about
Toon menu

De moord op de Burundese premier Louis Rwagasore

Spectaculaire archiefdocumenten over de Belgische hand in de misdaad
zondag 13 januari 2013

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

De moord op de Burundese premier Louis Rwagasore

Spectaculaire archiefdocumenten over de Belgische hand in de misdaad

“La vérité passe par le feu mais ne brûle pas”

Burundese spreuk

1 juli 2012: Burundi viert de 50ste verjaardag van zijn onafhankelijkheid. In aanwezigheid van prins Filip en prinses Mathilde organiseert de Belgische ambassadeur een grootse receptie in hotel Tanganika, te Bujumbura. Informeel is hierover Burundees ongenoegen te horen: uitgerekend op die plek is op 13 oktober 1961 de charismatische eerste premier van Burundi, prins Louis Rwagasore, vermoord. Met medeplichtigheid van hooggeplaatste Belgen, daar zijn veel Burundezen van overtuigd. Vandaag blijkt die rol onweerlegbaar uit archiefonderzoek. De moord was het werk van Burundezen en enkele Grieken, maar op de achtergrond vervulde het Belgische koloniale bestuur een hoofdrol. In dit verhaal duiken bovendien enkele tenoren uit de vaderlandse geschiedenis op die ook al in het verhaal over de moord op de Congolese premier Lumumba prominent aanwezig waren: minister van Buitenlandse Zaken Paul-Henri Spaak en zijn kabinetsmedewerker Etienne Davignon fungeerden als brandweermannen, terwijl koning Boudewijn de rol van stoorzender op zich nam. Een terugblik op een misdaad met grote gevolgen, want de verdwijning van de nationalist Rwagasore, die in Burundi Tutsi en Hutu wist te verenigen, ruimde baan voor etnische spanningen die nadien zouden ontaarden tot massamoord en etnische zuiveringen.

De dekolonisatie van Congo, Burundi en Rwanda, in de jaren 1958-1962, blijft een bron van opmerkelijke geschiedenislessen. Want de overgang van het Belgische bestuur van Centraal-Afrika naar lokale regimes waarbij Brussel een stevige vinger in de pap hield, verliep in een crisissfeer. De kortzichtige Belgische elite had nagelaten het postkoloniale tijdperk voor te bereiden en werd onverhoeds geconfronteerd met Afrikaanse nationalisten die dreigden de koloniale kroonjuwelen (Union Minière) in te pikken. Het establishment, dat zijn wezenlijke belangen bedreigd zag, reageerde met alle middelen. Militaire interventies, steun aan secessies, omkoperij, chantage, moord: niets lieten de grote koloniale maatschappijen, de opeenvolgende Belgische regeringen en de monarchie onverlet om volgzame zwarte bewindvoerders aan de macht te helpen.

Het verhaal van de omverwerping van de Congolese regering en de moord op premier Lumumba is inmiddels geschreven. Voor Rwanda is nog veel onderzoek te verrichten. In dat landje hebben de Belgen de tegenstellingen tussen Hutu en Tutsi aangewakkerd en uitgebuit om onder de vlag van de ‘democratische Huturevolutie’ een dociel bewind aan de macht te kunnen brengen. Zo is mee de basis gelegd voor de etnische conflicten in dat land, met als dieptepunt de genocide van 1994. Colette Braeckman, journaliste van Le Soir, schreef hierover lezenswaardige analyses, maar diepgravend archiefonderzoek moet nog gebeuren.[1] Wat Burundi betreft, is er echter een doorbraak, dankzij een veertigtal documenten die in de Britse National Archives in Londen worden bewaard.

De National Archives bevatten documenten van en over gezaghebbende bronnen – het parket van Brussel, procureur des konings Raymond Charles en de Britse ambassadeur in Burundi James Murray – die onomstotelijk aantonen dat de Belgische voogdij een rol speelde in de moord op Louis Rwagasore, de eerste premier van Burundi. Een moord met grote politieke gevolgen. Want prins Rwagasore, de zoon van de koning, verenigde rond de monarchie Hutu en Tutsi en hield de Burundese natie uit de spiraal van etnisch geweld die in buurland Rwanda dood en vernieling zaaide. Zijn eliminatie wakkerde de etnische spanningen aan en hielp het land afglijden naar massamoord, etnische zuiveringen en burgeroorlog, die de afgelopen decennia honderdduizenden mensen het leven kostten. Vooraf toch even een korte chronologie.

Chronologie

  • 1916: België verovert Rwanda en Burundi op het Duitse leger.
  • 1946: De VN beslist dat Rwanda-Burundi een voogdijgebied van België wordt.
  • [30 juni 1960: Onafhankelijkheid van Congo.]
  • [17 januari 1961: Moord op de Congolese premier Patrice Lumumba.]
  • 18 september 1961: Verkiezingen voor het Burundese parlement, in de aanloop naar de onafhankelijkheid, gepland voor 1 juli 1962. Verpletterende verkiezingsoverwinning van de nationalist Louis Rwagasore en zijn partij UPRONA (Unité et du Progrès National).
  • 28 september 1961: Rwagasore, 30 jaar oud, wordt eerste minister van Burundi.
  • 13 oktober 1961: Moord op Louis Rwagasore.