Het komt er immers op neer dat elke mogelijkheid om vanuit Israël zelf een beweging voor duurzame vrede tot stand te brengen in de komende jaren onbestaande is.

Ondertussen gaat de evolutie in de geesten van de mensheid in de rest van de wereld radicaal de andere richting uit: “Israël wordt meer en meer gezien als een koloniale staat die de twintigste eeuw heeft overleefd en enkel nog in stand wordt gehouden omwille van zijn nut voor de VS en zijn effectieve rol in de globale kapitalistische economie. Er is geen enkele morele dimensie meer in de steun (voor Israël). Eenmaal het functionele karakter van deze steun wegvalt, zullen de scenario's – die zowel postzionisten als neozionisten met elkaar delen – van het leven in een pariastaat, in stand gehouden met een apartheidsregime, werkelijkheid geworden zijn."

“Dit boek is geschreven met de hoop dat deze grimmige scenario's geen werkelijkheid zouden worden, maar ook met het oncomfortabel gevoel dat ze zich reeds voor onze ogen voordoen.” Geen optimistische boodschap, maar een realistische kijk op de geestesgesteldheid van het huidige politieke bestel in Israël. Kennis is macht. The Idea of Israël lezen verschaft de lezer essentiële informatie om beter te vatten wat de staat Israël drijft en hoe het zionisme zichzelf in stand houdt.

reacties

15 reacties

  • door jan peeters op woensdag 10 september 2014

    Beste Lode,

    Waarom zijt ge zo fanatiek anti-Joods? Ge hekelt Israel, maar spreekt met geen woord over het waarom Joden een eigen staat willen. Vele Islamitische landen, waar minderheden systematisch worden ingeperkt, krijgen niet de minste kritiek. Eén kleine Joodse staat, minder dan 0,5 % van het landoppervlak binnen een Islamitische omgeving is echter een doorn in uw oog. Is 99,5 % Islamitisch overwicht in het Midden-Oosten niet voldoende??? Ik heb niets tegen de Islam, in het Midden-Oosten is dat nu eenmaal de geldende kultuur. Maar ook Joden hebben er hun wortels en bestaansrecht. In Europa zijn Joden altijd Kop van Jut geweest, en niet alleen onder de nazi's. Onze geschiedenis is er één van konstante onderdrukking, miskenning en vervolging van Joden. Of vindt ge de 5 of 6 miljoen Joden die vermoord zijn de afgelopen eeuw een detail in de geschiedenis??? Is hun verlangen naar een eigen vaderland onterecht??? Vindt ge het normaal dat hun religieuze heiligdom in Jeruzalem door de islam is ingepikt met een moskee??? Sommige fanatieke stromingen binnen de Islam willen Israël van de aardbodem doen verdwijnen. Bent u één van hun aanhangers? Het lijkt er soms op.

    • door Wim Prové op donderdag 11 september 2014

      Hebt U het artikel wel gelezen ? Volgens mij gaat Uw kritiek over totaal andere zaken dan waarover dit artikel handelt. Deze toelichting bij het boek is gefundeerd kritisch en van een ander niveau dan Uw reactie.

    • door Didier op donderdag 11 september 2014

      antisemiet, anti-joods ... dat soort valse beschuldigingen werkt al lang niet meer :

      https://www.youtube.com/watch?v=D0kWAqZxJVE

    • door Herman De Ley op donderdag 11 september 2014

      Beste Jan, je reageert op een gans stereotiepe manier. Lees er bv misschien eens het artikel op na van een onverdachte bron: de Israëliër Akiva Eldar (was o.m. columnist voor Haaretz), "Anti-Israelism, not anti-Semitism, voiced in Europe", op Al Monitor, URL http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/08/anti-semitism-israelism-gaza-protective-edge.html . Eén quote: "The signing of the Oslo Accord turned Israel into a source of pride for Jews around the globe, but the photos of Israeli soldiers chasing children in the West Bank and reports of Palestinian families killed by bombs dropped by Israeli air force pilots have turned Israel into a burden on the shoulders of every Jew." Of, indien je het Engels onvoldoende machtig bent, de kritische bijdrage van Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid: "De kritiekloze adoratie van Israël werkt als een boemerang", URL http://www.eajg.nl/node/737 . Of is het gewoon een kwestie van "wat baten kaars en bril als de uit niet ziene wil"?

  • door Didier op donderdag 11 september 2014

    "De apartheid in Israël zelf en de dagelijkse gruwel van de bezetting worden niet meer ontkend maar openlijk bevestigd – niet 'toegegeven' – en verdedigd als juist en rechtvaardig." Een andere definitie van Het Kwaad.

    Prachtige bijdrage; met dank aan de recensent !

  • door Frank Roels op donderdag 11 september 2014

    Russell Tribunaal over Palestina houdt buitengewone zitting in Brussel op 24 sept: http://www.russelltribunalonpalestine.com/en/sessions/extraordinary-session-brussels During this session, that will take place in Brussels on 24th and 25th of September, our jury, so far composed of Michael Mansfield QC, John Dugard, Vandana Shiva, Christiane Hessel, Richard Falk, Ahdaf Soueif, Ken Loach, Paul Laverty, Roger Waters and Ronnie Kasrils will listen to testimonies from Paul Behrens, Desmond Travers, Pierre Barbancey (TBC), Max Blumenthal, Eran Efrati, Mads Gilbert, Mohammed Abou-Arab, Mads Gilbert, Paul Mason, Martin Lejeune, Mohammed Omer, Raji Sourani, Ashraf Mashharawi, Ivan Karakashian and Agnes Bertrand.

  • door Didier op vrijdag 12 september 2014

    Mijnheer Jan Peeters,

    joodse minderheden leven in peis en vree, met al hun rechten, in moslimlanden zoals Marokko, Tunesië, Turkije en Iran. Dat was ook zo in Irak en Palestina. De gehele geschiedenis hebben joden bescherming gevonden bij moslims. Sinds het begin van de diaspora hebben ze zich ook gevestigd in andere landen en werden daarbij, zoals je zegt, slachtoffer van “constante onderdrukking, miskenning en vervolging”.

    Dit brengt me bij DE vraag die bij velen leeft, en waarop ikzelf nog geen sluitend antwoord heb gevonden: waarom werden de joden telkens zo "miskend" door de volkeren waarmee ze in contact kwamen?

    Bezitten de gojim een of ander mysterieus virus waardoor ze vroeg of laat “antisemiet” worden? Vanzelfsprekend niet. En toch worden we als het ware verplicht dat te geloven.

  • door Paul Stuyck op vrijdag 12 september 2014

    De geschiedenis van Israel leert ons dat na het ontstaan in 1948 niet minder dan 5 omringende naties Israel aanvielen ! Wat te denken van een welvarend Israel tegenover de omringende Moslimstaten ? Israel heeft enorm veel Joden opgenomen en woonst en werk kunnen verschaffen wel met vallen en opstaan . Europa wordt meer en meer armlastig en is niet in staat asiel te bieden aan verdrukten. Wie Israel bekritiseerd zou beter in eigen boezen kijken

  • door ThierryB op vrijdag 12 september 2014

    Eenvoudig doch krachtig advies aan de pseudo-intellectuelen die in DWM regelmatig schrijven en sommige talkbackers: Het volstaat niet om in uw luie zetel met een glaasje wijn wat boeken en artikels te lezen van steeds dezelfde auteurs (Pappé, Catherine en consoorten) ,die jullie ongezonde obsessie met de joden en Israel voedt. 80% van jullie artikels over buitenlandse items gaat over Israel alsof er niets anders meer bestaat. Om de drie dagen wordt er een paragraaf van een of ander boek geciteerd, die weer refereert naar andere eenzijdige boeken van steeds dezelfde auteurs en dezelfde grijsgedraaide rethoriek. Enige introspectie zou niet misplaats zijn

    • door sam vanderleyden op maandag 15 september 2014

      @Thierry... Ik denk dat jij moedwillig niet wil verstaan wat het verschil is tussen zionisme en jodendom. Altijd maar alles in één pot nat gooien... Zionisme is wel degelijk een fascistoïde ideologie. Dat staat volledig los van het Jodemdom als religie.

      • door ThierryB op dinsdag 16 september 2014

        Dank voor je reply en je zorg. Als halve jood, pragmatisch zionist, arts die lange tijd in Israel (en Palestina) heeft gewerkt denk ik over voldoende achtergrond en vooral terreinervaring te beschikken om hier enkele zaken te begrijpen. De meeste (alle?) van de talkbackers zijn NOOIT in Israel geweest. Steeds dezelfde eenzijdige boekskes en websites lezen die jullie obsessie voeden en die zaken hier gewoon herhalen lijkt mij toch allemaal wat dunnetjes.....

  • door Didier op vrijdag 12 september 2014

    ThierryB, ge moet eens goed luisteren. Tot nader order behoort België niet tot de Bezette Gebieden. Ik ben hier geboren en getogen, zoals mijn ouders en voorouders al eeuwenlang. Jij gaat mij hier niet komen opleggen wat ik mag en niet mag schrijven.

    Ik ga dus nergens “met mijn fikken afblijven”. Als ik mijn afgrijzen over de misdaden van die terreurstaat in het Midden-Oosten wil uiten, dan doe ik dat, wanneer ik wil en hoeveel ik wil. Als ik wil wijzen op leugens en propaganda die onderdrukking en kindermoord trachten te verdoezelen, dan doe ik dat, wanneer ik wil en hoeveel ik wil. Wij noemen dat democratie.

    Ik zal de boeken blijven lezen die ik zelf uitkies, en ik doe dat met een glas bier, want ik hou niet van wijn.

    En wat jouw “brede” informatie en “bronnen” betreft, kunnen we kort zijn : Wikipedia + Israël = Pure Desinformatie. http://www.youtube.com/watch?v=-x2DFnGI9Ac

    Hierbij is ook dat aan de kaak gesteld. Over and out.

    • door ThierryB op zaterdag 13 september 2014

      Natuurlijk mag je in onze democratie, geleid door je “juden-obsessie” kritisch zijn tegenover Israel en obviously enkel tegenover Israel. Natuurlijk mag je geleid door je “juden-obsessie” steeds dezelfde eenzijdige auteurs, boeken en websites lezen en citeren die in feite jou afkeer gewoon bevestigen. Wat niet mag zijn historische feiten verdraaien, en dan nog op zo een manier zodat die jou vooringenomenheid bevestigen (historisch revisionisme) om daar een verhaaltje rond te breien. De massale uitwijzing van joden uit moslimlanden is een historisch feit. http://jcpa.org/article/the-expulsion-of-the-jews-from-muslim-countries-1920-1970-a-history-of-ongoing-cruelty-and-discrimination/ Dit negeren en samen met uw gebrekkige kennis rondom deze materie dwingt mij tot het herhalen van mijn voorgaand advies: afblijven.

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties