Meer dan ooit heeft de wereld nood aan onafhankelijke journalistiek.

Meer dan ooit is het nodig om een tegengeluid te laten horen.

Steun daarom DeWereldMorgen.be

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Analyse

Augustus, Cicero en De Wever

Bij tijd en wijle spiegelt Bart De Wever zich aan grootheden uit de geschiedenis. Recent deed hij dat weer. Ditmaal was keizer Augustus de gelukkige. Wat valt er te leren uit die vergelijking?
donderdag 21 augustus 2014

Dat Bart De Wever zijn idolen terugvindt in het antieke Rome is langer bekend. Bijvoorbeeld bij het overlijden van de Britse conservatief Margaret Thatcher noemde de N-VA-voorzitter haar ‘een Caesar’ en zichzelf ‘een Cicero’. Het hoeft dus niet te verbazen dat De Wever deze week de eerste keizer Augustus als ‘grondlegger van de Westerse samenleving’ beschreef.

Ook Cicero was in 44 v.Chr. een hevige fan. Tenminste, totdat de jongvolwassen Augustus één jaar later instemde hem een kopje kleiner te laten maken wegens overlast.

Er zijn een paar problemen met het verhaal dat De Wever brengt. Niet alleen is dat verhaal onvolledig, de bedoeling van zijn betoog gaat in tegen de regels van de geschiedschrijving. Bovendien is het maar de vraag of we Augustus als ‘vader’ van onze samenleving willen bestempelen.

Politiediensten

Ten eerste is er de selectieve of onvolledige weergave van aspecten van de politiek van Augustus. De ontwikkeling van ‘politiediensten’ was bijvoorbeeld helemaal niet bedoeld om antieke handtassendieven te klissen, maar om volksopstanden tegen het regime te ontmoedigen en indien nodig bloederig neer te slaan. Augustus was dan ook helemaal niet afkerig van harde repressie.

In zijn vroege carrière had hij samen met zijn bondgenoten lange lijsten opgesteld van politieke vijanden, onder wie Cicero. Bij deze ‘proscripties’ werden die namen vogelvrij verklaard en kon hun lijk tegen een beloning ingeleverd worden. Buurtverenigingen werden onder de controle van de keizer geplaatst, omdat ook daar mensen durfden ingaan tegen het officiële discours. Tijdens de Republiek had het volk het alleenrecht op wetgeving, maar onder het Keizerrijk werd ‘het volk’ steeds meer monddood gemaakt.

Ook voor de elites was het nieuwe tijdperk helemaal niet zo behaaglijk als De Wever beweert. Het had de meritocratie in de Republiek zeker niet aan ‘carrièrekansen en zelfrespect’ ontbroken, zoals hij het formuleert. Onder Augustus konden enkel nog diegenen die instemden met zijn politiek aanspraak maken op hoge functies. De oligarchie van het Keizerrijk valt dus eerder te vergelijken met de stalinistische apparatsjik dan met een meritocratie.

Het succes van Augustus is zeker niet te wijten aan een ‘geleidelijke evolutie’. Integendeel, op grondwettelijk vlak was Augustus veel meer ‘revolutionair’ dan Caesar. In zijn vroegste carrière had hij zijn macht ontleend aan een zelfbedachte constructie.

Staatsinterventie

Andere aspecten van de politiek van Augustus zal De Wever bewust niet vermeld hebben. Onder het bewind van Augustus kwam er een steeds grotere interventie in de Romeinse economie. Gratis porties graan waren een recht geworden voor de inwoners van de stad toen Augustus vier jaar oud was. Om de aanvoer van dit voedsel effectief te garanderen, zette de keizer het ‘annona’-systeem op. Dit was een nooit geziene logistieke operatie, met zware staatssubsidies voor graanhandelaars en georganiseerde distributie binnen de stad, die voedselrellen moest ontmoedigen.

Ook budgettair was Augustus geen heilig boontje. Rijkdom verwierf hij door de proscripties en het uitpersen van de provincies. Meerdere malen tijdens zijn leven moest hij donaties doen uit zijn enorm fortuin aan de schatkist om die een ‘budgettair evenwicht’ te laten bereiken.

De opkomst van het Keizerrijk betekende ook eerder een neergang van de vrijheid van meningsuiting dan dat het ‘getolereerd’ werd. De keizer verbaal aanvallen kon gezien worden als hoogverraad, en kritische noten over de heersende keizer werden door historici van het tijdperk hoogstens zeer omzichtig verwoord. Ten slotte was de ‘moderne bureaucratie’ grotendeels gebaseerd op slavenarbeid, vaak ondoeltreffend en nooit rechtvaardig.

Politieke legitimatie

Het tweede probleem is het doel van De Wever. Uiteraard gebruikt hij zijn lovende woorden voornamelijk om zijn eigen politiek te rechtvaardigen aan de hand van geschiedenis. Niet zomaar een geschiedenis, maar de geschiedenis van een vermeende ‘grondlegger van de Westerse samenleving’. Dit is, met zeer goede redenen, de grootste fout die een historicus kan maken. Zonder een vergelijking te willen maken met De Wever of de inhoud van zijn boodschap, heeft dit kwalijke historische precedenten.

Er waren 77 jaar geleden wel grote feesten die de tweeduizendste verjaardag van de geboorte van Augustus vergezelden. In het Italië van 1937 werden ze feestelijk ingewijd door de fascistische dictator Benito Mussolini. Door een beroep te doen op Romanità, de ‘Romeinsheid’ van het Italiaanse volk, had Mussolini al de gewapende kolonisatie van Ethiopië gelegitimeerd. Dit is waarschijnlijk één van de verklaringen voor de afwezigheid van bijzondere verering voor Augustus die De Wever vaststelde op zijn rondreis door Italië.

Geschiedenis kan dienen als een les, zoals de Italianen hebben geleerd uit de jaren ’30. Historische verhalen mogen echter nooit dienen als legitimatie voor politiek. Hoewel veel elementen die De Wever aanhaalt een grond van waarheid hebben, geven ze zeker niet de historische waarheid weer.

Een andere Augustus

In 1939 schreef de Nieuw-Zeelandse historicus sir Ronald Syme een boek over de opkomst van het Romeinse Keizerrijk. Zonder het rechtstreeks te vermelden spiegelde Syme de gebeurtenissen in de laatste decennia v.Chr. aan de opkomst van het nazisme in Duitsland. Ook dit was misschien een brug te ver, maar het geeft wel aan dat Augustus zeker geen onbetwistbaar persoon was.

En Cicero, aan wie De Wever zich al heeft gespiegeld, was een omstreden politicus. Zo stelde deze ooit burgers terecht zonder proces en beschimpte hij de honger van de arme bevolking. Het is maar de vraag of we dergelijke figuren willen verheffen tot grondleggers van onze moderne samenleving.

Loonis Logghe is onderzoeker Antieke Geschiedenis aan de UGent.

Bronnen:

Opiniestuk De Wever: http://www.tijd.be/r/t/1/id/9534664

De Wever noemt zichzelf ‘een Cicero': http://www.knack.be/nieuws/belgie/bart-de-wever-ik-wil-julius-caesar-zijn/article-normal-92307.html

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

11 reacties

  • door Gilbert Desmet op donderdag 21 augustus 2014

    Colloqueren wegens grootheidswaanzin, is dat een mogelijkheid!?

  • door Henri Christiaen op vrijdag 22 augustus 2014

    Een interessant artikel !

  • door Roland Horvath op vrijdag 22 augustus 2014

    Akkoord met het artikel. 1/ Het artikel van Bart De Wever BDW over keizer Gaius Octavianus Augustus is onvolledig. 2/ Het dient als rechtvaardiging voor de politiek van N-VA/BDW. De gelijkenis tussen toen en nu is groter dan men veelal wil aannemen.

    De vergelijking van de gebeurtenissen in Rome in de laatste decennia voor Chr. vergelijken met de opkomst van het nazisme is Duitsland, zoals sir Ronald Syme heeft gedaan in 1939, is redelijk. Het is geen brug te ver het Romeinse keizerrijk een fascistische staat te noemen: Niet democratisch, extreem rechts, nationalistisch, corporatistisch.

    Voor N-VA is er democratie in Vlaanderen als N-VA de absolute meerderheid haalt want dan regeert het Vlaamse volk =de Leider. In het nationalisme staat het volk boven de burger. Om die reden komt de vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid/ solidariteit van 1789 niet eens ter sprake. De burger heeft alles te danken aan het volk en hij/zij is niet de bouwsteen van de democratie. Dat heeft met democratie, gedefinieerd bijvoorbeeld als het georganiseerde meningsverschil, niets te maken. Een imperialistisch nationalistische partij als N-VA is tegen een rol voor de burger in de relaties met de overheid en met ondernemingen. Dus is N-VA een antidemocratische, antisociale, antiliberale partij. Overigens ze is ook een reactionaire, repressieve, extreem rechtse, nationalistische en corporatistische dus met een term uit het Italië van de jaren 1920 fascistische partij. Ze krijgt de steun van 90% van de media in VL vooral VRT bijvoorbeeld Terzake, Knack en VTM, die N-VA een democratische partij noemen. Daaruit ontstaat een misverstand.

    De columns van BDW gaan veelal over het verleden, ze zijn niet ter zake en meestal vrijblijvende, inhoudsloze praatjes. Ze worden door de hoofdstroommedia als de top van het denken over politiek en maatschappij in VL afgeschilderd. Rekening houdend met het voorgaande zijn ze vaak veel concreter en zijn ze een kopie van de wensen, van de voorstellingen van BDW vooral van de voorstellingen over zichzelf, zoals ook het artikel zegt, en van een gedeelte van het gedrag van BDW/N-VA. Zoals het artikel over Augustus. BDW voelt zich een geestverwant van Augustus. Hij wil de democratie in VL vervangen door een fascistische staat. Zoiets heeft Augustus ook gedaan. Een artikel als het besprokene is geen vrijblijvende bewondering van een democratische politicus voor Augustus, toevallig een dictator. Het is propaganda van een antidemocraat voor zijn politiek bij middel van het beleid van een dictatoriaal, totalitair en fascistisch regime, geïnspireerd en geleid door Octavianus Augustus, nota bene 2000 jaar geleden.

  • door martin meerts op zaterdag 23 augustus 2014

    Bartje De Wever is dankzij Urbanus, de rasartiest uit Tollembeek weer in het nieuws gekomen. Een mooi beeld, die koude douche die hij over zich krijgt. Dat is wat iedereen te wachten staat die zich durft te wagen aan Napoleon, de 'last action hero' uit de moderne tijden om in de terminologie van Hegel te blijven. De man die de verwezenlijkingen van de Verlichting wil afbreken ( en ik wik mijn woorden), heeft gewoon het gewicht niet om de strijd aan te gaan. Een persoon die verdeelt, zal vlug vergeten worden. Passons à autre chose....

  • door Wilfried Lagaeysse op zondag 24 augustus 2014

    In zijn grootheidswaanzin schiet BDW niet alleen met spek, maar met hele varkens. Eerder een Don Quichot type.

  • door Gilbert Desmet op zondag 24 augustus 2014

    Lees vooral wat Bruno De Wever schrijft in De Standaard over zijn broer, de fameuze Bartholomeus Augustus Maximus Pixtor. Het belangrijkste woord in dat interview is "pfff" !

  • door Alysa op zondag 24 augustus 2014

    Tja, een mens durft zich pas echt kwetsbaar opstellen wanneer hij/zij bekend maakt wie zijn idolen zijn!

  • door Jan Willems op donderdag 28 augustus 2014

    Een lezersbrief afdrukken, het is geen courante praktijk in de krant De Tijd. In de editie van 27 augustus gebeurde het wel. De brief was gesigneerd door historicus Robert Nouwen naar aanleiding van het ‘eerbetoon’ van Bart De Wever aan de Romeinse keizer Augustinus (19 augustus). In m’n blog van ’s anderdaags stelde ik me al vragen over dit hoogst merkwaardige mediagebeuren onder de kop ‘De verpeutering van de media (2)’. Het idee alleen al… En het artikel bovendien op de openingspagina aankondigen. Eigenlijk te gek om los te lopen.

    De bijdrage van De Wever, in de krant aangemerkt als historicus, aan de geschiedschrijving lokte ook op deze site menige reactie uit. Loonis Logghe maakt hierboven zowaar brandhout van De Wevers stelling dat die Romeinse heerser van 2000 jaar geleden zijn stempel heeft gedrukt op onze beschaving. Robert Nouwen doet hetzelfde in zijn lezersbrief. Zo wijst hij bv. op het fysiek uitschakelen door Augustus van ongeveer 2.300 politieke vijanden middels “de beruchte proscriptie van 43 v. C.” Onder de slachtoffers waren redenaar M. Tullius Cicero en zijn broer. Logghe verwijst naar een artikel in Knack, waarin De Wever zichzelf een Cicero noemt. Grappig, want Nouwen schrijft: “Volgens Cicero was een goede kennis van de geschiedenis noodzakelijk voor een politicus. Wanneer de nieuwe wereldorde van keizer Augustus vijf eeuwen Europese geschiedenis heeft bepaald, dan is het ondertussen minstens even duidelijk dat huidige politieke leiders zich best niet spiegelen aan de vader ervan.”

    Lente 2012 wees De Wever tijdens z’n destijds nogal spraakmakende Thornbeke-lezing in Nederland op de almaar geringere kwaliteit van de berichtgeving. In zijn eerbetoon aan Augustus heeft hij daar aardig aan bijgedragen. Foei.

    • door Alysa op vrijdag 29 augustus 2014

      Tja, de verpeutering en/of de verkleutering van bv. de media wat doe je er aan, in het onderwijs staan vaardigheden op een hoger plan, dan kennis, in de media (dus ook de zogezegd kwaliteitsmedia) staat historische nauwkeurigheid, bv. ook niet meer in zo'n hoog blaadje, blijkbaar, wat media zoals 'onze' radio en TV meestal helaas maar brengen zet ons ook niet direct aan tot een betere kennis, voor mijzelf vind ik dat niet eens meer zo erg, ik ben veertig jaar, en er zijn (goede!) boeken maar ik vrees voor de huidige en toekomstige jeugd, als wij 'ze' als maatschappij 'grootkrijgen', door dikwijls zo'n enorme onzin op ze te laten afkomen, dan, vrees ik voor de toekomst (zéker niet alleen de mijne maar ook de hunne!). Hopelijk komt er snel een kentering! Nota bene, wat ik hier schreef geldt voor het algemene cultuurbeleid, hier en (nagenoeg 'elders'!).

  • door Frank Roels op donderdag 28 augustus 2014

    Wat de Westerse Beschaving ook gemeen heeft met het Romeinse rijk, zijn de veroverings- en plundertochten van andere landen. De rijkdom van Rome werd grotendeels geroofd in de "wingewesten", die als graanschuren en goedkope arbeidskrachten dienden. Die techniek hebben grote koloniale overheden overgenomen, en sedert het einde van WOII, de VS. De technieken zijn nu minder rooftochten, maar het scheppen van failed states zonder noemenswaardige overheid, en zgn. "handelsverdragen" die vrije hand geven aan de investeringen en winsten van de multinationals. Daardoor is er een permanente stroom van geld en rijkdommen van de arme naar de rijke landen.

  • door Frank Roels op donderdag 28 augustus 2014

    Het is paradoxaal dat BDW de vele overheidsinstellingen prijst die door Augustus werden opgericht. Het beleid van de NVA en de regeringen waarin ze zetelen is het tegenovergestelde: afslanken van de overheden, meer individuele verantwoordelijkheid. Een gespleten geest dus?

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties