Bij DeWereldMorgen.be schrijven we niet voor de clicks.

We maken media voor een betere wereld.

Samen met vele vrijwilligers en burgerjournalisten.

Om dit te blijven doen hebben we uw steun meer dan nodig!

Steun onafhankelijke media!

Ja, ik doe een gift

about
Toon menu
Opinie

Sterft gij oude vormen en gedachten

Op 29 oktober vindt in de Vooruit in Gent de tweede dag van het socialisme plaats. Karim Zahidi & Koenraad Bogaert denken dat iedereen die een sociaal rechtvaardige en ecologische uitweg uit deze crisis zoekt, moet nadenken over volwaardige alternatieven voor het huidige systeem en zich niet kan beperken tot het aanbrengen van correcties.
vrijdag 21 oktober 2011

Het najaar van 2008, precies drie jaar geleden, betekende het begin van een wereldwijde crisis. Wat begon als een bankencrisis heeft zich ontwikkeld tot een crisis van het hele systeem. Na drie jaar, waarin de politici hun best deden om de crisis onder controle krijgen, is ze verder uitgewaaierd en alleen maar erger worden. De poging om de banken te redden veroorzaakte een diepe budgettaire crisis bij zowat alle Europese lidstaten.

Er staan draconische besparingsrondes op het programma voor de komende jaren. In Europa dreigt zelfs voor het eerst te gebeuren wat voor velen onmogelijk leek: het failliet van een land. We moeten terug gaan tot de jaren dertig van de vorige eeuw om een crisis van dergelijke omvang te vinden.

Die crisis begon ook als een financiële crisis, waaierde heel snel uit, leidde zelfs tot een gruwelijke wereldoorlog en werd uiteindelijk pas 20 jaar later bezworen. De uitweg uit de crisis bestond toen in een grondige herschikking van het kapitalistisch systeem. Deze grondige herschikking – het aan banden leggen van het kapitaal en de uitbouw van een keynesiaanse, herverdelende welvaartstaat – werd mede afgedwongen door een hevige sociale strijd van de arbeidersbeweging in heel Europa.

Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw is dit welvaartsmodel steeds meer onder druk komen te staan. Het neoliberale antwoord op de crisis van de jaren 70 van de vorige eeuw bestond erin de fundamenten van het naoorlogse systeem langzaam maar zeker te ondergraven. De teugels die het kapitaal in toom moesten houden werden gevierd. Het vrij verkeer van kapitaal en de privatisering van de “commons” moest er voor zorgen dat de winstaccumulatie die in de jaren zeventig dreigde stil te vallen, terug werd aangezwengeld.

Dit neoliberale offensief tegen de welvaartstaat zette niet alleen de sociale verworvenheden van de arbeidersbeweging onder druk, het veranderde eveneens de rol van de politiek en de staat. Volgens de neoliberale logica is de staat eerst en vooral verantwoordelijk voor het scheppen van een zo gunstig mogelijk investeringsklimaat en de optimalisering van de voorwaarden voor winstmaximalisatie.

Het begrip economische groei werd helemaal op zijn kop gezet. Daar waar economische groei in het keynesiaanse welvaartsmodel vooral een middel was om de welvaart van iedereen te verhogen, is het vandaag een doel op zich geworden waarvoor men alle zogenaamde belemmeringen voor deze groei (zoals welvaartsherverdeling) juist gaat afbouwen. De instrumenten voor een sturend economisch beleid waarin totale tewerkstelling en herverdeling de ordewoorden waren, werden omgevormd tot instrumenten die er voor moesten zorgen dat een land, regio of stad de economische concurrentie kon winnen van andere landen, regio’s of steden.

Na de jaren tachtig leek het er voor sommigen even op dat dit systeem wel degelijk zou werken. Maar dit bleek een illusie. De relatieve economische heroplevingen van de jaren negentig en 2000 leken voornamelijk het resultaat van  economische zeepbellen, die vooral hun oorsprong vinden in speculatieve financiële markten. Telkens wanneer een dergelijke investeringszeepbel uiteen spatte werd de economie geconfronteerd met een nieuwe en vaak zware terugval. Ook voor de huidige mondiale crisis was dit het geval.

Overheden en instellingen zoals de Wereldbank en het IMF hebben sinds het begin van de crisis verschillende pogingen ondernomen om de crisis te bezweren. Wat daarbij vooral opvalt is dat de logica die ze hanteren om de crisis te bezweren precies dezelfde is als de logica die in de eerste plaats verantwoordelijk is voor de crisis.

Hoewel de neoliberale logica politici van bijna alle politieke strekkingen wist te verleiden, is men er in het verleden, ondanks verwoede pogingen, nooit in geslaagd alle sociale verworvenheden van het Europese welvaartsmodel volledig teniet te doen. Zelfs niet in een land als het Verenigd Koninkrijk waar Margaret Thatcher – the Iron Lady – het startschot gaf voor een ideologische aanval op het keynesianisme en zeer verregaande neoliberale hervormingen.

De mondiale crisis zorgt vandaag echter voor een nieuwe opportuniteit. Onder het mom van schijnbaar politiek neutrale projecten zoals financiële stabilisering, harmonisering en modernisering wordt de neoliberale logica verder door gezet en van bovenaf – het Europese niveau – opgelegd. Er wordt van de “shock” van de globale financiële en economische crisis gebruik gemaakt om een frontale aanval in te zetten tegen de restanten van de welvaartstaat.

Door deze “shockdoctrine” toe te passen, om Naomi Kleins beroemde boek te citeren, dreigen we zo verder onderworpen te worden aan een beleid dat verantwoordelijk is voor nog meer sociale ongelijkheid en reële verarming van een zeer groot deel van de Europese bevolking.

Tegen een dergelijke “stille staatsgreep” van particuliere economische belangen, zijn er niet alleen in Europa, maar wereldwijd sociale strijdbewegingen in gang geschoten. De huidige Arabische revoltes zijn misschien wel de meest zichtbare vormen van verzet, maar ook in Zuid-Europa, met name in Spanje en Griekenland komen mensen vandaag massaal op straat tegen de sociale strooptocht. Deze strijdbewegingen geven aan dat er geen neutrale uitweg uit de systemische crisis is.

Wij denken dat iedereen die een sociaal rechtvaardige en ecologische uitweg uit deze crisis zoekt, moet nadenken over volwaardige alternatieven voor het huidige systeem en zich niet kan beperken tot het aanbrengen van correcties. Het huidige status quo, met name het ongebreidelde geloof in de deugden van de (vrije) markt, moet terug fundamenteel in vraag worden gesteld. Als we dit niet doen dan geven we onze democratie over aan politieke en economische krachten die enkel het winstbejag laten primeren.

Er moet met andere woorden weer aan politiek gedaan worden waarin de grote ideologische verhalen terug een plaats krijgen. Dit is in het bijzonder van belang voor de linkerzijde van het politieke spectrum. De huidige crisis biedt de mogelijkheid om te herbronnen en na te denken over inhoud en strategie voor een andere maatschappij. Om opnieuw een toekomst te verbeelden waarin de klassieke linkse idealen geen loze woorden zijn, maar een realiteit.

Eén van de initiatieven die deze idealen terug in de verf tracht te zetten is de Ronde Tafel van Socialisten. Op 29 oktober vindt in de Vooruit in Gent de tweede dag van het socialisme plaats. Deze dag staat in het teken van de sociale strijd en de solidariteit. Omdat we geloven dat een rechtvaardige maatschappij niet zal opgebouwd worden door experts maar wel door een sociale strijd van onderuit. Omdat we geloven dat de idealen van het socialisme de kiemen in zich draagt om een dergelijke maatschappij op te bouwen.

Karim Zahidi en Koenraad Bogaert zijn lid van de Ronde Tafel van Socialisten

http://www.rondetafelvansocialisten.be/

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig.

reacties

8 reacties

  • door Gerd op woensdag 5 oktober 2011

    Het Socialisme heeft een zwaar beladen verleden.

    Enerzijds was (en is) er het reëel bestaande socialisme van de stalinistische en maoïstische éénpartijstaten met enige van de meest monsterlijke regimes uit de recente geschiedenis.

    Anderzijds was en is er de gedegenereerde de kapitalistische staat en consumptiemaatschappij medebeherende bureaucratische sociaal-democratie, ook betiteld als salonsocialisme of biefstukkensocialisme.

    Daar waar de eerste verschijningsvorm een regelrechte schending van elementaire mensenrechten inhoudt, betekent de andere een aanfluiting van het ideaal van sociale gelijkheid.

    Beide zijn als ideologieën van de economische groei, het industrialistisch plunder-en massaproductiesysteem en het veralgemeend consumentisme instrumenteel geweest in de regionale en mondiale aantasting en vernietiging van de ecologische levensvoorwaarden, met de imminente totaalcatastrofe als historisch resultaat.

    Wie vandaag enige vorm van socialisme op de agenda wil zetten als oplossing voor de totaalcrisis waarin het wereldsysteem zich bevindt en waarvan wij vandaag slechts de onmiskenbare voortekenen zien, stelt zichzelf niet alleen een loodzware opgave maar heeft ook nogal wat historische verantwoording af te leggen en ideologisch puin te ruimen.

    De socialistische idee kan alleen dan een fundamentele ommekeer inluiden als zij het aloude probleem van de objectieve schaarste in zijn volle hedendaagse dimensie op een eindige en te dicht bevolkte planeet erkent en benoemt.

    Niet de rijkdom maar de schaarste valt te herverdelen.

    Een socialisme van de 21ste eeuw is libertair en ecologisch en strijdt evenzeer voor de rechten van de gelijkwaardige individuen als voor de rechten van moeder natuur. Het beseft dat materiële soberheid een levensnoodzakelijke en de belangrijkste anti-kapitalistische categorie is.

    Het breidt zijn kritiek van de productieverhoudingen uit tot de nog belangrijkere kritiek van de productiekrachten en hecht primordiaal belang aan de productievoorwaarden. Het weet dat een ecologisch kerkhof tot een menselijk kerkhof leidt.

    Het denkt globaal maar handelt locaal : de culturele wereldburger leeft en produceert in een bioregio, waar mensen met elkaar en met de natuur in vrede stil, traag en aandachtig samenleven in een gefedereerde communale democratie.

    Het hoeft geen betoog dat massavernietigingsmiddelen als vliegtuigen, auto's, mammoettankers, speedboten e.d. naar de vuilbak van de geschiedenis moeten worden verwezen in een sociale en ecologische samenleving, samen met heel wat van de vandaag nog steeds toenemende synthetische, elektrische, electronische en energie-en grondstofintensieve consumptierommel.

    Een ecologisch socialisme dat daarin niet duidelijk zou zijn maakt zichzelf en potentiële medestanders begoochelingen. De menselijke geschiedenis op deze planeet verdraagt geen verlengde of nieuwe fase van (zelf)misleiding, op straffe van zelfvernietiging.

    • door chris laperre op vrijdag 21 oktober 2011

      inderdaad sterft gij oude ... Hoe kan in deze geglobaliseerde wereld een verantwoord ecologisch socialisme voet aan de grond krijgen? Vele bruggen zullen nog opgeblazen moeten worden... De eerste vereiste is een fundamentele globale mentaliteitsverandering. We zijn allen zodanig gebrainwashed en geconditioneerd door onze consumptiemaatschappij dat de inplanting van verantwoorde lokale iniatieven niet evident is. Maar het zal in eerse instantie van onderuit moeten gebeuren.

      • door André Bequé op donderdag 27 oktober 2011

        Een fundamentele globale mentaliteitsverandering kan er maar komen door in eerst instantie het denken over de maatschappij fundamenteel te veranderen. Onze samenleving zit metershoog ingesneeuwd door de brainwashing en conditionering die ervoor gezorgd heeft dat onze samenlevingen op consumptie en BNP-groei gefocust zijn. Om het juk van die conditionering te kunnen afwerpen moeten wij ervoor zorgen dat wij boven die sneeuwlaag uitkomen en zo onze horizon verbreden. Anders gaan denken betekent dan dat wij de samenleving eens met een andere bril bekijken, en liefst een die niet teveel licht en details tegenhoudt. Het Economische Realiteit Systeem (ERS) is zo een andere bril. Je kan een ruime introductie ervan lezen op de website WWW.ECREALSYS.ORG. Het ERS kijkt op een fundamenteel andere manier naar de werkelijkheid en hanteert een globaal perspectief waarbij duidelijk wordt gemaakt dat het ecosysteem de sokkel is waarop ons maatschappelijke bestel steunt. De vernieuwing van het bestel moet inderdaad van onderuit tot stand komen en gesteund worden. Als ‘onderaan’ genoeg mensen die nieuwe bril opzetten zullen zij ook nieuwe politici kiezen die de nieuwe inzichten – op basis van een realistisch model – willen meenemen en realiseren.

    • door dana op zaterdag 22 oktober 2011

      Veel aanhangers gaat deze filosofie niet krijgen. Ik zie echt niet in waarom we onze moderne en comfortabele levenswijze zouden moeten opgeven. Wat we nodig hebben is : Duurzaam produceren en consumeren, leven in moderne steden, sociaal-economische democatie, globale geboortebeperking en welvaartsverdelening!

  • door BernardDewitte op donderdag 6 oktober 2011

    Echt socialisme - of communisme, of oorspronkelijk christendom - zal pas verwezenlijkt zijn als ieder mens een volwaardige verloning krijgt in functie van zijn basisbehoeften (wat die inhouden is nog voorwerp tot discussie, hoever kan je daarin gaan?) - prestaties kunnen slechts secundair en in beperkte mate gehonoreerd worden. Dit impliceert ook een totale herverdeling van goederen, in functie van ieders behoefte ipv in functie van ieders hebzucht. Maar dit zal nog een lange periode van strijd vergen, waarin gaandeweg de bestaande wanverhoudingen worden afgebouwd. En waarin hebzucht wordt vervangen door zijnzucht, de maximale ontplooiing van ieder individu. Werk aan de winkel dus voor een hernieuwd socialisme.

  • door j. a. fernand op donderdag 6 oktober 2011

    Dat gepalaver over 'De Dag van het Socialisme', laat me niet lachen: ik verkies een houten barak boven een praatbarak. De twee reacties van hierboven vind ik dan weer wel interessant, alleen betwijfel ik of de weg naar een nieuwe wereld zo lang hoeft te zijn. Het ligt binnen de mogelijkheden van iedereen om een alternatief op te bouwen. Er zijn in heel Europa en daarbuiten voorbeelden zat van (nieuwe) leefgemeenschappen, ecodorpen, zelfvoorzieners en mensen die in de natuur gaan leven, enzovoorts. Zij stellen niet alleen een voorbeeld, maar stilaan is de zandkorrel groot genoeg om de machine te doen sputteren. (Wees gerust; ik behoor tot hen.) Geen mijters, geen meesters. Geen woorden, maar daden!

    • door B. Van Rompaey op vrijdag 21 oktober 2011

      Beste j. a.,

      Het ligt inderdaad binnen ieders mogelijkheden om een alternatief op te bouwen voor de huidige "machine" en de vele nieuwe leefgemeenschappen, ecodorpen, zelfvoorzieners , ... waarover u het hebt zijn bewonderingswaardig en kunnen een prachtig voorbeeld stellen voor de manier van leven en denken van vele mensen. Echter zit nog steeds het grootste deel van de mensen vast in het huidige systeem, woont erin, leeft ervan en denkt volgens zijn patronen. De machine sputtert meer en meer, en niet alleen door de zandkorrels die erin geraken maar ook, en misschien nog voor het grootste deel, door het misbruiken ervan door degenen die haar in elkaar staken. Het is volgens mij noodzakelijk dat deze machine die nu al veel te lang het reilen en zeilen van de wereld bepaald op alle vlakken gereviseerd en grondig vernieuwd wordt. Misschien zelfs gewoon vervangen wordt door kleinere en efficientere die op wind- en zonnekracht draait ;-)

    • door dana op zaterdag 22 oktober 2011

      De natuur is voor de bomen en de beestjes. Het platteland is er voor gezonde voedselproductie. Tevens ook meer voedselproductie in de steden (cityfarms). Mensen in de stad! Steden zijn voor mensen!

    Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties