about
Toon menu

Verkiezingen in Zuid-Afrika, barsten en breuken

Het ANC heeft voor de vijfde keer op rij de verkiezingen gewonnen in Zuid-Afrika. De partij kan er echter niet naast kijken dat ze ruim zeven procent van haar aanhang verloren heeft. Een analyse door Guy Poppe.
maandag 12 mei 2014

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Het  African National Congress (ANC) heeft voor de vijfde keer op rij met vlag en wimpel de parlementsverkiezingen gewonnen. Met 62,15 procent van de stemmen kunnen ze alweer zonder omzien vijf jaar ongestoord de lakens uitdelen. Ze kunnen er echter niet naast kijken dat ze vergeleken met 2004, toen de partij 69,7 procent van de kiezers overtuigde om voor haar te stemmen, ruim zeven procent van haar aanhang kwijt is. In 2009 kwam het ANC op 65,7 procent uit. De tendens klaart zich uit. Winnen en verliezen, het valt te rijmen én te verklaren.

De troeven van het ANC

Het ANC is niet zomaar een partij. Het is een beweging die een mijlpaal gezet heeft in de geschiedenis door een einde te maken aan de apartheid. Miljoenen Zuid-Afrikanen zijn gedurende decennia in armoede gedompeld en vernederd. Hun aanhankelijkheid aan het ANC is hun leven lang niet stuk te krijgen.

Velen onder hen overleven dezer dagen van een sociale uitkering of een baantje dat ze van of dank zij de overheid gekregen hebben. Velen onder hen wonen tegenwoordig in een beter huis, hebben stroom en stromend water en een zij het niet altijd comfortabel toilet. Mochten ze wat vergeetachtig zijn, dan heeft de dood van Nelson Mandela een maand of vijf geleden ze zeker herinnerd aan wat ze hem en het ANC verschuldigd zijn, bijvoorbeeld hun stem om de vijf jaar.

Het ANC is een geoliede machine. Het weet wat organisatie, mobilisatie en propaganda is en heeft het geld om een campagne soepel te laten verlopen. Het kan bovendien rekenen op de vakbondskoepel Congress of South African Trade Unions (COSATU) en de communistische partij, waarmee het sinds de jaren van de apartheid een eedverbond gesloten heeft.

Onder het ANC is Zuid-Afrika uitgegroeid tot een van ’s werelds opkomende economieën. Samen met Brazilië, Rusland, India en China vormt het de BRICS-landengroep, waar niemand naast kan kijken. Op zijn eentje is Zuid-Afrika goed voor 0,7 procent van wat er jaarlijks in de wereld aan goederen en diensten geproduceerd wordt, iets minder dan de helft van Canada en Zuid-Korea, een derde van Mexico.

Regionaal is het een grootmacht, die militair tussenbeide komt in Congo en er de rebellengroepen opruimt, een operatie waarin de blauwhelmen bijna twintig jaar niet geslaagd zijn. Zuid-Afrika’s rijkdom steunt op grondstoffen als diamanten, goud, platina en steenkool, en het beschikt over een prima georganiseerde financiële sector, waarop elk ander Afrikaans land jaloers kan zijn. Een weldenkende Zuid-Afrikaan gaat ervan uit dat hem dat ooit, al is het met mondjesmaat, ten goede moet komen.

Zuid-Afrika is uitstekend georganiseerd. Zijn wegeninfrastructuur en internetverbindingen kennen op het continent huns gelijke niet. Politiek en administratie, gerecht en media functioneren naar behoren. Zuid-Afrika is geen apenland, zoals Somalië, waar ze op de drieëntwintigste verjaardag van de afwezigheid van de staat afstevenen, of Congo, waar ze de staat weer proberen op te bouwen, met bijzonder veel vallen en opstaan, zodat nu zelfs de VS het ervan op hun heupen krijgen. Zuid-Afrika trekt gelukszoekers aan vanuit Congo en Zimbabwe, van overal. Zelfs voor Somaliërs is het een eldorado dat de voorkeur op Lampedusa geniet. Je moet als ANC-kiezer wel gek zijn, als je je van die ontwikkeling afsluit.  

De afkalving van de kiezersgroep

De zevende mei hebben er van elke honderd Zuid-Afrikanen een stuk of drie, vier niet meer voor het ANC gestemd. Er is wel degelijk wat aan de hand. Stilaan maar zeker blinkt het ANC uit in onbekwaamheid, arrogantie en soms naar corruptie gaande vormen van persoonlijke verrijking. Dat is zo aan de top, waar president Zuma het bestaat om 246 miljoen rand, ruim 17 miljoen €, uit te geven voor een stulpje in zijn straatarme geboortedorp, met alles erop en eraan, inclusief zwembad en amfitheater.

Dat is zo in de laagste bestuursorganen, waar ze sollicitanten een forse som vragen voor ze een baan toebedeeld krijgen. Op het aureool van het ANC als bevrijdingsbeweging zitten grote, stinkende vlekken. De grote hoop jongeren, die nooit de apartheid gekend hebben en nu naar de stembus trekken, krijgen geen absolute reden meer aangereikt om hoe dan ook ANC te stemmen.

De 34 doden die op 16 augustus 2012 gevallen zijn aan de platinamijn van Marikana, toen de Zuid-Afrikaanse politie er op stakers schoot, zijn niet vergeten. Opvallend dat de staking niet verliep onder de vlag van de legendarische National Union of Mineworkers, de ruggengraat van COSATU.

Dat het dezer dagen zelfs een grote bond niet meer lukt om de eisen van mijnwerkers te kanaliseren is een teken aan de wand. Op de verkiezingsdag waren er 70.000 in staking in de platinamijnen, sinds vier maanden. National Union of Metal Workers of South-Africa (NUMSA), de vakvereniging in de metaalverwerkende nijverheid, heeft het vertikt om tijdens de campagne Jacob Zuma haar steun te geven. Er zitten barsten in de heilige alliantie tussen het ANC en COSATU.

Groei is tegenwoordig overal ter wereld een bron van toenemende ongelijkheid. Dat merken ze in Brazilië en de andere BRICS-landen, en zeker in Zuid-Afrika. De ene ongelijkheid, de nageboorte van de apartheid, is nog niet opgeruimd of een andere, een inherent gevolg van de globalisering, komt er bovenop. Er is wel degelijk een middenklasse in het leven geroepen en er lopen aardig wat rijke dobbers rond in het land maar voor de armsten ziet het leven er rampzalig uit. Zo zit de helft van de jongeren zonder werk. Precies, diegenen die net stemrecht gekregen hebben.

Bovendien gaat het niet goed met de economie. Sterk afstekend tegen de in Afrika veralgemeende groei van meer dan 5 procent laten de vooruitzichten uitschijnen dat Zuid-Afrika dit jaar genoegen moet nemen met 2,3 procent. Voor het eerst ziet het zich door Nigeria voorbijgestoken als sterkste economie van het continent. Wie erop rekent dat sociale verschillen automatisch afnemen naarmate er een grotere koek op tafel komt, komt bedrogen uit. Wachten kan niet meer, is voor velen de boodschap.

Kapers op de kust

Groeiend ongenoegen mag dan de voedingsbodem zijn waaruit de oppositie kracht kan putten, ze moet ook geloofwaardig zijn, een aantrekkelijk alternatief brengen en genoeg organisatorische en financiële draagkracht vertonen. Vanuit het niets boks je niet zomaar tegen een partij als het ANC op, die tot in de kleinste uithoeken van Zuid-Afrika op hutten en krotten zijn vlag laat wapperen.

Congress of the People (COPE), een afsplitsing van het ANC onder leiding van voormalige boegbeelden als Terror Lekota, heeft dat vijf jaar terug aan den lijve ondervonden. Stemmen vallen je niet in de schoot. Daarvoor moet je hard en lang werken, en meer te bieden hebben dan mooie, zij het kritische woorden. 7,4 procent toen, 0,67 procent nu. De facto behoort COPE tot het verleden.

Deze keer steekt een andere dissident de kop op. Julius Malema sleept met zijn gloednieuwe formatie, Economic Freedom Fighters (EFF), 6,35 procent van de stemmen in de wacht. Hij is de gewezen voorzitter van de jeugdliga van het ANC, eruit gegooid voor zijn gedrag en zijn uitspraken, en sleept een kwalijke reputatie van slordige omgang met geldmiddelen met zich mee. Malema appelleert aan de onderklasse, die zijn buik vol heeft van de patsers binnen het ANC die hen zelfs de kruimels van het bord halen.

Maar, zoals met COPE, valt het te bezien of Malema meer in huis heeft dan een korte sprint naar het verkiezingsspandoek en of hij kiezers diets kan maken dat hij geen deel meer uitmaakt van de elite die hij in de wind zet. Malema, zo schreef een waarnemer, is een populist die op de juiste vragen de verkeerde antwoorden geeft. Bovendien heeft het ANC met de clan rond Winnie Madikizela, de ex van Mandela, zelf mensen in huis, die binnen de groep waarop Malema mikt over een onverwoestbaar aanzien beschikken. Winnies vroegere minnaar heeft aan de persoonlijke breuk een politiek verlengstuk gebreid en is overgestapt naar het EFF.

Mamphela Ramphele, een hooggeschoold intellectueel uit de Kaap die zowel in de academische als de zakenwereld, en bij de Wereldbank, haar strepen verdiend heeft, is beneden de verwachtingen gebleven. Ze rijft amper 0,28 procent van de stemmen binnen. In haar jonge jaren was ze een partner van Steve Biko, de grondlegger van de zwarte bewustzijnsbeweging, die in 1977 in een politiecel gefolterd het leven liet.

Maar dat verhaal is 37 jaar oud, Black Consciousness is geen wervende ideologie meer – de vijand is niet meer het blanke apartheidsregime maar een door zwarte politici uitgetekend beleid dat armoede bestendigt - en Biko is gezien zijn dood op jeugdige leeftijd nooit de icoon geweest die Mandela wel was. Ramphele is het levende bewijs dat ideeën, bekwaamheid en persoonlijke integriteit alleen niet volstaan om het ANC parten te spelen. Haar Agang South Africa (Bouw Zuid-Afrika) was een goedbedoelde poging maar waarschijnlijk niet meer dan dat.

Blijft de Democratische Alliantie (DA). Ze klokt af op 22,23 procent, flink meer dan in 2009 toen 16,7 procent van de kiezers op haar stemde. Meer zelfs dan de 20,4 procent die de Nasionale Party (NP) van F.W. De Klerk in 1994 op haar naam schreef, toen het voor de blanke Zuid-Afrikanen erop aan kwam om zo hoog mogelijk te scoren.

Nadat de NP in het ANC opgegaan is, kleeft op de DA het etiket van blanke oppositiepartij. Ze trekt inderdaad blanke stemmen aan maar ze heeft bij deze verkiezingen uitgepakt met betrouwbare kandidaten uit de zwarte gemeenschap en heeft met haar voorvrouw, Helen Zille, als burgemeester van Kaapstad een onberispelijk parcours afgelegd. Wat haar door het marktgerichte denken geïnspireerde programma betreft, verdient het macro-economische beleid van de ANC-regering al bij al niet even goed een liberale stempel ?

Conclusie

De zwarte middenklasse breekt met het ANC en vindt stilaan haar weg naar de DA. Op de duur blijft het ANC achter als de partij van de verdrukten, maar ziet ze zich door een aantal van hen gecontesteerd. Zolang er zich aan die linkerzijde geen valabel alternatief aandient, blijft het bij barstjes, elke verkiezing groter en zichtbaarder.

Het is aan president Zuma, van wie op de 21ste mei de tweede en laatste ambtstermijn van start gaat, om uit te maken hoe zijn partij dat aanpakt. Nu het oude “pap, vlees en gravy”-scenario, de hemel op aarde voor iedereen, met elke avond een volle kop mede, onwerkbaar gebleken is, moet hij oppassen niet in het 'bafana bafana'-scenario te vervallen, genoemd naar de nationale voetbalelf, bekend voor veel gedribbel en weinig doelpunten. Het ANC heeft de volgende vijf jaar nogmaals afspraak met de geschiedenis.

Dit artikel verscheen op 10 mei 2014 bij www.uitpers.be: Verkiezingen in Zuid-Afrika, barsten en breuken

reacties

Eén reactie

  • door Charles ouvry op dinsdag 13 mei 2014

    Klare taal graag…..

    en dit verkrijgt men door op elke verkiezing wereldwijd onze Vlaamse “politieke etiketten” te kleven...

    En alhoewel er zich in ZA een 30-tal partijen aanboden volstaat het een paar politieke families te bekijken. Beperkt men zich tot de top 3 dan botst men onmiddellijk op de klassieke tegenstelling arbeid/kapitaal….

    Starten we met de kleinste van de drie, de “Economic Freedom Fighters”. Vreemd voor ons, een 7 maanden oude partij die wij hier niet kennen, of wiens gelijke hier niet meer bestaat, met een nog vreemdere naam. Deze naam wil beklemtonen dat zij de fakkel opnemen waar het ANC hem heeft laten vallen. Ze verwijzen zo naar het ANC “Freedom Charter” waarbij zowel inzake de strijd tegen de raciale als de economische apartheid nog heel wat werk voor de boeg ligt. De “onvoltooide revolutie” als het ware….. Helaas moet ik alles onderschrijven wat in het artikel over deze partij staat (behalve “de verkeerde antwoorden” want het zijn net de antwoorden van het ANC Freedom Charter). En alhoewel dit allemaal waar is dit tevens makkelijk meehuilen met de scheldtirades van de rechtse wolven. De EFF is inderdaad een radicaal linkse populistische partij onder leiding van een “kleine Zuma” die zichzelf als een nieuwe Chavez ziet maar het is wel de enige die een vrijwel foutloos verkiezingsparkoers reed en uit het niets in één ruk tot kingmaker uitgegroeid is. Het is niet voor niks dat Malema, na alle klachten over onregelmatigheden bij de verkiezingen, plots alles van de kaart veegt en het ANC met z’n overwinning feliciteert en de protesterende bevolking tot kalmte oproept. Staatsmanschap in spe? Of ook weer niet... Het is hem namelijk niet ontgaan dat 62,15 + 6,35 toevallig net iets meer is dan een 2/3de meerderheid die nodig is voor grondwetswijzigingen (zoals het ANC er al 17 doorgevoerd heeft om z’n streven naar een presidentiële éénpartijstaat te verwezenlijken). En nu al reeds boter bij de vis: of wat dacht je van z’n oproep aan het ANC om de landnationalisatie zonder compensatie door te voeren of z’n gelijktijdige oproep aan de DA om Zuma wegens corruptie af te zetten? En hun eisen leggen het socialisme opnieuw op tafel; http://effighters.org.za/documents/economic-freedom-fighters-founding-manifesto/ En ook de manier waarop ze die naar voor schuiven en verdedigen is om jaloers op te zijn. Niks defensief gewauwel, het is verfrissend hen vrank&vrij het socialisme te horen verdedigen! ‘k Heb het nooit gehoord of gelezen maar in mijn ogen is hun grootste verdienste de jeugd uit hun ANC apathie en cliëntelisme te halen. Politiek cliëntelisme, postjes en faveurkes uitdelen was ook bij ons het kenmerk van wat ooit de CVP-staat genoemd werd. Wel de EFF bracht een generatie terug op de been die begrepen heeft dat er gevochten zal moeten worden, hard en met orthodoxe en onorthodoxe methodes waarbij ze het ANC op hun weg zullen vinden en niet om hen voordelen in de schoot te werpen... De auteur stelt dat Malema aan een “onderklasse” appeleert maar ik zie een partij die de jeugd met zich heeft ( “A November survey by Ipsos showed 45 percent of EFF’s supporters were unemployed and 78 percent were under the age of 35”). en wel eens haas zou kunnen spelen voor een socialistische partij in oprichting. Helaas, opnieuw Malema! En symtomatischer kan het haast niet: John Pilger sluit z’n laatste interview met Mandela af over z’n Mercedes en z’n blanke bodyguards. http://www.countercurrents.org/pilger140713.htm En de continuiteit is gegarandeerd; ga hieronder eventjes naar de eerste lijntjes van de Hannibal Elector link. Over het triumviraat Malema/Mercedes/blanke body guards. Nu al…. In elk land hebben we wel een doorsnee liberale partij, hier in Zuid Afrika een rechtlijnige neoliberale partij, de Democratische Alliantie. De VLD zeg maar…. alhoewel Helen Zille in vele opzichten nu niet echt een Maggie De Block is…. Opnieuw mag het allemaal waar zijn wat in het artikel over de DA staat maar ik heb zelden een partij zichzelf zo in de voet zien schieten in een verkiezingscampagne. Het was mooi geweest door met Mamphela Ramphele van Agang een zwart gezicht op deze overwegend blanke rechtse coalitie te kleven maar wat is me dat een knoeiboel geworden en vooral; je blijft in verkiezingstijd toch mijlenver uit de buurt van figuren zoals Natie Kirsh of Bill Gates….. En dan verlies je je parlementaire (zwarte) leidster Ms. Mazibuko en moet je je nieuw stemmenkanon Mmusi Maimane (die zichzelf als de nieuwe Obama ziet) al verbranden…

    Maar geen probleem voor South Africa Inc., als je het land domineert kan je je ook twee partijen veroorloven en zo komen we bij de winnaar het ANC. Om dit hier te kennen moeten we nog eventjes wachten tot de NVA aan de vetpotten zal zitten: een nationalistische centrumpartij die een neoliberale economische politiek voert. Alleen zijn de ANC-boys er allemaal samen nog niet helemaal uit; de ene dag is het old school financiële en fiscale voorzichtigheid en orthodoxie en ‘s anderendaags drammen de voorstanders van een éénpartijstaat er een ander setje maatregelen door dat een staatsgestuurde economische ontwikkelingsstrategie in de hand zou moeten werken. Maar nooit wordt er geraakt aan de crony belangen van de nieuwe zwarte elite. Uiteraard komen de belangen van hun broodheren niet eens in de picture!

    M’n dank gaat uit naar Mmusi Maimane; hij vestigde m’n aandacht op iets dat ik dagelijks kon opmerken in de verkiezingen maar waar ik zelf geen systeem in zag; waar de EFF de jeugd aanspreekt vertikt het ANC ook maar iets over de toekomst te zeggen en verwijst steeds, op het ridicule af, naar het verleden! “Doe het voor Mandela” (gaan stemmen, stemmen voor het ANC, niet breken met het ANC), het icoontje van het ANC op de verkiezingsbulletins was ook al een afbeelding van Mandela en op z’n laatste verkiezingsmeeting riep Zuma op te stemmen voor “Nelson Mandela, Oliver Tambo en Chris Hani”….. Zij hebben namelijk “a very good story to tell”..... Toch even kort natrekken wat er daar na 20 jaar ANC-bewind van over blijft. Patrick Bond in http://www.pambazuka.org/en/category/features/91663

    Maar waar hij naar toe wil zie nu al, net na de verkiezingen. Twee citaten uit de ZA pers:

    “South African President Jacob Zuma promised on Saturday to push through business-friendly reforms, signaling he would use a sweeping election victory to pursue economic growth in the face of leftist opposition.”

    “The commission is no longer empowered to investigate the role played by government departments or agencies.” Tot zover het onderzoek naar de politiemoorden in Marikana!

    En ook bij dit laatste aansluitend een ooggetuigeverslag over deze “geslaagde” verkiezingen. ‘t Zal wel aan mij,of aan die journalist, liggen dat het apartheids Zuid Afrika nooit ver weg lijkt….. http://www.dailymaverick.co.za/article/2014-05-07-hannibal-elector-from-malema-to-mayhem-a-south-african-election-day-odyssey/#.U3EsVfl_vvh

    Verandering zal er hoe dan ook moeten komen en het ANC is een gevestigde machtspartij die “stabiliteit” hoog in z’n vaandel voet en zo ook Zuma z’n opvolger (althans zo schotelt hij zich voor in businessmiddens) de huidige vice ANC voorzitter Cyril Ramaphosa. “As founder of the miners’ union NUM, co-founder of COSATU in 1985 and leader of the 1987 miners’ strike, Ramaphosa was one of the most prominent representatives of black trade-unionism. Yet, following his failure to be elected as ANC vice-president in 1994, he seamlessly went on to build a business empire, using his ANC political connections. According to a recent investigation prompted by his candidacy for the ANC’s vice-presidency, Shanduka, the company set up and owned by Ramaphosa, has a significant stake in 22 companies, including a 100% stake in MacDonald’s South-African franchise and a 70% stake in the Coca-Cola franchise. But what is even more significant is that the former miners’ union leader should also have a large stake in Lonmin, the company which owns the Marikana mine, as well as in four other coal and diamond mining companies, and that he should sit on the boards of Lonmin, Standard Bank and SABMiller (a multinational brewery company).”

    Maar de strijd voor economische bevrijding is wel degelijk bij de vakbonden op gang gekomen en wordt nu op een ernstiger manier aangevat. De grootste vakbond van Afrika,de NUMSA, bond het ANC de bel aan en werkt aan de gestructureerde opbouw van een socialistische partij. http://www.numsa.org.za/article/resolutions-adopted-numsa-special-national-congress-december-16-20-2013/

    En waar zij terecht het ANC als”lost game” beschouwen is dit niet zo voor COSATU; http://terrybellwrites.com/2014/05/11/voting-is-over-new-battles-begin/

    Net daar moet een nieuwe Economic Freedom Fighters partij in het kwadraat ontstaan en de volgende verkiezingen zullen op een andere manier gevoerd worden als het ANC zich echt bedreigd zal voelen. Denk eerder Mugabe en Zimbabwe. Nu al is het geen lachertje oppositie te voeren in deze éénpartijstaat zoals blijkt uit onderstaand getuigenis; https://www.facebook.com/abahlalibasemjondolo/posts/750813701615551

    De tijd dat het ANC, als een soort CVP-staat op steroïden, de meerderheid van de Zuid Afrikanen kon bekoren ligt al ver achter ons. Nu kregen zij slechts 11.436.921 stemmen, of 36,39 % van de stemgerechtigden, achter zich…. de weg is dus nog lang, maar aan de funderingen wordt druk getimmerd….

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties