Reeds acht jaar is DeWereldMorgen.be de alternatieve en kritische stem in de Vlaamse media.

Wij zijn volledig gratis en reclamevrij.

Maar dat kan enkel via uw steun.

Steun ons nu!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Vergelijkingen slachtofferschap van joden negentiende eeuw met moslims vandaag zijn terecht

Voor De Standaard schreef Tinneke Beeckman in een publieke tribune, dat het historische lot van joden niet over één kam mag worden geschoren met wat moslims nu ondervinden. Zij beriep zich daarbij nadrukkelijk op Hannah Arendt. Anya Topolski, kenner van Arendts oeuvre reageert – en kraakt een paar harde noten.
dinsdag 9 september 2014

Het verbaast mij dat een filosoof een opiniestuk schrijft dat getuigt van een groot gebrek aan historische correctheid en filosofische nuance. Tinneke Beeckman suggereert dat we het slachtofferschap van joden en moslims niet kunnen vergelijken omdat ze niet gelijk zijn. Maar is dat terecht? Niemand heeft ooit gezegd dat er geen verschillen zijn, maar het mag ons niet verbazen dat vergelijkingen tussen het slachtofferschap van joden in de negentiende eeuw en moslims vandaag aan populariteit winnen.

De vergelijking die mensen maken is niet tussen joden tijdens de Shoah en moslims vandaag, maar tussen joden in de negentiende eeuw en moslims vandaag. Deze vergelijkingen zouden leiden tot haat en ressentiment. Maar voor wie? Voor mij als Jodin met Europese wortels is deze vergelijking een zeer belangrijke vorm van solidariteit. Er moet meer solidariteit zijn tussen joden en moslims overal ter wereld – en niet minder.

Dehumanisering

Hannah Arendt, een uitstekend filosoof, heeft zelf heel duidelijk het verschil gemaakt tussen antisemitisme als element of antisemitisme als origine van het totalitarisme. Antisemitisme is niet de Shoah – ik schrijf niet Holocaust, want dit betekent verbrand offer en joden, zoals moslims vandaag, zien zichzelf niet als offer. Evenmin leidt islamofobie automatisch tot een nieuwe Shoah op moslims. Desalniettemin kunnen wij niet ontkennen dat de discriminatie, uitsluiting en dehumanisering van moslims vandaag in ons milieu vergelijkbaar zijn met de discriminatie, uitsluiting en dehumanisering van joden in de negentiende eeuw.

Beeckman stelt: “Arendt vermeldt nergens de discriminatie van moslims als kern van het koloniale probleem”. Ook als Arendt een prima kritische filosofe was, heeft ze vast en zeker niet het laatste woord over moslims en kolonialisme.

Arendt was spijtig genoeg een eurocentrist, germanofiel en raciste. Ze was ook, net als Beeckman, geen goede historicus. Dit blijkt duidelijk uit haar boeken over de Shoah, Eichmann, en de Franse en Amerikaanse revoluties. Om de ingewikkelde ideologische link tussen Europese racisme, moslims en kolonialisme te begrijpen, is het beter zich te wenden tot auteurs als de Palestijnse filosoof Edward Said en zijn boek Oriëntalisme.

Inquisitie

Daarnaast maakt Beeckman het volgende punt: “Dan is er het vermeende gedeelde racistische slachtofferschap. In 1935 kondigde nazi-Duitsland de Nurnberg-wetten af, die raciaal discrimineerden. Ze betroffen geen religieuze discriminatie.” Wederom mis ik hier de nuance en de historische correctheid. Religie en ras kunnen niet zo gemakkelijk van elkaar gescheiden worden en zeker niet in Europa. De relatie tussen ras en religie komt op in de negentiende eeuw door het misbruiken van de filologie, maar heeft wortels in de Spaanse inquisitie.

Om deze ingewikkelde relatie te kunnen begrijpen moet je het werk lezen van Ernest Renan, theoloog, filoloog en politicus, alsook de hedendaagse auteur Gil Anidjar. Duidelijk is dat de joden en moslims allebei gezien werden als Semieten (of Oriëntalen). Het verschil was geografisch. De joden waren de Semieten binnen de grenzen van Europa en de moslims waren de Semieten buiten die grenzen.

Dit is nu anders. Spijtig genoeg zijn er sinds de Shoah weinig joden in Europa (zeker niet in vergelijking met 1933), maar er zijn wel meer moslims. Ze waren nodig om België te herbouwen en economisch sterker te maken in de jaren na de oorlog. Deze demografische verandering heeft ook een impact op uitsluiting.

Islamofobisch

Ten slotte valt de impliciete en islamofobische link die Tinneke Beeckman legt tussen moslims in Europa en Hamas, niet te tolereren. Waarom is het nodig over Hamas te spreken in een stuk over moslims in Europa? Zijn alle moslims vergelijkbaar (net zoals ooit mensen over joden dachten)?

Het is belangrijk dat een academicus die het publieke domein betreedt, meer historische en filosofische nuance gebruikt en zich bewust is van haar verantwoordelijkheid. Want zoals Said schrijft: “Perhaps if we remember that the study of human experience usually has an ethical, to say nothing of a political, consequence in either the best or worst sense, we will not be indifferent to what we do as scholars.”


Dr. Anya Topolski is FWO-postdoctoraal onderzoeker bij de HIW, KULeuven. Haar doctoraat ging over Hannah Arendt en Emmanuel Levinas.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

7 reacties

  • door Tanguy Corbillon op dinsdag 9 september 2014

    Kan je tegelijk een goede filosofe en een twijfelachtige historica zijn? Vandaag blijkbaar wel. Misschien heeft dat te maken met het feit dat filosoof zijn minder een houding is dan een job. Het gaat erom een standpunt te publiceren en zo voor het publiek te bestaan. De toets van de geschiedenis komt later. De stukken die Tinneke Beeckman schrijft zijn vaak goed geschreven maar zelden origineel (in de letterlijke zin van het woord.). Het is commentaar op commentaar... Daarin verschilt ze weinig van eender welke columnist die een 'punt' wil maken, wars van hoe een gedetermineerde ander de situatie beleeft. De werkelijkheid, dat wat die ander mee-beleeft, is daarbij eerder aanleiding voor een ironisch spel... terwijl we er de boekwerken van vermaarde koppen op naslaan, om uit te maken of racisme tegen de ene groep te vergelijken valt met racisme tegenover een andere groep, wijkt de vraag hoe discriminatie concreet gestalte krijgt zo tot achter onze horizon: de angel van de werkelijkheid moet er uit!

    Het is het tegendeel van wat journalistiek vaak pretendeert en, wat mij betreft, ook hóórt te doen: een gekwetste ander aan het woord laten.

    • door Marc Ernst op woensdag 10 september 2014

      Anya Topolski stelt dat om de ingewikkelde ideologische link tussen Europese racisme, moslims en kolonialisme te begrijpen, het beter is zich te wenden tot auteurs als de Palestijnse filosoof Edward Said en zijn boek Oriëntalisme i.p.v. tot Hannah Arendt.

      Dat is een krasse stelling.

      Maxime Rodinson, net als Topolski en Arendt een jood, gold bij leven als een van de grootste specialisten inzake de islam, was, in tegenstelling tot Topolski, niet zo enthousiast over Saids boek Oriëntalisme. In het algemeen genomen nam hij Said kwalijk dat hij zijn engagement en militantisme voor de Palestijnse zaak de overhand liet nemen op de wetenschappelijke kwaliteiten van zijn werk.

      Hij schreef over het boek de volgende harde woorden :

      “As usual, his militant stand leads him repeatedly to make excessive statements. This problem is accentuated because as a specialist of English and comparative literature, he is inadequately versed in the practical work of the Orientalists. It is too easy to choose, as he does, only English and French Orientalists as a target. By doing so, he takes aim only at representatives of huge colonial empires. But there was an Orientalism before the empires, and the pioneers of Orientalism were often subjects of other European countries, some without colonies. Much too often, Said falls into the same traps that we old Communist intellectuals fell into some forty years ago, as I will explain below. The growth of Orientalism was linked to the colonial expansion of Europe in a much more subtle and intrinsic way that he imagines. Moreover, his nationalistic tendencies have prevented him from considering, among others, the studies of Chinese or Indian civilization, which are ordinarily regarded as part of the field of Orientalism. For him, the Orient is restricted to his East, that is, the Middle East. Muslim countries outside the Arab world (after all, four Muslims in five are not Arabs), and even Arab nations in the West receive less than their due in his interpretation.”

      Rodinson noemde Saids werk in het algemeen gesproken "polemisch en in Stalinistische stijl."

      Rodinson was niet de enige die kritiek had op Saids werk/opvattingen, in het algemeen en m.b.t. Oriëntalisme in het bijzonder.

      De islamoloog prof. Montgomery Watt stelde dat Said's werk aantoonde dat hij onvoldoende bekend was met de Islam. Dit zou onder meer blijken uit de stellingname van Said dat de historicus Sir Hamilton A.R. Gibb fout zou zijn met de stelling dat de hoofdwetenschap van de Islam wetgeving zou zijn in plaats van theologie en zijn onbekendheid met regels zoals dat niet-moslims geen moslim-vrouwen mogen huwen.

      Prof. R.Stephen Humphreys stelt dat Said's analyse van Oriëntalisme overtrokken is, op een bepaalde wijze misleidend en zijn werk `Oriëntalisme` als intellectuele geschiedenis zeker een gemankeerd werk is. Humphreys argumenteert dat nog meer te veroordelen is dat Said's werk zelfs het idéé van modernisering van de Midden Oosterse samenlevingen ontmoedigt. "Op een ironische wijze moedigde het islamitische activisten en militanten aan die op dat moment net begonnen de politieke arena te betreden."

      Ook een aantal academici die door Said expliciet geprezen werden hebben kritiek op Said's analyse, argumenten en conclusies. De Engelse historicus (van India) Clive Dewey stelde dat Said een karikatuur van de Westerse kennis van de Oriënt gemaakt heeft, gedreven door een openlijk politieke agenda. Dit heeft de (Amerikaanse) academische wereld vergaand en diepgaand doordrongen met een geest van vulgaire vooroordelen, stelde hij.

      Het is vreemd dat Anya Topolski al deze kritieken zo maar onder de mat veegt.

      • door Frank Roels op woensdag 10 september 2014

        Marc Ernst lijkt wel een levende encyclopedie van kritieken op Eduard Said. The man who must be killed, lijkt het mij. Dit zijn zoveel commentaren op commentaren van oude en dode mensen. Hoe relevant is dat voor de actualiteit, IS, en de lijfelijke afkeer van veel christelijk (en joods) opgevoede mensen voor moslims ("we kennen ze, die mannen met baarden en lange gewaden, onderdrukte vrouwen met kopvodden" - vrij naar Geert Wilders). Is het nog de moeite van het stuk van Beeckman op te zoeken? Ik lees zelden DS, ik gebruik mijn eigen hoofd.

      • door HELENE PASSTOORS op woensdag 10 september 2014

        Robinson, Watt, Dewey enz... allemaal mooi niet-Oosterse namen maar wel zogenaamd grote tot 'de grootste' Islamologen en "specialisten van de Islam" - Oriëntalisten enz. Hoe zouden wij het vinden als namen als Abu Bakr of Dlamini Tutuola of Li Yang (ik verzin maar wat) constant werden genoemd als de 'grootste specialisten van het Christendom' of van 'de Westerse maatschappij' - Occidentalisten... - ?? Het ging Saïd hier om: toen Europa het centrum van de wereld was, waanden Westerse wetenschappers zich de grootste of zelfs enige ware specialisten van alles wat niet-Westers was. Oriëntalisten, Afrikanisten, Sinologen... ze wisten er alles van. En... vertelden aan de niet-Westerlingen nog graag ook wie ze eigenlijk waren! Van de zeer grote Moslim islamologen hoorden de mensen hier niks. Misschien een enkele naam, liefst nog verbasterd: Averroes (Ibn Rushd), Ibn Saïd. Maar niet de vele anderen en de moderne. En nog minder van hun werk.

        Wat niet wegneemt dat sommige Oriëntologen wel goed werk deden of althans goede gegevens aandroegen; Saïd - en andere critici uit het Zuiden - zeggen dat ook. Zoals het ook niet wegneemt dat er kritiek op Saïd of op aspecten van zijn werk kan zijn.

        Wat dat met het onderwerp te maken heeft? Wat Frank Roels zegt: dat velen hier precies denken te 'weten' wat de Islam dan wel is en dat de Islam onverbiddelijk de kiemen van het terrorisme in zich draagt. En dus ook van de IS. Dat vermeende 'weten' komt grotendeels van de oude Oriëntalisten. De verspreiding van hun werk en ideeën is de basis van de waanideeën en vooroordelen die zich in de loop van de jaren, zelfs eeuwen, in onze maatschappij gevestigd hebben. Idem alle vooroordelen en waanideeën over Afrika, Afrikanen en anderen. En die dus de wortels zijn van het racisme en de islamofobie.

        Dus is de verwijzing naar Edward Saïd terecht want vooral Saïd heeft dit blootgelegd en dat kan geen Robinson of wie dan ook ontkennen. Bovendien is Saïds boek 'Oriëntalisme' leesbaar, wordt steeds weer herdrukt, is dus beschikbaar en zeker de moeite waard om te lezen omdat het doet nadenken over de vastgeroestte ideeën die door vorige generaties werden overgeleverd en de rol die de eurocentrische Westerse 'wetenschap' daarin gespeeld heeft. (Reden trouwens waarom zoveel Westerse wetenschappers Saïd aanvielen.)

        Maar filosofen of niet, dat Moslims zo langzamerhand de 'Joden van Europa' zijn geworden, is iets wat zeer veel mensen opmerken die de geschiedenis kennen. En daar gaat het hier om: de gevaren van de wijdverspreide, op waanideeën of louter racisme gebaseerde islamofobie die ons alweer naar de afgrond dreigt te leiden zoals het antisemitisme dat deed.

  • door Kris Slegers op woensdag 10 september 2014

    Er leven 1,5 miljard moslims op aarde, tegenover 15 miljoen joden. In Europa leven 52 miljoen moslims, tegenover 1,5 miljoen joden. Gelieve serieus te blijven. Slachtoffer- en daderschap worden vaak omgedraaid. Alleen al kijken naar deze cijfers zegt genoeg.

    • door Didier op donderdag 11 september 2014

      Jouw reactie grenst aan het onvoorstelbare, en dan nog uit een mond die zegt dat we serieus moeten blijven. Die cijfers zeggen niets, maar dan ook helemaal niets !

      Welke groep beïnvloedt het politieke bestel in de meeste westerse landen? Welke groep domineert alle grote persagentschappen en alle grote wereldorganisaties? Welke groep heeft de enige militaire supermacht aan haar voeten ?! Die kleine of die grote ?! Man, man, man toch !

      • door HELENE PASSTOORS op vrijdag 12 september 2014

        @Didier: uw eerste zin is juist.

        Maar de tweede?? Daar gaat ge serieus de mist in - ik durf nauwelijks te zeggen de antisemitische mist. Beter terugtrekken! Of nog beter: ga 's stevig uitwaaien en dan verfrissend serieuze dingen lezen om dat soort ideeën voorgoed uit uw hoofd te bannen. Sorry.

      Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties