Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu

De Oekraïne-crisis: een historische terugblik

Al enige maanden domineert Oekraïne het nieuws. De ‘pro-Europese’ betogingen in Kiev (en Lviv) begin 2014 mondden op voor ons troebele wijze uit in een brede en diffuse volksopstand, waarin extreem-rechts een steeds grotere rol bleek te spelen. De huidige protesten in het oosten komen echter uit dezelfde onmin voort als de eerste volksopstand in het westen.
zondag 11 mei 2014

DeWereldMorgen.be

Een van de dingen die in de berichtgeving van de afgelopen maanden het meest frappeert, is het historische vacuüm waarin de gebeurtenissen worden gepresenteerd en gesitueerd. Vrijwel iedereen lijkt vergeten dat tien jaar geleden, in 2004, Oekraïne al eens het toneel was van een van de grootste revoluties uit de recente Europese geschiedenis: de Oranjerevolutie.

Zo’n twintig procent van de Oekraïense bevolking nam destijds deel aan protesten die werden ingegeven door verkiezingsfraude, een wijdverbreide cultuur van corruptie en een groeiende elite van oligarchen. De maat was voor een deel van de bevolking meer dan vol. Een grootschalige volksopstand was het gevolg.

Ontmanteling

Hoe is het destijds zo ver gekomen? Om die vraag te beantwoorden moeten we een stuk terug in de geschiedenis. Net na de val van de Sovjet-Unie stond Oekraïne er redelijk goed voor. Tijdens de Sovjet-periode had iedereen toegang tot gezondheidszorg en was er kwalitatief hoogstaand en toegankelijk onderwijs.

Het resultaat was een relatief gezonde, goed opgeleide bevolking aan het einde van de jaren tachtig, begin jaren negentig. Na de val van de Sovjet-Unie werd de oude, sociale infrastructuur in rap tempo afgebroken, voordat de nieuwe overheid volledig was geïnstalleerd en voldoende georganiseerd. De nieuwe centrale overheidsdiensten waren wel alomtegenwoordig maar opereerden weinig verantwoordelijk.

Dit resulteerde in een scherpe stijging van de criminaliteit, allerhande corruptie, een versmelting van de bestuurlijke macht met de private sector en een groeiende schaduweconomie. Bovendien ontstond er al vrij snel een gezondheidscrisis door de ontmanteling van publieke collectieve gezondheidsvoorzieningen en de snelle overgang naar een vrije markteconomie.

Braindrain

Het communisme van weleer maakte vrijwel direct plaats voor een nauwelijks gereguleerd kapitalisme. De oude elite uit de Sovjettijd eigende zich na de val van de Sovjet-Unie de meeste grondstoffen toe en controleerde belangrijke productiemiddelen. Deze ongecontroleerde liberalisering en privatisering zorgden al snel voor een grote ongelijkheid.

Van een echte middenklasse was al snel geen sprake meer. In de jaren negentig ging Oekraïne gebukt onder een economische crisis die aanhield tot 1998. In die periode was er sprake van een hoge werkloosheid. Met name hoogopgeleide vrouwen met werkervaring raakten plots hun baan kwijt. Velen van hen verlieten het land op zoek naar een betere toekomst elders.

Dit was het begin van een braindrain die nog altijd aanhoudt. Een van de centrale redenen voor de crisis van de jaren negentig was het plotse wegvallen van de diepe economische verbanden tussen de oude Sovjet-staten. Oekraïne werd gedwongen om zich economisch te heroriënteren.

Vanaf 1998 begon de economie weer aan te trekken. Deze groei had echter slechts een beperkt trickle-down effect: de vruchten van de toenemende welvaart konden niet door iedereen worden geplukt. Bovendien werden de extra inkomsten weinig efficiënt geïnvesteerd. Er ging bijvoorbeeld geen geld naar de publieke gezondheidsdiensten, ondanks het schrijnend tekort aan middelen.

Verkiezingen

Een deel van de bevolking, vooral Oekraïeners uit het Westen en het midden van het land, begonnen in 2004 serieus onrustig te worden. Ze keerden zich tegen de oneerlijke verkiezing van Viktor Janoekovitsj en eisten nieuwe verkiezingen. Veel mensen uit het oosten van land waren tegen de protesten gekant.

Uiteindelijk werden er, zoals geëist en ondanks de tegenstand, nieuwe presidentsverkiezingen uitgeschreven. Die nieuwe verkiezingen werden gewonnen door Viktor Joesjtjenko en Julia Timosjenko. Beiden hadden opgeroepen tot de protesten en genoten een grote aanhang onder de betogers uit centraal en West-Oekraïne.

In 2007 werden er parlementsverkiezingen gehouden. Ondanks de winst van de partij van Janoekovitsj wisten president Joesjtjenko en Timosjenko een meerderheid te halen in het parlement en vormden zij wederom samen een nieuwe regering.

Disfunctioneel

In 2008 besloot Joesjtjenko het parlement te ontbinden. Timosjenko zou te veel aanschurken tegen de oppositie. Daarbij zou zij voor een wet hebben gestemd gericht op de inperking van de macht van president Joesjtjenko. Uiteindelijk kwam er na enige tijd toch een nieuwe regering met Timosjenko. In 2010 keerde het tij en won Viktor Janoekovitsj alsnog de presidentsverkiezingen. Hij werd na massale protesten in het westen en het centrum van het land begin 2014 afgezet.

Vandaag zijn de voornaamste problemen in Oekraïne armoede, een disfunctioneel, niet-onafhankelijk juridisch apparaat en een falende gezondheidszorg. Daarnaast is er nog altijd sprake van een diepgewortelde cultuur van corruptie.

Welke krachten er precies hebben geleid tot de verspreiding van de protesten die zich ditmaal niet beperken tot het midden en het westen van het land, is op basis van de berichtgeving nauwelijks vast te stellen. Wel lijken de recente ontwikkelingen te passen in een breder continuüm van onvrede en ongelijkheid dat zijn oorsprong vindt in het begin van de jaren negentig.

De corruptie binnen de overheid en het niet-onafhankelijke rechterlijke apparaat hebben gezorgd voor een diep wantrouwen tegenover de overheid. Dit gevoel is mogelijk verder versterkt door een reeks weinig daadkrachtige regeringen die geen komaf wisten te maken met aanslepende problemen als corruptie en armoede.

Krachtenspel

De nieuwe overheid is mede vanwege dat wantrouwen tegenover de overheid, dat een lange voorgeschiedenis kent, niet in staat om de onrust te bezweren. Ze lijkt nauwelijks controle te hebben over de situatie en is het brandpunt geworden van een krachtenspel tussen twee grootmachten: de EU en Rusland. 

Rusland is er intussen in geslaagd om de Krim te annexeren. De Krim was overigens al een uitzondering binnen Oekraïne, vanwege haar grote autonomie als deelstaat en haar (historische) verwantschap met Rusland.

Het is niet onwaarschijnlijk dat de (dreiging van) de afschaffing van het Russisch als één van de officiële landstalen de spreekwoordelijke lont in het kruitvat aangestoken heeft voor de Russischtalige opstandelingen in het oosten en zuiden van Oekraïne.

Verzetshaarden

Momenteel probeert de overheid terug grip te krijgen op centrale verzetshaarden in het zuiden en het oosten, zoals Kramatorsk (wat volgens verschillende media zou zijn gelukt) en Marioepol. Haar ingrijpen lijkt vooralsnog een druppel op een gloeiende plaat, waarvan de temperatuur nauwelijks zakt, zo niet stijgt.

De roep om autonomie die uit verschillende hoeken klinkt, is immers ook onverenigbaar met centraal overheidsingrijpen. De opstandelingen willen in hoofdzaak meer autonomie, niet nog meer overheidsbemoeienis van de centrale regering in Kiev, waavan ze de legitimiteit betwisten. 

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

2 reacties

  • door Gaëtan Mertens op maandag 12 mei 2014

    Een goed idee om meer historische context te bieden over dit thema. Dit onderbreekt inderdaad in de algemene berichtgeving over Oekraïne. Maar ik denk wel dat het noodzakelijk is om het afspringen van het akkoord met de EU te bespreken als aanleiding voor de protesten.

  • door anoniem op woensdag 14 mei 2014

    Een mooi historisch overzicht, maar het gaat wel erg gemakkelijk voorbij aan het feit dat de huidige regering aan de macht is gekomen middels een (IMF) coup, m.b.v extreem geweld van Neo Nazis. Als die regering zich vervolgens zou gedragen als een regering van hooguit lopende zaken, then sowhat, maar deze regering blinkt uit in besluiten die ofwel extremistich neo-liberaal zijn, ofwel regelrecht de confrontatie zoeken, met het andere deel van hun eigen bevolking. Expres, wel te verstaan. Zo'n regering noemen we dan een Junta. Op 2 mei 1933 verklaarde Hitler de oorlog aan de vakbonden. Op 2 mei 2014 werd er in Odessa een vakbondsgebouw in de brand gezet, met tientallen doden tot gevolg. Degenen die konden ontsnappen, werden buiten doodgeknuppeld of gewurgd. Degenen die daaraan konden ontsnappen, werden gearesteerd. Van de aanvallers is niemand gearesteerd. Ook de uitlokkers, die met hun neus op youtube staan,en openlijk met hun schiettuig tussen politieagenten door lopen, zijn niet gearresteerd. De politieagenten evenmin. Ik vrees dus dat er wel meer aan de hand is dan onvrede over corrupte politici. Overigens Julia Timoschenko was ook corrupt. Zij heeft de schuld van ongeveer 5 miljard vernegenvoudigd naar 45 miljard. Haar opdrachtgevers, de Westerse bankiers, zullen daar wel blij mee zijn geweest. Janoekovich heeft daar vervolgens 'maar' 5 miljard bovenop gelegd. De bevolking heeft daar niets van gezien, maar heeft nu wel eeuwige schuldslavernij. (how convenient) Ook de democratie kan nu vervangen worden door de decreten van het IMF. Dit is een coup. De zoveelste. Georkestreerd door onze Westerse olichargen.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties