Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

Ja, ik wil steunen

Sluit dit venster

about
Toon menu
Opinie

Het diepe gevaar van nationalisme

Het verleden en de huidige problemen in de wereld tonen dat intolerantie alleen maar naar vernietiging leidt van dat wat moeizaam, steen voor steen werd opgebouwd, namelijk de beschaving.
dinsdag 19 juli 2011

Laten we beginnen met een anekdote om te schetsen wat wellicht meerdere mensen in dit land beginnen aanvoelen. Sinds 10 jaar gaan Waalse kennissen van ons in juni een weekend naar Brugge. Onlangs hadden we een toevallig gesprek met hen. Ze vertelden over hun wedervaren van dit jaar, en hoe het ‘anders’ was. Het koppel in kwestie woont in Wallonië. Zij spreekt een beetje Nederlands, hij kan zich behoorlijk redden. Zijn ouders hebben hem als kind elk jaar naar Brugge gestuurd voor een taalbad.

Leer fatsoenlijk Nederlands

Nooit ondervond het koppel enig probleem in Brugge. Dit jaar was de sfeer niet meer hetzelfde. Bij het vragen om info aan een toevallige voorbijganger, in het Nederlands, kregen ze de botte reactie ‘leer eerst fatsoenlijk Nederlands en ik zal dan wel antwoorden’. Daarbij draaide deze voorbijganger hen de rug toe en liep weg. Beiden waren daarvan echt gechoqueerd. Zij uitte haar bezorgdheid over de groeiende gespannenheid dat dit soort incidenten creëert, ook bij haarzelf. Het zorgt voor een op de hoede zijn, wat leidt tot een verhoogde mogelijkheid tot misinterpretatie van elkaar, zo begon ze te begrijpen.

Ze vertelde verder dat op de school waar zij werkte, haar collega’s het erover hadden dat ze zich tegenwoordig op weekend of vakantie aan zee gedeisd houden, ze laten zo weinig mogelijk opvallen dat ze Franstalig zijn. Ook de partner merkte op dat hij als treinconducteur een duidelijke toename zag van mondelinge agressie ten opzichte van zijn Franstalige collega’s.

Het luisteren naar hun eerlijk en open verhaal deed ons de ernst van de situatie beseffen. Enkele van deze voorvallen kan voldoende zijn om te praten in veralgemeenheden, over ‘de intolerante Vlaming’. Gelukkig bezit dit koppel voldoende levenswijsheid om kaf en koren van elkaar te scheiden. Maar hoeveel mensen kunnen dit nog in een samenleving waar de leidinggevende demagogen in toenemende mate onverdraagzaamheid prediken? .

Het rechts-nationalisme krijgt veel aanhang. In Vlaanderen zou het nu al 40 procent zijn. Recente literatuur van Kobe De Keere, Mark Elchardus en Olivier Servais. ‘Er was eens een land…. Verhalen over taaldiversiteit in België’ laat zien wat er historisch aan de basis ligt, met name de onderdrukking van de Vlaming door de Franstalige bourgeoisie. Het verklaart veel, zo zou je kunnen denken. En toch. Deze problemen spelen al langer dan vandaag. Maar het is pas de laatste tijd dat ze op deze manier worden begrepen en een populistische vertaling krijgen.

Ruimte voor onverdraagzaamheid

Misschien heeft het te maken met de culminatie van incidenten en de spreekwoordelijke druppel die de emmer doet overlopen. Zelf denken we echter dat het gerelateerd is aan het opschuiven van impliciete fatsoengrenzen. Beseften politici meer dan nu het diepe gevaar van boudweg alles zeggen wat je denkt? Begrepen zij dat je in de mens zowel het redelijke als het onredelijke kunt bovenhalen, afhankelijk van welk discours je hanteert? Dat eens de doos van Pandora geopend, of eens onredelijkheid geïnstalleerd, het zeer moeilijk is terug redelijkheid te krijgen en je dus bijgevolg uiterst voorzichtig dient te zijn met wat je in de openbaarheid gooit? Vandaag lijkt omzichtigheid in woorden grotendeels van het politieke toneel verdrongen.

Er is doorheen de jaren een opening gegroeid om ruimte te geven aan onverdraagzaamheid. Het Vlaams Belang heeft het voorwerk gedaan met betrekking tot de Islamwereld, en deze versimpelde visie op de wereld is mondiaal versterkt door de Bushiaanse opdeling in goed en kwaad. Het is door deze bril van versimpeld en intolerant denken waardoor nu ook de Vlaamse kwestie kan worden gezien, en die op allerlei manieren kan worden geuit. Sommige aanhangers van deze zaak versterken gretig hun zwart-wit denken met deze politieke slagzinnen en legitimeren hun (agressieve) acties ermee, zonder verder kritisch na te denken. Anderen gebruiken dit discours op een meer geraffineerde manier.

Het hedendaagse politiek nationalisme in België lijkt in die zin enkel uit te draaien op een bredere intolerantie. Het resultaat is niet zozeer het politiek agenderen en oplossen van communautaire kwesties, dan wel het opruien en opzetten van bevolkingsgroepen onderling. Wat de verzamelde Vlaamse rechtervleugel vandaag heeft bereikt, verwijst in de eerste plaats naar een demagogisch populisme en vooralsnog niet naar een rechtgeaarde politiek. Misschien is in die zin de door Koning Albert gevraagde bezinning wel degelijk op z'n plaats.

Het wordt steeds duidelijker dat een nationalistische taal, waar ook ter wereld, het onredelijke in ons bovenhaalt en mensen tegen elkaar opzet. Als politicus ben je rechtstreeks verantwoordelijk voor het geweld dat je willens nillens ensceneert. Je moet beseffen dat geweld licht ontvlamt, en je dit niet in de hand hebt. Waar iets smeult, daar kan olie op gegoten worden, en dan is er niet veel meer nodig voor een oplaaien zonder weerga. Gegeven de context lijkt vandaag de dag één charismatische kracht voldoende om de nationalistische vlam groots te laten branden.

Wanneer valt de eerste dode Waal, en als vergelding de eerste dode Vlaming, alleen omdat hij of zij respectievelijk Frans of Nederlands spreekt, parallel aan agressieve daden met betrekking tot homofobie, zoals laatst ten opzichte van Bart B in Brussel?  Dit is geen doemdenken meer. Wat 5 jaar geleden voor onmogelijk werd gehouden, lijkt zich nu te kunnen voltrekken. Ook in Wallonië beginnen hier en daar heethoofden, bij een glaasje wijn, hun onderhuids geduld te verliezen en richten ze zich naar de Vlamingen die in hun landsdeel wonen. ‘Gelukkig zijn wij niet zo intolerant, of jullie lagen hier allemaal buiten’, zo klinkt het dan, eveneens, ongenuanceerd.

Het doet ons andermaal besluiten dat beschaving een laag is die we ons, elke dag opnieuw, moeten leren eigen maken. Als we niet oppassen, kan onze instinctmatige strijdvaardigheid en oog-om-oog (instant)vergeldingsdrang per onmiddellijk de overhand nemen, waarbij ethisch-elementaire beschavingsinhibities verbazend vlug lijken te kunnen wegvallen.

Nochtans toont het verleden en de huidige problemen in de wereld dat intolerantie alleen maar naar vernietiging leidt van dat wat moeizaam, steen voor steen wordt opgebouwd, met name beschaving. Politici zouden dit toch moeten beseffen. Misschien is het datgene wat het meest verwonderlijk is in het geheel, hoe intelligente wezens, die toch weet moeten hebben van de mogelijke gevolgen van hun retorische uiteenzettingen, stug blijven doorgaan in het subtiel aanmoedigen van het brede register van onverdraagzaamheid naar de ander, ook al laveren zij zelf kundig en veilig op die uiterst smalle richel tussen fatsoen en offensief.

Nicole Note, Karen De Looze en Pieter Meurs zijn als onderzoekers verbonden aan het Interdisciplinaire Centrum Leo Apostel, Vrije Universiteit Brussel, maar schreven dit stuk in eigen naam.

Deze nieuwssite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis dankzij uw steun. We rekenen op uw fair share. Maandelijks, Jaarlijks, Eenmalig. Giften vanaf 40 euro zijn fiscaal aftrekbaar.

reacties

10 reacties

  • door Willy Verstraete op dinsdag 19 juli 2011

    Ik vind dat u mijn ideeën aangaande dit onderwerp perfect hebt verwoord.

  • door Pierre Tytgat op dinsdag 19 juli 2011

    ....het stuk van Nicole Note en Co heeft zekerlijk een verdienste, spijtig reikt het geen oplossing aan. Ook eens het werkstuk van de heer Vuye nalezen. Wat moeten de Vlamingen nog zoeken in een compromis. Nog meer verfransing aanvaarden ? Nog meer gemeenten overhevelen naar Brussel of naar Walonie ? Als Franstaligen zich in Vlaanderen vestigen, is het normaal dat gans hun omgeving, ze in het het Frans te woord staat. Als Vlamingen zich in Walonie vestigen, is het normaal dat ze Frans leren, of het compromis dat bovenstaand artikel betracht.

    • door dana op woensdag 20 juli 2011

      aanhangers van deze zaak versterken gretig hun zwart-wit denken met deze politieke slagzinnen

      Moet er nog zand zijn?

  • door dana op woensdag 20 juli 2011

    Helaas is deze golf van rechts nationalisme en intolerantie geen Vlaams/Belgisch verschijnsel. Helaas want anders was het misschien wel op te lossen in 5 minuten met wat politieke moed :) Overal in Europa zien we hetzelfde, een gefrustreerde bevolking die achter charismatische (het charisma van Geert Wilders ???) loopt en zich laat verdelen om het heersen te bevorderen. Waarvandaan komt toch die frustratie? Zelf zoek ik de oorzaak in de oververhitte levensstijl, het doorgedraaide levensritme van haasten en moeten en hebzucht. Dat veroorzaakt kortsluitingen. Ik heb geen andere verklaring.

    • door J.Vanvaerenbergh op woensdag 20 juli 2011

      Volgens mij is die verzuring en verharding iets dat eerder volgt uit de recentelijk sterk groeiende (inkomens)ongelijkheid in Europa, waardoor mensen zich steeds minder met hun medemensen identificeren en zich gaan terugplooien op contacten met hun directe "lotgenoten"... In het boek "The Spirit Level" van Wilkinson & Pickett worden dergelijke mechanismen uitgebreid uit de doeken gedaan... Als je de situatie in de USA met die in Europa vergelijkt kun je daardoor helaas vrij goed voorspellen wat er nog op ons af kan komen... Het is wat mij betreft in die context niet eens verbazend dat een partij zoals de N-VA hetzelfde discours begint te voeren als de Republikeinen en hun Tea-Party movement in de USA. Radicaal nationalisme als middel/excuus om een zeer harde, neoliberale socio-economisch agenda door te drukken... In sé eigenlijk een versassen van geld van de armen naar de rijkeren... "Sociale zekerheid is anderen toelaten om in een hangmat te gaan liggen op mijn kosten" is een mening die je ook zowel bij de Republikeinen en hun Tea Party als bij de N-VA en bij het Vlaams Belang terug kunt vinden... Ze leggen verschillende accenten maar het gaat ten gronde over net hetzelfde, over het bestendigen of versterken van de bestaande ongelijkheid, uit schrik dat "andere" hun vergaarde middelen weer willen gaan herverdelen... (Die angst uit zich trouwens ook rechtstreeks, in de vorm van "gated communities" en dergelijke...) De oplossing daarvoor? We moeten de bevindingen van ondermeer Wilkinson & Pickett veel meer bekend maken onder de bevolking... Anders gaan we echt in een "race to the bottom" mee, en daar zijn enkel maar verliezers bij, op enkele schatrijke multimilljardairs na dan... In Amerika beginnen er alleszins al langer hoe meer mensen zich te roeren. Enerzijds wordt ik daar hoopvol van, maar anderzijds leert de situatie in de USA ons ook wel dat we hier in Europa misschien ook eerst zéér diep zullen moeten gaan, vooraleer bij de brede bevolking het besef begint te groeien dat het zo niet meer verder kan, en dat boezemt me dan weer angst in...

  • door Hellfigger op woensdag 20 juli 2011

    Franstaligen ook nationalistisch?

    ik heb meerdere anekdotes, dat van vlamingen en nederlanders die in Brussel genegeerd werden omdat ze nederlands spraken.

    • door Stef op woensdag 20 juli 2011

      Dat is juist het punt in deze tekst van deze tekst: wiens fout het ook mag zijn, hoe onrechtvaardig het ook mag zijn, als een redelijk mens gaat beginnen twijfelen of hij/zij eigenlijk ook de 'spelregels' zou mogen breken aangezien de andere het doet, dan verliest iedereen erbij... Maar het gaat ook dieper, want je kan natuurlijk niet alles zomaar aanvaarden. Het is niet aan iedereen gegeven om het juiste evenwicht te vinden tussen niet opletten wanneer sommigen de regels aan hun laars lappen, en hoe reageren wanneer men te ver gaat.

  • door Johan op woensdag 20 juli 2011

    Bedankt voor dit prachtig artikel. Inderdaad wordt de Vlaming, ook in het buitenland, meer en meer als een intolerant volk aanzien, terwijl we vroeger zo bekend waren omwille van de gastvrijheid en het bourgondisch levensgenieten. Ook in Antwerpen heb ik gemerkt dat échte Franstaligen niet meer geduld worden in hun eigen taal. Als ik, als Vlaming, durf Frans of Engels te spreken (al is dat met mensen die écht geen Nederlands kennen) wordt er soms door wildvreemden tegen mij gezegd om Vlaams te spreken of op te hoepelen. Wij mogen als toerist in Spanje wel Vlaams spreken, maar ho maar als de Spanjaarden hier een andere taal spreken ... "Ze moeten zich maar aanpassen". Het zijn dan wel toeristen ... Nog erger is het wanneer ik met een zwarte of een Marokkaan spreek (in het Frans, Engels, ...) : in sommige cafés wordt ik gewoon weggekeken ...

  • door chris debruyne op woensdag 20 juli 2011

    wij zijn de warme, ongecompliceerde vlamingen, de belgen van het Vlaams Gewest. Wij respecteren de minderheden, en vinden dus dat ook de Vlaams-Nationalisten recht hebben op hun eigen identiteit. Gezien het feit dat voor hen ‘de taal gans het volk is’, en elk volk recht heeft op zelfbestuur, moet er overwogen worden een stuk van het Vlaams Gewest onder hun bestuur te plaatsen. De onderhandelingen over een concrete afbakening van hun territorium zullen moeilijk zijn. Bij voorkeur af te ronden voor 2030, zodat ze fier en uit volle borst kunnen roepen: “geen 200 jaar België ” en “België barst”. Wij daarentegen zullen eindelijk terug met onze anderstalige landgenoten een warme, solidaire en cultureel rijke samenleving uit kunnen bouwen. Het lijkt er op dat ons land niet zal uiteenvallen in 2 entiteiten, maar dat er sprake zal zijn van een Vlaams Separaat en daarnaast de Federatie, bestaande uit bv Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Brabants Vlaanderen, Wallonië en Oostkantons. Invloeden van andere culturen zijn onmisbaar, én niet uit sluiten. De invloed van de Franse cultuur is leuk. Kijk, ook wat ‘Hollandse"’ invloed. Da’s plezant. Dat betekent hoegenaamd niet dat we frans gaan moeten spreken of zullen aansluiten bij Nederland. Hoe het Vlaams Separaat dàt gaat aanpakken, vanuit het perspectief van ‘taal en volk’, is uiteraard hun eigen bevoegdheid. dit alles mag onzinnig lijken. een splitsing van belgië is grotere onzin.

  • door Cecilia Derwael op zaterdag 23 juli 2011

    Waartoe extreem nationalisme kan leiden, is jammer genoeg eens te meer gebleken gisterennamiddag in Noorwegen ....

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties