Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Over het schrappen van een woord uit ons vocabularium

De Morgen zal het woord 'allochtoon' niet langer in de mond (en in de pen) nemen. De kernvraag is, zo schrijft Wouter Verschelden in zijn redactioneel standpunt in De Morgen, of men per definitie aan goede journalistiek kan doen wanneer de term 'allochtoon' deel uitmaakt van het vocabularium dat dagelijks in de kranten verschijnt. Maken journalisten zich dan niet al meteen schuldig aan het inkleuren van het nieuws?
dinsdag 25 september 2012

DeWereldMorgen.be oppert echter dat het een illusie is te geloven dat er überhaupt neutrale woorden bestaan. Nu is het natuurlijk zo dat woorden hun oorsprong vinden in een sociaal-historische context, die ook telkens gekleurd wordt door een ‘contemporain’ ethisch discours.

In die zin is het maar de vraag of de 'kleuring' van het woord 'allochtoon' nog past bij de huidige maatschappelijke dynamieken en aspiraties. Het woord 'allochtoon' betekent letterlijk: “van een andere aarde/gebied afkomstig zijnd". Het werd in 1971 ingevoerd als een eufemisme voor het eerder gangbare 'immigrant'.

Echter, in die context van migratie wordt het ambigue. Het is verre van duidelijk hoe lang een nieuwkomer 'vreemdeling' blijft. Welke maatstaven worden hier gehanteerd? Er wordt geworsteld met de notie generaties - we spreken over 1ste of 2de generatie allochtonen.

Vandaag, in een groeiend intolerant discours, geeft het woord vooral  uitdrukking  aan het unheimliche van de vreemdeling,  als zou hij een onaangepaste indringer in de maatschappij zijn. Het is duidelijk dat op die basis de notie 'allochtoon' meteen haar relatieve beginnersneutraliteit heeft verloren.

'Allochtoon' wordt vandaag overwegend geassocieerd met 'probleemgroep'. Er lijkt een angst te circuleren, dat met het afschaffen van de term 'allochtoon' deze problemen met hen mee in de doofpot worden gestopt. Maar hoe werkelijk - feitelijk -  is, bijvoorbeeld de relatie tussen allochtonen en groepen oproerhitsers? Cijfers geven aan dat dit om een minderheid gaat.

Bovendien lezen we over rellen die door mensen van verschillende afkomsten worden gestart. Het echte probleem met de term is tweeërlei. Door vingerwijzing naar 'de allochtoon' laten we amokmakers geloven dat hun afkomst, veeleer dan hun grensoverschrijdend gedrag, het probleem is.

Ook scheren we door de impliciete associatie van de term, amokmakers en 'verantwoordelijke burgers van andere origine' over één kam. Verantwoordelijke 'allochtone burgers' worden daardoor bevreemd van hun affiniteit met die samenleving. 
Voor ons gaat de fundamentele kwestie dan ook niet alleen over een term, altijd een beetje constructie, maar over hoe wij als samenleving verantwoordelijkheid willen nemen.

Wanneer we ons als burgers engageren in een samenleving - en hier speelt dan niet langer de identiteit -  wil dit zeggen dat we afspraken maken met elkaar, en dat we een gedeelde verantwoordelijkheid dragen om die afspraken na te komen. Indien dit niet gebeurt, spreken we mensen op hun gedrag aan in plaats van op hun huidskleur of afkomst.

Het schrappen van het woord 'allochtoon' hoeft in die zin niet te leiden naar een meer laisser faire-samenleving. Waar het om gaat, is al het grensoverschrijdende gedrag aan te spreken, ook datgene wat door onze relatieve 'in-groep' wordt vertoond.

Hierin ligt, wellicht, ook onze verantwoordelijkheid als burgers: om op constructieve wijze met situaties van conflict te kunnen omgaan, als een uitdaging om telkens weer creatief de fundamenten voor een leefbare samenleving te bedenken.

Karen De Looze, Nicole Note en Pieter Meurs

Karen De Looze, Nicole Note en Pieter Meurs zijn onderzoekers bij het Centrum Leo Apostel aan de VUB, maar schreven dit stuk in eigen naam.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

7 reacties

  • door J. Blommaert op dinsdag 25 september 2012

    Ik heb een uitgesproken voorkeur voor 'wetsovertredend' en een uitgesproken hekel aan 'grensoverschrijdend' als het over 'gedrag' gaat. In een samenleving die zich op de Verlichting beroept hebben we wetten die de samenleving organiseren, en is wat niet onder de wet valt een ruimte van vrijheid. We kunnen dat leuk vinden of niet, maar dat is hoe wij onze samenleving hebben georganiseerd en hetgeen ons hier rechtszekerheid geeft. We zijn immers allemaal gelijk voor de WET, niet voor eender welk ander geheel van normen of verwachtingen.

    Men vergeet nogal snel dat een van de grootste overwinningen van het Vlaams Blok net die verschuiving is van door de wet gereguleerd gedrag naar 'door de Vlaamse waarden en normen' gereguleerd gedrag. Vandaar de hoofddoeken en dergelijke. En vandaar de GAS boetes en andere vormen van informele justitie die tegen alle regels van een rechtstaat indruisen. We geven je een boete omdat je 'hinder' veroorzaakt. Word dus beter maar niet geboren he mensen, want iedereen kan wel eens 'hinder' veroorzaken voor een ander.

    Let dus even goed op met het gebruik van 'grensoverschijdend' als met het gebruik van 'allochtoon' alstublieft.

    • door Pleimion op dinsdag 25 september 2012

      Wat de eerste alinea betreft, geef ik u volmondig gelijk, maar bij de tweede alinea volg ik helaas niet meer. Enerzijds neemt u het op voor wetten die de samenleving organiseren, maar GAS-boetes ontlenen opeens hun gezag aan 'Vlaamse waarden en normen', wat die ook mogen zijn. U noemt GAS-boetes 'informele justitie', alsof gemeenten precies zoals in de Far West naar goeddunken mogen beslissen wie ze erbij lappen en wie niet. Vijf seconden googelen hadden u kunnen leren dat de gemeentelijke administratieve sancties ingevoerd zijn bij wet van 13 mei 1999. Tenzij het Grondwettelijk Hof al dertien jaar ligt te slapen, is daar dus niets aan dat tegen 'alle regels van de rechtstaat' indruist. Wat die hoofddoeken betreft, is het dan nog maar de vraag of zevende-eeuwse normen uit het Nabije Oosten zoveel beter zijn dan 'Vlaamse normen'.

      • door Nora op woensdag 26 september 2012

        Het is niet omdat de gemeentelijke administratieve sancties bij wet zijn ingevoerd dat ze in de praktijk perse rechtvaardig zijn. Hoeveel mensen hebben wel niet een GAS-boete gekregen omdat ze zogezegd de 'intentie' hadden om iets te doen. Mijn logica, en hopelijk ook die van Jan Modaal, lijkt me toch wel eerder te zeggen dat je pas een dief bent als je daadwerkelijk iets gestolen hebt. Dit concreet voorbeeld uit de praktijk en ongetwijfeld nog vele andere, lijken mij inderdaad in te druisen tegen de regels en principes van een rechtstaat. Voor meer concrete voorbeelden verwijs ik graag naar het artikel 'Occupy Antwerpen en PVDA betwisten GAS-boetes van A' op deze website. En wat betreft de waarden uit Nabije Oosten, uit welke eeuw die ook mogen komen, en de Vlaamse waarden is hier volgens mij niet de vraag welke waarden al dan niet beter zijn. Het gaat hier eerder om respect voor andere waarden, aanvaarden dat mensen andere waarden kunnen hanteren dan de eigen gekende waarden. Het is misschien heel moeilijk om te geloven dat er op deze planeet nog andere waarden bestaan dan de Vlaamse, maar het is echt zo. Enkel vereist dit ruimdenkendheid, openstaan voor, enz.. In onze huidige tijd van globalisering lijkt mij dat een goede zaak te zijn of je loopt het risico dat je verzuurt vanbinnen door je dood te ergeren aan de onbekende ander.. En wat zijn we daarmee?

        • door Pleimion op vrijdag 28 september 2012

          Dat is natuurlijk allemaal makkelijk gezegd, want een van de 'Vlaamse' normen en waarden, die u blijkbaar niet zo bijzonder vindt, is dat u dat allemaal mag zeggen. Misschien is het goed om zelf eens over de grenzen te kijken, dan zult u merken dat dit bijlange niet evident is. In Turkije maakt Adolf Hitler reclame voor shampoo (zie De Standaard vandaag) en is Mein Kampf nog steeds een bestseller. Vindt u dat we dat soort waarden ook moeten respecteren?

          • door Nora op dinsdag 2 oktober 2012

            Vrijheid van meningsuiting is inderdaad een Vlaamse waarde, maar niet exclusief. Mocht ik enigzins sarcastisch zijn overgekomen, mijn excuses daarvoor, maar ik heb me altijd al geërgerd de dominante kijk waarbij je vanuit je eigen bril en leefwereld neerkijkt op een ander en zijn leefwereld. Terwijl er zoveel verschillende manieren van leven zijn, zoveel verschillende invalshoeken.. Ik heb geen enkel idee waarom Hitler shampoo verkoopt in Turkije. Daarvoor zou ik de initiatiefnemers moeten bevragen. Wat ik wel weet, is dat er heel wat mensen over de (algemeen aanvaarde) schreef gaan, inclusief onze eigen Vlaamse landgenoten. Ik denk hierbij aan de blaadjes van het Vlaams belang die gevuld zijn met haat en racisme. Ik denk hierbij aan Marc Dutroux, aan priesters die misbruikt hebben enz.. Zijn daardoor alle Vlamingen racist en onverdraagzaam? Zijn ze daardoor allemaal pedofiel? Mijn antwoord althans is neen. Jij kan het gedrag van een individu, van een organisatie niet gaan uitvergroten en dat tot algemeen goed uitroepen. Net zoals je dat van een Turks marketingbureau niet kan veralgemenen tot een algemene waarde. Respect voor de ander bestaat er dus voor mij ook in dat je niet voortdurend op zoek gaat naar tekortkomingen van individuen en die tot algemeen gedrag of gedragen visie uitroept van de hele groep of gemeenschap waartoe die persoon behoort.

  • door J. Blommaert op dinsdag 25 september 2012

    Ik heb een uitgesproken voorkeur voor 'wetsovertredend' en een uitgesproken hekel aan 'grensoverschrijdend' als het over 'gedrag' gaat. In een samenleving die zich op de Verlichting beroept hebben we wetten die de samenleving organiseren, en is wat niet onder de wet valt een ruimte van vrijheid. We kunnen dat leuk vinden of niet, maar dat is hoe wij onze samenleving hebben georganiseerd en hetgeen ons hier rechtszekerheid geeft. We zijn immers allemaal gelijk voor de WET, niet voor eender welk ander geheel van normen of verwachtingen.

    Men vergeet nogal snel dat een van de grootste overwinningen van het Vlaams Blok net die verschuiving is van door de wet gereguleerd gedrag naar 'door de Vlaamse waarden en normen' gereguleerd gedrag. Vandaar de hoofddoeken en dergelijke. En vandaar de GAS boetes en andere vormen van informele justitie die tegen alle regels van een rechtstaat indruisen. We geven je een boete omdat je 'hinder' veroorzaakt. Word dus beter maar niet geboren he mensen, want iedereen kan wel eens 'hinder' veroorzaken voor een ander.

    Let dus even goed op met het gebruik van 'grensoverschijdend' als met het gebruik van 'allochtoon' alstublieft.

  • door PjjB op donderdag 27 september 2012

    Ivan Illich in 'The Rivers North of the Future': Mijn vriend Uwe Pörksen noemt icons ‘visiotypes’ [Uwe Pörksen, Weltmacht der Bilder: Eine Philosophie der Visiotype (Stuttgart: Klett-Cotta, 1997)]. Een visiotype is de elementaire vorm van deze omgang met elkaar. In tegenstelling tot een woord is het niet geschikt voor uitspraken, zoals ik wil trachten te verduidelijken. In het Engels kan men spreken over een koppelwerkwoord (copula): het werkwoord dat het onderwerp verbindt met het gezegde, het voorwerp in een zin. Het woord zinspeelt prachtig op wellust, alsof het onderwerp en het voorwerp in een zin met elkaar verbonden worden zoals een man en een vrouw elkaar liefhebben. Visiotypes kunnen geen verband hebben met welk predicaat dan ook. Zij liggen vast, zijn statisch. Zij staan buiten ieder verband dat woorden met elkaar hebben. Taalkundig gesproken interpretatief stereotiep. Zij zijn als de elementaire geluidsfragmenten waarover Pörksen schrijft in zijn eerder verschenen boek Plastictaal (Het Spectrum (Aula-paperbacks), 1990). Dat zijn zeer gewaardeerde termen, niet zo talrijk, maar we vinden ze terug in alle moderne talen. Ze krijgen zeer veel interpretaties maar verwijzen naar niets duidelijk of specifiek. Ik noem ze liever amoeba woorden ("De amoebe beweegt zich voort en voedt zich met behulp van schijnvoetjes, pseudopodia. Hij sluit voedselpartikels in met zijn schijnvoetjes. Zo wordt een voedselvacuole gevormd. Deze versmelt vervolgens met een lysosoom waardoor het partikeltje verteerd wordt. De vorm lijkt steeds te veranderen doordat schijnvoetjes uitgestoken en weer ingetrokken worden."- http://nl.wikipedia.org/wiki/Amoebe). Zij komen overeen met visiotypes en zijn er de enige verbale overeenkomsten mee. Gewone woorden passen niet op visiotypes. Wanneer je ze er toch op probeert te betrekken, schep je alleen verwarring. Zij horen niet thuis in de context van persoonlijke kennis. Zij pakken mij in, maar ik kan hen niet thuisbrengen in wat ik feitelijk ken." pp. 157-158.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties