about
Toon menu
Opinie

Don Quichote of de narren van het ultraliberalisme

Denktank-ideoloog Marc De Vos geeft er weer een lap op in zijn opiniestuk in 'De Standaard' van dinsdag 12 april. Nadat zijn Itinera-spitsbroeder Ivan Van de Cloot maandag al omstandig uit de doeken mocht doen waarom we best uitkijken voor een Portugal-scenario, is het vandaag dus de beurt aan De Vos om de exorbitante bonussen van bankiers te vergoelijken.
dinsdag 12 april 2011

Vindt u dit artikel de moeite? Geef ons dan uw fair share.

Niet de bonussen zijn het probleem, nee, het zijn de winsten waaruit de bonussen voortkomen, die het echte probleem vormen.

En wie was er ook al weer verantwoordelijk voor die makkelijke winsten? Je had het al geraden: de overheid natuurlijk! Zijn recept is dan ook eenvoudig: weg ermee, met die overheidssteun. Laat de vrije markt spelen!

Olifant in de porseleinkast

Waar de econoom Van De Cloot doorgaans nog een beetje omzichtig omspringt met cijfers en data, gaat De Vos hier zoals gewoonlijk te werk als de spreekwoordelijke olifant in de porseleinkast.

Met wetenschap heeft dit al lang niet veel meer te maken, De Vos is een ideoloog pur sang die zich beter bij een politieke partij zou aansluiten. Waarom zou hij echter kleur bekennen, zolang hij zijn ‘onafhankelijke’ analyses kan slijten in onze pers, waardoor ze veel meer effect sorteren dan als er een partij-etiket op zou plakken.

En toch doet de man me meer en meer denken aan een Don Quichote die tegen windmolens vecht. Dit krijg je immers niet meer uitgelegd aan de man in de straat. Een systeem dat toelaat dat de happy few miljoenen euro’s incasseren per jaar, terwijl vele anderen moeten werken tegen een hongerloon van minder dan 5 euro per uur, vreet aan ons collectief gevoel van rechtvaardigheid.

"En toch doet de man me meer en meer denken aan een Don Quichote die tegen windmolens vecht. Dit krijg je immers niet meer uitgelegd aan de man in de straat"

Of het nu gaat om bankiers die overheidssteun kregen de afgelopen jaren, of CEO's à la Carlos Brito (AB Inbev) of Marc Coucke (OmegaFarma), die winst creëerden voor hun bedrijf en dus naar het schijnt ‘recht’ hebben op een spitante bonus (bovenop hun al even aanzienlijke inkomen), maakt in se weinig uit.

Weerzinwekkende loonkloof

Je kunt immers gelijkaardige bedenkingen maken bij  de weerzinwekkende loonkloof tussen pakweg een anesthesist die blijkbaar zonder 10.000 euro netto per maand niet toekomt, en een verpleegster die ook een hoop verantwoordelijkheid draagt, maar daarvoor niet veel meer dan 1.500 tot 2.000 euro in haar loonzakje krijgt, uit de pan swingende werkdruk of niet.

Loonverschillen moeten er zijn, maar wie in deze tijden niet het nut inziet van zowel een minimumloon als een maximumsalaris, is een idioot of erger. De Vos komt natuurlijk aanzetten met zijn bekende refreintje van "banken en CEO's van goed draaiende bedrijven creëren winst en groei, en dat komt onze belastinginkomsten ten goede". If only.

Het is voor iedereen onderhand duidelijk dat de principes die het neoliberalisme in het vaandel draagt, zoals vrije competitie en meritocratie, toenemende sociale ongelijkheid moeten verbloemen.  Het zijn bijzonder holle frasen geworden. 

Aantrekkingskracht verloren

Frank Nullmeier, professor politieke wetenschappen in Bremen, formuleerde het recent nog zo. De eerste fase van het neoliberalisme is manifest voorbij; een fase waarbij het een serieuze intellectuele aantrekkingskracht uitoefende op brede groepen van de maatschappij, wat zich ook vertaalde in goede electorale resultaten voor rechtse politici als Ronaldl Reagan in de VS en Margret Thatcher in het VK.

De crisis van 2008 maakte daar een abrupt einde aan. Nu is fase twee aangebroken van het neoliberalisme, die in toenemende mate gekenmerkt wordt door dwang (je kunt stellen dat dit in de jaren tachtig en negentig al gold voor landen in het Zuiden die getrakteerd werden op de Structural Adjustment Programmes (SAP's) van de Wereldbank en het IMF).

Ook in het Westen is het aanvaarden van neoliberale recepten niet langer meer gebaseerd op de overtuigingskracht ervan, integendeel, die recepten worden ons nu door de strot geramd, overigens ten dele ook omdat niemand op dit ogenblik in staat lijkt om een echte exit te vinden uit dat neoliberaal (wan)beleid. Waar dat gaat eindigen? Wie het weet, mag zijn hand opsteken. 

Wat echter duidelijk is, is dat mensen als Marc De Vos meer en meer tot de narren van het ultraliberalisme verworden. Ze blijven tegen beter weten in pleiten voor zaken die je eigenlijk niet meer uitgelegd krijgt, omdat ze fundamenteel ingaan tegen ons rechtvaardigheidsgevoel.

"Wat echter duidelijk is, is dat mensen als Marc De Vos meer en meer tot de narren van het ultraliberalisme verworden"

De vraag naar de sociale rechtvaardigheid van doorgedrukte beleidsrecepten wordt almaar groter, en mensen zoals De Vos moeten zich stilaan afvragen of ze het contact met de realiteit niet verloren zijn.

Kristof Decoster

Kristof Decoster is politiek socioloog. Na vijf jaar in Azië (reizen en werk als leraar Engels aan een Chinese universiteit) is hij momenteel aan de slag bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde, afdeling Volksgezondheid, in Antwerpen.

reacties

10 reacties

  • door Marc De Vos op woensdag 13 april 2011

    Wie beoefent hier ideologie???

    1. Het opiniestuk heeft één invalshoek: blootleggen hoe onderliggende winsten het fundamentele probleem zijn van de nieuwe post-crisis bonussen. Het is een diagnose die internationaal goed gekend is.

    2. Over de rol van de overheid tav de financiële sector, los van het thema van het opiniestuk, kan ik kort zijn: check your facts en je zal zien dat Ivan Van de Cloot en ikzelf al vanaf het eerste uur van de crisis heel sterk voor structurele reregulering pleiten in vergelijking waarmee de lapmiddelen van vandaag (toezicht, kapitaliseren, belasten etc.) volledig verbleken.

    NB: Ivan heeft daarvoor nog op de shortlist gestaan van de sociale man van het jaar, bij één van de vakbonden - waarschijnlijk waren die ook bezig met ultra-liberaal te wezen ?

    De enige die hier de ideologische toer opgaat, dat bent uzelf. Precies daarom maakt u van alle argumenten die niet met uw instincten stroken een ideologisch vijandverhaal. U doet maar - iedereen zijn insteek & ik ga er niet verder op in. Ikzelf & Itinera hebben een andere insteek.

    PS Lees eens hoe Frank Vandenbroucke vandaag schrijft in De Standaard in relatie tot mijn stuk. Hij heeft ten minste begrepen dat ik een onderliggende en onderbelichte factor in het debat heb proberen bloot te leggen.

    Marc De Vos

    • door dermauw op woensdag 13 april 2011

      De overheid heeft bij het bestrijden van de crisis één fout gemaakt, namelijk door te onderschatten hoe hardleers bankiers zijn. Bij de volgende sessie misschien wat keiharde voorwaarden. Maar gezien vele politici en personen uit hun netwerk in de financiële sector vertoeven is dat misschien de reden waarom er geen afdoende voorwaarden zijn gesteld. De geschiedenis leert dat de bevolking het soms eens kotsbeu is. Dan zullen de mooie woorden en de uitleg er niet meer toe doen.

    • door Kristof Decoster op woensdag 13 april 2011

      Een paar zaken, Marc.

      Mijn stukje ging over het eerste deel van je opiniestuk – waarin je bonussen wel degelijk vergoelijkt, vanuit een droge economische logica, onder meer in internationaal vergelijkend perspectief. In het tweede deel van je stuk zeg je een aantal zinnige dingen, toegegeven, maar daarover gaat mijn stuk niet. Het ging eerder over wat Vandenbroucke vandaag omschrijft als ‘een maatschappelijke zenuw die de financiële sector overschrijdt”. Of nog verderop: “Wat stoort in de verloning van Dexia-topman Pierre Mariani is dat je geen rationele uitleg kunt geven waarom dergelijk bedrag 'verdiend' is.” Iets waarvoor jij in je stuk blind lijkt te blijven.

      Wat ideologie betreft: dat vind ik geen vies woord, in tegenstelling tot nogal wat wetenschappers – mijn stukjes zijn, laat dat duidelijk zijn, niet “wetenschappelijk”. Het zijn opiniestukken. Ik probeer gewoon een analyse te maken, op basis van mijn eigen achtergrond, en waarbij ik zo objectief mogelijk probeer te kijken naar feiten. Daar komt onvermijdelijk ook ideologie bij kijken, neutraliteit bestaat niet. Ik heb geen probleem met een stuk ideologie an sich in stukken. Wel met het feit dat Itinera zich als onafhankelijke denktank profileert, terwijl veel analyses duidelijk ideologisch geïnspireerd zijn, zeker die van jou. Je hebt trouwens goed gezien dat ik in mijn stuk wel degelijk het onderscheid maak tussen analyses van Van de Cloot en die van jou inzake ideologisch gehalte.

    • door Peter Vermeiren op woensdag 13 april 2011

      MDV komt in zijn reactie eigenlijk niet verder dan het extreem banale "wat ge zegt zijt ge zelf"-verwijt zonder ook maar iets toe te voegen aan het debat. Neem daar dan nog bij dat de auteur van het opiniestuk nergens beweert van zelf niet ideologisch geïnspireerd te zijn en het is duidelijk dat MDV voorbij gaat aan de essentie en zo minstens de schijn wekt dat hij zelf wel degelijk ideologisch geïnspireerde stukken schrijft. De manier waarop MDV een shortlist van een vakbond als sociaal schaamlapje/excuus inroept is bovendien nogal zwak voor iemand die zich op "wetenschappelijkheid" beroept.

      • door svdl op woensdag 13 april 2011

        geen MDV meer te bespeuren.... Misschien is hij toch overtuigd geraakt door de scherpe en terechte reacties op MDV hier... Wo bist du Marc?

  • door Matthieu Marin op woensdag 13 april 2011

    Ik stel inderdaad vast dat MDV -in het verlengde van de denktank Itinera- beweert 'voor duurzame ideologische groei en sociale bescherming' te pleiten, en redelijk consequent ingaan tegen beweringen dat dit niet zo zou zijn (ook hier). Maar ik kan toch niet anders dan een duidelijke ideologische constante terug te vinden in al zijn bijdragen. Die overigens inderdaad minder/niet manifest is bij de bijdragen van Ivan Van De Cloot. Dat lijkt hij te weten, want anders zou hij niet naar zijn collega verwijzen in onderstaande reactie.

    De bijdrage van MDV rond Wilkinson in De Morgen van vandaag toont dit overigens opnieuw aan, wat mij betreft. Daarin legt vooral de klassieke pro-globaliseringsargumentatie van MDV toch één en ander bloot, waarin MDV de thesis van Wilkinson (bewust?) verkeerd interpreteert door te stellen dat globalisering meer gelijkheid tussen het rijke Westen en het arme Zuiden veroorzaakt.

    Over die argumentatie valt met recht en reden te discussiëren, maar wat van belang is, is dat Wilkson het heeft over ongelijkheid binnen samenlevingen. En de problemen die binnen die samenlevingen daaruit voort vloeien. En niet over ongelijkheden op globale schaal. Ik meen dat MDV intelligent genoeg is om te weten dat hij op dat ogenblik eigenlijk naast de kwestie aan het schrijven was, en dus een intellectueel oneerlijk argument aanvoerde.

    Ik wil de discussie over een ander opiniestuk hier niet voeren, maar het toont aan dat er wel degelijk een ideologische rode draad door de opiniestukken van MDV loopt. Het zou hem sieren daar voor uit te komen.

  • door Richard op woensdag 13 april 2011

    Het zou MDV sieren als hij eindelijk eens zou toegeven dat het Itinera institute gewoon een vehikel van het Vlaamse bedrijfsleven is, met de bedoeling om hun neoliberale visie op de samenleving onder de bevolking te verspreiden.

    Waarom krijgen zij ook stelselmatig een forum in de nationale media? Gebrek aan kritisch vermogen bij de journalisten? Of het feit dat er dmv platte commercie en monopolievorming er niet langer meer sprake is van een vrije pers in België?

  • door Daan Fonck op woensdag 13 april 2011

    De analyse van Marc De Vos is wel degelijk zinnig voor wat betreft de onderliggende perversie van de bankwinsten die voortvloeien uit overheidssteun. Iets wat terecht opgemerkt mag worden. Wat ik triester vind is dat hij hier volledig de verkeerde conclusies aan vastbindt, en bovenal een sociaal-rechtvaardigheidsvraagstuk volledig afwezig was. Hoe kan je nu doodleuk besluiten dat op basis van "Wanneer er winst wordt geboekt, mag er verdiend worden." en omdat "ze in Londen of New York het tiendubbele geven" daarmee dergelijke zaken gerechtvaardigd zijn? Zo'n zaken doen mij steeds aan het denken, de misselijk makende bedragen die in de internationale voetbalwereld betaald worden. Vreemd genoeg is dat nog eens een bijkomend argument voor professor De Vos. Mijn maag keerde dan ook om na het lezen van zijn artikel. De enige rechtvaardiging voor riante bonussen bestaat er in om te zeggen 'de rest doet het ook, dat is het nu eenmaal het systeem, dus wij kunnen niet anders dan daaraan mee te doen'. Op basis van dit louter economisch-rationeel denken dat niet omgeven wordt een een sociaal gerechtvaardigd kader wordt volledig geaccepteerd dat er 94 miljoen euro wordt betaald voor een voetbaltransfer. "want die maakt het verschil". blijkbaar maken verpleegsters dan inderdaad miljoenen keren minder het verschil, zo vertelt de economie in de wereld van Marc De Vos het ons toch.

    Ik was dan ook verheugd om te lezen dat meneer Decoster dit tenminste opmerkt, wat zijn goed recht is wanneer een denktank zich als neutraal bestempeld.

  • door Gooris, S. op donderdag 14 april 2011

    Het opiniestuk is aan mij voorbijgegaan, dus daar kan ik het niet over hebben. Het is wel duidelijk dat er hier weinig fans van de liberale ideologie zitten, laat staan MDV.

    Wat mij tegen de borst stoot is het verhaal van Bazel 3. Een verhaal die de machtsstructuur onderschrijft. Als ik mij niet vergis is men erin geslaagd lessen te trekken uit de crisis, maar worden die lessen pas tegen 2018 geïmplementeerd. Ik heb het dan over de macht die bij onze financiële intermediairs is terechtgekomen. 'Incrementale vooruitgang prefereren' komt waarschijnlijk vanuit het 'too big too fail'-paradigma gerold. Ongelijkheid is iets ongelooflijk relatiefs als je het mij vraagt. Wie gelooft er nu in godsnaam dat gelijkheid zal groeien als bonussen verdwijnen? Begrijp mij niet verkeerd, ik ben tegen, maar waar trekken we de grenzen van sociale gelijkheid? Er zullen altijd perverselingen zijn, hoeren die het doen voor het geld. Niets zo ambetant als een hoer die zich superieur voelt, laat staan een nominale meritocratie. (;))

  • door Lieven Van Holm op donderdag 14 april 2011

    Dit artikel legt niet uit waar De Vos in de fout gaat? Is er meer? Het is uiteraard waanzinnig dat dergelijke bonussen worden gegeven, want naast het hoge loon is er ook nog de exorbitante ontslag vergoeding voor als de CEO het verknalt.

Het is niet langer mogelijk om te reageren.

Lees alle reacties