about
Toon menu

'Zolang er armoede is, zal er prostitutie zijn'

Europa pleitte er onlangs voor om klanten van sekswerkers in de hele Europese Unie te bestraffen. Hoe kijken de prostituees zelf tegen dat voorstel aan?
maandag 21 april 2014

Als prostituee je brood verdienen, het houdt risico's in. Prostituees zijn in tachtig procent van de gevallen door een gewiekste mensenhandelaar naar een raam gelokt en lopen twaalf keer meer kans om te overlijden tijdens hun werk. Van de sekswerkers wordt vijfenzestig procent al eens door een pooier verkracht, en heeft negentig procent kans op post-traumatisch stresssyndroom. Geen wonder dat negen op de tien sekswerkers onmiddellijk zouden stoppen. Als ze die kans tenminste hadden.

Verontrust door die cijfers zette het Europees Parlement op woensdag 26 februari het licht op groen voor een strengere aanpak van prostitutie. In een resolutie roept de EU de lidstaten onder andere op om mensenhandel strenger aan te pakken en om de klanten van sekswerkers te bestraffen.

Dat zogeheten 'Scandinavische model' is in Zweden, IJsland en Noorwegen al jaren in voege. In Frankrijk werd een soortgelijke maatregel onlangs goedgekeurd door de kamer. In ons land reageerden belangenorganisaties en beleidsmakers ontstemd, Antwerps schepen van sociale zaken Liesbet Homans op kop. Europa houdt geen enkele rekening met prostituees die uit vrije wil in het vak zijn gestapt, klinkt het.

Het huidige Belgische juridisch systeem staat dan ook een andere aanpak voor : mensensmokkel, mensenhandel en de uitbuiting van anderen zijn illegaal, maar prostitutie is op zich geen overtreding voor de prostituee en ook niet voor de klant.

De meeste Belgische Europarlementariërs zijn voorstander van dat gedoogbeleid. Enkel onze Christendemocratische fractie in het Europees parlement, stemde unaniem voor de resolutie. Ook de bevoegde minister, Joëlle Milquet (CDH), kan zich in de resolutie vinden. 'De minister volgt de resolutie inderdaad in grote lijnen. Haar kabinet heeft vorig jaar trouwens nog een internationale conferentie over prostitutie en mensenhandel georganiseerd,' zegt haar woordvoerder Ingrid Van Daele. Toen pleitte de minister voor een strengere aanpak van prostitutie en haalde ze het voorbeeld van Engeland aan, waar de klant wordt geresponsabiliseerd. Maar in de verklaringen van minister Milquet, noch in het omvangrijke rapport dat aan de basis lag voor de resolutie, komen de sekswerkers zelf aan het woord. Daarom trok DeWereldMorgen naar het Antwerpse Schipperskwartier.

Nine to five achter het raam

'Europa mag in Antwerpen komen kijken,' zei schepen van sociale zaken Liesbet Homans in een opiniestuk dat zich kantte tegen de resolutie. En inderdaad, de paar Antwerpse straten waar de raamprostitutie gedoogd wordt, liggen er op een doordeweekse namiddag opvallend netjes bij. Een politiewagen rijdt rondjes in een gezapig tempo, de agenten slaan af en toe een praatje met een prostituee. Toch is de sfeer beklemmend. Iedereen is daar met een welbepaald doel, de haastige voorbijgangers ontwijken elkaars blikken. De meisjes glimlachen vriendelijk, wuiven af en toe naar voorbijgangers, al zijn sommigen ook permanent vastgekleefd aan hun smartphone.

Michèle staat voor haar raam te roken, in een korte zwarte jurk en lange zwarte laarzen. Ze wijst naar de straat. 'Dat zijn nu de vaste wandelaars, zie. Ik zie elke dag dezelfde mensen voorbijkomen. Ze komen kijken of wij er nog zitten.'

Ze wenkt ons binnen in haar kleine kamertje, modern ingericht en comfortabel. 'Ga maar op het bed zitten, dat praat makkelijker.' Tijdens het gesprek steekt ze de ene sigaret na de andere op. 'Kijk, metalen asbakken. Dat is verplicht, door de uitbaters en door de stad. Tegen het brandgevaar.'

Michèle wil maar al te graag over de resolutie praten. 'Pure broodroof is het! Mijn klanten bestraffen. Ik doe dit werk uit vrije wil, om mijn gezin te onderhouden. Ik heb kinderen en mijn man heeft gezondheidsproblemen.'

'Waarom ik met dit werk begonnen ben? Ik werkte eerst in een rendez-vous-plek, ik nam de telefoons op en stelde de meisjes voor aan de klanten. Mijn toenmalige vriend was nogal achterdochtig, hij verweet me altijd dat ik soms ook voor hoer speelde. Daar was niets van waar!'

Tot ze haar vriend met haar beste vriendin in bed betrapte. Toen knapte er iets. 'Ik dacht: je verwijt me al zolang dat ik een hoer ben, wel nu ga ik het echt doen. Ik wist een beetje hoe de zaken in elkaar zitten, dat maakte het makkelijker om die stap te zetten. Toch ben je er niet goed van, die eerste keer. Nu ben ik het gewoon, ik zit al zo lang in het vak.'

Elf jaar al werkt Michèle in het schipperskwartier, elke weekdag. Nine to five, achter een raam in een gloednieuw gebouw dat wordt verhuurd door particulieren. 'Ik zit hier graag. Alles is proper en ruim. En er is een klusjesman die voor alles zorgt.'

Ze zou het niet anders willen, zegt ze. Ook daarom vindt ze de klant bestraffen een slecht idee. 'Ik wil de klant kunnen zien, inschatten of het veilig is. Hier achter mijn raam heb ik direct contact met de mensen. Ik wil geen afspraken maken via het internet en dan iemand thuis ontvangen die ik nog nooit heb gezien. Trouwens, mijn kinderen weten niet wat ik doe. Niet dat ik me schaam, maar ik ga dat nu niet vertellen. Ze zijn volop in de puberteit en ik ben bang dat ze het tegen mij zouden gebruiken. Mijn man weet het wel.'

De laatste jaren is het werk er sowieso al niet makkelijker op geworden, vindt ze. Klanten hebben steeds vreemdere eisen. 'SM is al lang in trek, en dat doe ik ook. Maar de fantasieën van de klanten worden steeds extremer. Dat komt ook door het internet, denk ik. Ik heb klanten, die willen behandeld worden als een volwassen baby. Dan moet ik hen een pamper aandoen, en talkpoeder op hun poep strooien. Moeilijk om dan niet in de lach te schieten, hoor. O, en poep- en plasseks, daar wordt ook vaak om gevraagd. Maar dat doe ik niet. Iedereen moet zijn eigen keuze maken, maar ik trek de grens bij anaal.'

Concurrentie uit het Oosten

Dan is er nog de concurrentie van de meisjes uit het voormalige Oostblok. 'Veel contact heb ik niet met hen, ze werken vooral 's nachts. Die meisjes zitten vaak vast in een circuit van mensenhandel. En ze werken onder de prijs, want in hun land is twintig euro veel meer waard dan hier. Daarom gaan ze ook in op extreme eisen, voor weinig geld. Ik kan die meisjes zelf niet echt iets kwalijk nemen, want ze zitten meestal vast aan een pooier. Maar toch, het maakt het er niet makkelijker op.'

Zeker niet in tijden van economische crisis. 'Ja, dan letten de klanten daar op: waar krijg ik het meeste voor het minste geld. Maar die Oost-Europese meisjes maken de business kapot voor mensen die op een serieuze manier hun boterham willen verdienen. Je hoort het hier vaak zeggen: Europa heeft ons niet veel goeds gedaan.'

Sommige klanten komen Michèle vragen of ze het niet wil doen voor twintig euro. 'Je zit toch niets te doen, en hiernaast kost het ook maar zoveel, zeggen ze dan. Maar dat doe ik niet, ik ga nog liever zonder geld naar huis, dan onder de prijs te gaan. Hoe moet ik mijn kamer dan betalen? Die kost zeventig euro per dag. Nee, ik verlaag mijn prijs niet: vijftig euro, niet meer en niet minder.'

'Zonder condoom, daar vragen er ook veel naar. Niet moeilijk, want je kan dat overal krijgen.' Ze neemt er Het Laatste Nieuws bij, en bladert driftig door de zoekertjes. 'Zie! Pagina's vol seksadvertenties: PZC, pijpen zonder condoom, het staat er vol van. En op het internet is het nog erger!' Ook dat doet Michèle nooit. 'Ik heb geen zin om iets op te lopen. Niet alleen hiv, maar chlamydia bijvoorbeeld, dat is ook gevaarlijk!

Kijk, daar in mijn badkamer heb ik een poster gehangen.' Een grote poster met alle informatie over verschillende soa's, om de klant te waarschuwen. Chlamydia kan leiden tot onvruchtbaarheid en bekkenontsteking, staat er in grote, rode letters.

'Van m'n klanten moeten ze afblijven'

Ondanks de moeilijke omstandigheden, zit Michèle nooit zonder werk. 'Omdat ik al lang in het vak zit, heb ik mijn vaste klanten. Veel weduwnaars zijn dat, of oudere mannen die hun vrouw niets durven vragen. En mannen die nog bij hun moeder wonen en te verlegen zijn om vrouwen te versieren. Sommigen beschouwen mij een beetje als een lief, ze brengen soms cadeautjes mee voor mij. Ik kijk ook niet voortdurend op de klok, geef mijn klanten de tijd, stel ze op hun gemak. Je bent met mensen bezig, niet met robots.'

'Zij zijn natuurlijk ook bang voor die resolutie. Er zijn er een paar die tegen mij zeggen, dat ze me dan meer gaan betalen om bij hen thuis langs te komen. Of sommigen zeggen dat ze alle boetes willen betalen. Maar dat zijn de mensen die het zich financieel kunnen permitteren.'

We worden onderbroken door geklop op het raam. Geen klant, maar Marijke. Een Nederlandse van een stuk in de vijftig, extreem hooggehakt en kortgerokt. Ze komt haar lunch halen, een slaatje dat ze bij Michèle in de koelkast had gestoken. 'Ja, die wet! Vreselijk is het. Ik doe dit werk al jaren, uit vrije wil. Van m'n klanten moeten ze afblijven!'

De politiek kan zich beter met andere zaken bezighouden, vindt ze. 'Dat ze ervoor zorgen dat het hier allemaal goed geregeld is. Geen criminaliteit meer in de buurt. Ik ben er ook erg voor om meisjes pas vanaf 21 jaar te laten werken. Meisjes van achttien zijn gewoon nog niet rijp genoeg. En als ze er nog erg jong uitzien, trekken ze ook nog eens pedofiele types aan.'

Marijke merkt nu al de gevolgen van de veranderende wetgeving in Frankrijk. 'In het weekend komen er veel Noord-Fransen. Die komen hier wat rel schoppen en dat zorgt natuurlijk voor overlast.'

Over de samenwerking met de politie en het stadsbestuur zijn beide dames wel tevreden. 'Ze zijn niet tegen ons, ze beseffen ook wel dat prostitutie niet uit te roeien is. En ze verdienen ook wat aan ons, hoor. De raamtaksen zijn hier erg hoog.'

Marijke wil nog iets kwijt, voor ze op haar hakken terug naar haar eigen raam waggelt. 'We hebben misschien een abnormale job, maar leiden verder een normaal leven. Veel dames doen dit werk gewoon om hun kinderen een betere toekomst te geven.'

Prostitutie en armoede

Michèle en Marijke hebben geen pooier en zijn naar eigen zeggen uit vrije wil sekswerker geworden. Dat is voor het grootste deel van de prostituees anders. Hoe kijken die meisjes tegen de resolutie aan? Michèle had ons gewaarschuwd: 'Oei, ja, die gaan niets willen zeggen. Ze worden in de gaten gehouden door de loopjongens van hun pooier. Als hun tijd niets opbrengt, krijgen ze onder hun voeten.'

Het is inderdaad moeilijk om die meisjes aan de praat te krijgen. Telkens worden we afgewimpeld, in bitse, korte zinnen: 'Go to another girl', 'My boss will be angry', 'No talking, only sex'.

Alleen Anna wil wel even praten. Vier jaar geleden reisde ze van de Dominicaanse Republiek, recht naar het Schipperskwartier. 'Het valt hier wel mee. De klanten zijn meestal vriendelijk.' Of ze van de resolutie heeft gehoord? 'Ja, zoals in Frankrijk. Ik hoop dat het hier blijft zoals het is. Anders moet ik op straat. Dat is gevaarlijk, en veel te koud. Je bent toch niet aan het filmen?' Vraagt ze en klapt haar raam dicht.

Om de prostituees die in het vak gedwongen zijn toch een stem te geven, praten we met Patsy Sörensen, directeur van Payoke, centrum voor slachtofferhulp bij mensenhandel.

'Die resolutie is echt geen goede zaak. De prostituees worden in dat document neergezet als arme slachtoffers. Dat is makkelijk, want die meisjes zijn natuurlijk vaak niet mondig of worden niet gehoord…. Het idee om klanten te bestraffen is onrealistisch, hypocriet en naïef.'

Nochtans lijkt zo'n strenge aanpak in Zweden wel te werken. Daar is het al sinds 1999 verboden om seks te kopen. Sinds dat jaar is het aantal straatprostituees met de helft verminderd, de smokkel verloopt in de richting van andere landen en het fenomeen van internetprostitutie is minder groot dan in de buurlanden.

Al zijn er evengoed onderzoeken die dat goednieuwsverhaal tegenspreken: veel van de prostitutie gaat ondergronds en sukkelt daardoor uit de statistieken.

'De situatie in Zweden is echt anders dan hier. De meeste meisjes daar komen bijvoorbeeld uit de Baltische staten. Bij ons zijn er veel meer Oost-Europese en Afrikaanse meisjes, vaak het slachtoffer van mensenhandelaars.' Een Zweeds model kan je niet zomaar implementeren in alle landen; elk land heeft zijn eigenheid en heeft een eigen aanpak nodig,' volgens Patsy Sörensen.

Payoke vreest dat het voor prostituees nog gevaarlijker werken wordt, als de klant wordt beboet. 'Door zo'n voorstel worden prostituees gecriminaliseerd. Veel klanten zullen ook afgeschrikt zijn, waardoor alleen de meest roekeloze blijven komen.' zegt Patsy. Haar vermoeden wordt bevestigd door een recent persbericht van Strass, de Franse vakvereniging voor sekswerkers. Sinds de wet op het bestraffen van klanten, is het geweld tegen prostituees alleen maar toegenomen, stelt de beweging.

'Bovendien,' vindt Patsy, 'als de klanten wegblijven, kunnen de prostituees hun schulden aan de pooiers en de mensenhandelaars niet meer afbetalen, waardoor ze nog dieper in de armoede wegzakken.'

Dat de resolutie ook zegt dat de lidstaten beter moeten samenwerken in de strijd tegen mensenhandel, stelt haar niet gerust. 'Ja, dat zegt Europa al jaren, maar in de praktijk merken we dat er niet veel structureel geld wordt vrijgemaakt. Payoke is bijvoorbeeld nog niet volledig gesubsidieerd.'

Wat zou dan wel degelijk beleid zijn? 'Niet de klant bestraffen, in ieder geval, dat is veel te makkelijk. De overheid moet zich focussen op de criminelen en de pooiers die de meisjes uitbuiten, zodat ze het geld dat ze verdienen ook zelf kunnen houden.'

'Het is ook erg belangrijk om de exit uit de prostitutie makkelijker te maken. Zorgen voor goede opvang, conflictbemiddeling, scholing, ... Maar dat is structureel werk, dat gaat langzaam en kost veel geld.'

'Trouwens,' voegt Patsy er nog aan toe. 'die resolutie gaat helemaal voorbij aan de kern van de zaak. Prostitutie is onlosmakelijk verbonden met armoede. Mensen die arm zijn, proberen te overleven. Soms is het verkopen van hun lichaam hun enige middel om geld te verdienen.'

'Zolang er armoede is, zal er dus prostitutie zijn. Wij pleiten er voor om een heel ander soort debat te voeren. Een debat dat gaat over armoedebestrijding, over de grenzen heen en in alle lagen van de maatschappij. Dan geef je de vele sekswerkers die eigenlijk willen stoppen, een eerlijke kans.'

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.